Η σύγχρονη «Βαϊμάρη»

Η σύγκριση της σημερινής Δύσης με τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης είναι ένα από τα πιο συζητημένα θέματα στην πολιτική ιστορία. Υπάρχουν ορισμένες ομοιότητες, αλλά βέβαια και πολύ σημαντικές διαφορές.

Σημεία που θυμίζουν Βαϊμάρη είναι κυρίως η κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Στη Βαϊμάρη πολλοί Γερμανοί έχασαν την εμπιστοσύνη τους στο Κοινοβούλιο, στα κόμματα και στις ελίτ. Σήμερα, σε πολλές δυτικές χώρες παρατηρείται επίσης αυξανόμενη δυσπιστία προς κυβερνήσεις, ΜΜΕ, πανεπιστήμια και διεθνείς οργανισμούς. Αλλη ομοιότητα είναι η πολιτική πόλωση. Η Γερμανία της δεκαετίας του 1920 ήταν βαθιά διχασμένη μεταξύ άκρας Αριστεράς και άκρας Δεξιάς. Σήμερα βλέπουμε έντονη πόλωση σε αρκετές δημοκρατίες, αν και συνήθως όχι στο επίπεδο βίας της Βαϊμάρης. Επίσης ομοιότητα υπάρχει και στο αίσθημα πολιτισμικής ανασφάλειας. Πολλοί Γερμανοί τότε ένιωθαν ότι η χώρα τους άλλαζε πολύ γρήγορα και ότι οι παραδοσιακές αξίες υποχωρούσαν. Παρόμοιες ανησυχίες εκφράζονται σήμερα γύρω από τη μετανάστευση, την παγκοσμιοποίηση, τις αλλαγές στις κοινωνικές νόρμες και την τεχνολογία.

Υπήρχαν επίσης τότε, όπως και τώρα, σοβαρές οικονομικές πιέσεις. Η οικονομική ανασφάλεια συχνά ενισχύει τον λαϊκισμό.

Αν και δεν υπάρχει σήμερα αντίστοιχο φαινόμενο με τον υπερπληθωρισμό του 1923 ή τη μαζική ανεργία, η δημοκρατία κινδυνεύει όταν συνδυάζονται η οικονομική ανασφάλεια, η απώλεια εμπιστοσύνης στους θεσμούς, η ακραία πόλωση κι ένα αίσθημα πολιτισμικής ή εθνικής κρίσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι το αποτέλεσμα είναι αναγκαστικά το ίδιο. Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται μηχανικά, συχνότερα παρουσιάζει ορισμένες ομοιότητες χωρίς να ακολουθεί την ίδια πορεία.