Ғазодаги уруш икки ҳафтада тўхтайдими? АҚШ–Исроил музокарасида нималар айтилди

Ғазо секторида кечаётган узоқ муддатли, вайронагарчиликка сабаб бўлган ҳарбий ҳаракатлар яқин орада тўхтатилиши мумкин. Бундай эҳтимол ҳақида Isreal Hayom нашри орқали тарқалган маълумотлар катта қизиқиш уйғотмоқда. Бир қарашда бу шунчаки навбатдаги тахминдек туюлиши мумкин, аммо нашрнинг қайд этишича, бу галги сценарий юқори даражадаги музокараларга асосланган ва айнан шу сабабдан жиддий эътиборга лойиқ.

Бу ҳақда аввал ким хабар берди ва нима сабабдан?

Israel Hayom – Исроилдаги нуфузли ва кўп ҳолларда бош вазир Биньямин Нетаньяхуга яқинлиги билан танилган нашр ҳисобланади. Хабарларга кўра, АҚШнинг яқинда Эронга қарши уюштирган ҳаво зарбаларидан сўнг, АҚШ президенти Дональд Трамп (айтилган манбага кўра у билан боғланган шахс) Исроил раҳбари билан тезкор музокаралар ўтказган. Айнан шу учрашувда Ғазо бўйича янги стратегик қарор қабул қилингани айтилмоқда.

Тинчлик режасининг асосий бандлари нима?

Мақолада келтирилган маълумотларга кўра, урушни тугатиш бўйича таклиф этилаётган режа қуйидагиларни ўз ичига олади:

1. Икки ҳафта ичида ҳарбий ҳаракатлар тўхтайди.
Бу муддат ичида Ғазо секторидаги барча жанговар ҳаракатлар тўхтатилиши керак бўлади.

2. Ғазо устидан назорат араб давлатларига ўтади.
Булар орасида Бирлашган Араб Амирликлари (БАА) ва Миср ҳам бор. Бу мамлакатлар энди анклавда хавфсизлик ва бошқарувга жавобгар бўлади.

3. ҲАМАС раҳбарияти Ғазони тарк этади.
Уларнинг сиёсий ва ҳарбий структуралари бутунлай тарқатилади. Шу билан бирга, барча асирлар (асосан Исроил фуқаролари) озод қилинади.

4. Қочоқлар учун халқаро йўл очилади.
Бир неча давлатлар ўз ҳудудига Ғазо аҳолисини қабул қилишга рози бўлганини маълум қилган. Булар номаълум бўлса-да, АҚШ, Канада, Жанубий Корея ва Туркия каби давлатлар тилга олинаётгани ҳақида ҳам миш-мишлар бор.

5. "Иброҳим келишувлари" кенгайтирилади.
Мазкур дипломатик келишувларга Сурия ва Саудия Арабистони ҳам қўшилишга тайёрлиги айтилмоқда. Бу эса Яқин Шарқда мутлақо янги сиёсий контур пайдо бўлишига сабаб бўлади.

6. Исроил–Фаластин муносабатларига янгича ёндашув.
Исроил томони Фаластин мухторияти билан ярашишга тайёрлигини билдирган, аммо олдин мухториятда ислоҳотлар ўтказилишини талаб қилмоқда.

7. АҚШнинг янги таклифи.
Вашингтон Ғарбий Соҳилдаги баъзи яҳудий аҳоли пунктларига Исроил суверенитетини тан олишга тайёр. Бу масала эндигина муҳокамага қўйилган ва жиддий қаршиликларга сабаб бўлиши мумкин.

Режа расман тасдиқландими?

Ҳозирча бу маълумотлар Исроил ёки АҚШ ҳукумати томонидан расман тасдиқланган эмас. Аммо яқин манбаларнинг таъкидлашича, бу режа олдиндан мақуллашга тайёрланган ва тез орада амалга ошиши мумкин.

Савол: Нега айнан ҳозир бу режа ишга тушмоқда?

Жавоб: Чунки Эрон билан боғлиқ хавф кескинлашган бир пайтда АҚШ Ғазодаги урушнинг узоқ давом этишини маъқул деб ҳисобламаяпти. Шу сабабли Вашингтон барча жойда барқарорлик ўрнатиш ва асосий эътиборни Эрон масаласига қаратмоқчи.

Хулоса:

Ғазо урушининг тугаши ҳақидаги бундай сценарий мутлақ янгилик эмас. Аммо бу галги вазият бошқача. Халқаро ҳамжамиятдаги позициялар, Эрон–Исроил зиддияти, АҚШдаги сиёсий ўзгаришлар ва араб дунёсидаги яқинлашув жараёнлари — буларнинг барчаси бу режанинг амалга ошишига реал умид уйғотмоқда.

Бошқа тарафдан, бу жараён амалга ошиши учун яна кўплаб тўсиқлар ва ихтилофли нуқталар мавжуд. ҲАМАСнинг қандай муносабат билдириши, Ғазо халқининг ички кайфияти ва араб давлатларининг ўзаро келишув даражаси — барчаси ҳал қилувчи омил бўлади.