Depremden önce gökyüzünde beliren ışıklar: Gerçek mi tesadüf mü?
Bilim dünyasının yıllarca göz ardı ettiği bir doğa fenomeni, teknolojiyle birlikte yeniden gündemde: Deprem ışıkları. Yalnızca belirli koşullarda görülebilen bu ışıklar, gelecekte deprem tahmini için umut olabilir mi?
DEPREM IŞIKLARI: GÖKYÜZÜNDEKİ GİZEMLİ PARLAMALAR
YÜZYILLARDIR TANIK OLUNAN BİR DOĞA OLAYI
Depremler sırasında ya da öncesinde gökyüzünde beliren gizemli ışıklar, aslında ilk kez gözlemlenmiş bir olay değil. İnsanlık tarihine bakıldığında, yüzyıllardır bazı insanlar havada kaynağı belirsiz ışık kümeleri gördüklerini ve bu görüntüleri depremlerle ilişkilendirdiklerini bildirmiştir.
UZUN SÜRE GİZEMİNİ KORUDU
Deprem ışıkları, yıllar boyunca açıklanamayan olaylar arasında sayılmış, hatta zaman zaman meteorlarla veya UFO’larla bile ilişkilendirilmişti.
2014 ARAŞTIRMASI: VERİLERE DAYALI YAKLAŞIM
Deprem ışıklarının neden ve nasıl oluştuğu sorusu üzerine çeşitli teoriler öne sürülse de en kapsamlı açıklama 2014 yılında yapılan bir bilimsel araştırmaya dayanıyor. Bu çalışmada, 1600 yılından 2014 yılına kadar ışık olaylarıyla ilişkilendirilen 65 deprem; jeolojik ve sismolojik veriler ışığında detaylı bir şekilde incelendi. Farklı zamanlarda ve farklı bölgelerde gerçekleşen bu depremler arasındaki ortak noktalar araştırıldı.
DÜNYA’NIN YAPISI VE DEPREM IŞIKLARIYLA İLİŞKİ
Dünya; çekirdek, manto ve yer kabuğundan oluşur. Mantonun üst kısmı ile yer kabuğu birlikte "litosfer" olarak adlandırılır ve bu tabaka, alttaki magmanın üzerinde yüzen tektonik levhalardan meydana gelir. Dünya üzerindeki depremlerin yüzde 95’i bu levhaların sınırlarında oluşur.
OLUŞUM MEKANİZMASI: YER KABUĞUNDAKİ DOĞAL BİR BATARYA
Uzmanlara göre deprem ışıklarının temelinde, yer kabuğunda biriken ancak henüz açığa çıkmamış olan gerilim yatıyor. Bu gerilim, levhaların hareket etmesine sebep olur. Levhalar arasındaki sürtünme bu hareketi geciktirse de, bir noktadan sonra gerilim baskın gelir ve levhalar hareket eder. Bu hareket sonucunda yer altındaki enerji serbest kalır ve deprem meydana gelir.
NEDEN HER DEPREMDE GÖRÜLMÜYOR?
Her yer kabuğu gerilimi nasıl her zaman bir depreme yol açmıyorsa, her deprem de mutlaka bu tür ışık olaylarını doğurmuyor. Hatta bu ışıklara tanık olunması o kadar nadir ki, uzmanların tahminine göre bu olaylar yalnızca gerçekleşen depremlerin yüzde 5’lik bir kısmında ortaya çıkıyor. Bu da ışıkların yalnızca çok özel jeolojik ve fiziksel koşullarda oluşabildiğini kanıtlıyor.
IŞIKLARIN TÜRÜ VE GÖRÜLME ALANI
Deprem ışıkları; yere yakın mavimsi alevler, ışık küreleri ya da yerden 200 metreye kadar yükselen yıldırımlar şeklinde gözlemlenebiliyor. Genellikle çok kısa süreli oluyorlar ve kimi zaman deprem merkez üssünden 160 kilometre uzaklıktan bile fark edilebiliyorlar.
GELECEKTE DEPREM TAHMİNİNE YARDIMCI OLABİLİR Mİ?
Deprem ışıklarının bazı depremlerden önce ortaya çıkması, bu olayların gelecekte erken uyarı sistemlerinde kullanılabileceği düşüncesini doğuruyor. Ancak bilim insanları bu konuda henüz temkinli. Işıkların yalnızca belirli koşullarda ve belirli kayaç türlerinin bulunduğu bölgelerde ortaya çıkması, bu fenomenin öngörü aracı olarak kullanılabilmesi için daha çok araştırma yapılması gerektiğini ortaya koyuyor.