Πώς τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας μειώνουν τον κίνδυνο άνοιας
Τα φάρμακα νέα γενιάς, που χορηγούνται σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και παχυσαρκία όχι μόνο βελτιώνουν το σάκχαρο και το βάρος των ασθενών, αλλά φαίνεται να προσφέρουν και ουσιαστική προστασία από τη γνωστική έκπτωση και τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια.
Αυτά είναι τα συμπεράσματα νέας επιστημονικής μελέτης που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο JAMA Netw Open, φέρνοντας, όπως σημειώνουν η καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα), «ενθαρρυντικά δεδομένα για την πρόληψη της άνοιας και του εγκεφαλικού στους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και παχυσαρκία».
Επειτα, στο κείμενο που ακολουθεί, οι δύο ειδικοί εξηγούν τα νεότερα δεδομένα και αναλύουν γιατί είναι υποσχόμενα. Οπως σημειώνουν, η μελέτη αυτή είναι μία από τις μεγαλύτερες του είδους της. Αναλύθηκαν δεδομένα από 60.860 ενηλίκους ηλικίας άνω των 40 ετών με διαβήτη τύπου 2 και παχυσαρκία, που έλαβαν θεραπεία είτε με GLP-1RAs (semaglutide ή tirzepatide) είτε με άλλα αντιδιαβητικά φάρμακα. Κατά τη διάρκεια παρακολούθησης 7 ετών, διαπιστώθηκε ότι οι ασθενείς που λάμβαναν σεμαγλουτίδη ή τιρζεπατίδη παρουσίασαν 37% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, 19% χαμηλότερο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου και 30% μειωμένο κίνδυνο θανάτου από κάθε αιτία σε σύγκριση με όσους λάμβαναν άλλες θεραπείες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τα οφέλη ήταν μεγαλύτερα σε ασθενείς ηλικίας άνω των 60 ετών, γυναίκες, και άτομα με δείκτη μάζας σώματος μεταξύ 30-40. Οι GLP-1RAs φαίνεται να επιβραδύνουν τη γνωστική φθορά μέσω πολλαπλών μηχανισμών: μείωση φλεγμονής, οξειδωτικού στρες, και παθολογικών πρωτεϊνών στον εγκέφαλο. Αξίζει να σημειωθεί ότι προκλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι η semaglutide μειώνει την εναπόθεση β-αμυλοειδούς και τη φωσφορυλίωση της πρωτεΐνης tau, παράγοντες που συνδέονται στενά με τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Ομως, η προστατευτική επίδραση των φαρμάκων δεν παρατηρήθηκε στην περίπτωση της νόσου Πάρκινσον ή των ενδοεγκεφαλικών αιμορραγιών, κάτι που οι ερευνητές αποδίδουν είτε σε διαφορετικούς μηχανισμούς δράσης είτε στην περιορισμένη διείσδυση των φαρμάκων στον εγκέφαλο σε ορισμένα σημεία. Ωστόσο, η ευεργετική τους επίδραση σε ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια είναι εμφανής, πιθανώς λόγω της βελτίωσης της αγγειακής λειτουργίας και της μείωσης της αθηροσκλήρωσης.
Αλλα οφέλη
Πέρα από τις επιδράσεις στον εγκέφαλο, η μελέτη κατέδειξε ότι η χρήση των GLP-1RAs συνδέεται με μειωμένη θνησιμότητα. Αυτό μπορεί να οφείλεται στη συνολική βελτίωση της μεταβολικής υγείας, τη μείωση καρδιαγγειακών συμβαμάτων, καθώς και σε ευνοϊκές επιδράσεις στο ήπαρ, τα νεφρά και το ανοσοποιητικό σύστημα. Επιπλέον, τα φάρμακα αυτά φαίνεται να μειώνουν και την επιθυμία για ουσίες, κάτι που μπορεί να έχει θετική επίδραση και σε συμπεριφορικές παθήσεις, όπως η εξάρτηση από τροφή ή αλκοόλ.
Η μελέτη χρησιμοποίησε αυστηρή μεθοδολογία, με εξισορρόπηση των βασικών χαρακτηριστικών των ασθενών και μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων, εξασφαλίζοντας την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων. Παρά ταύτα, πρόκειται για μια μελέτη που δεν είναι τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να αποδειχθεί αιτιώδης σχέση, και συνεπώς απαιτείται περαιτέρω έρευνα.
Σε κάθε περίπτωση, τα αποτελέσματα αυτά προσφέρουν νέα ελπίδα για τους ανθρώπους που πάσχουν από διαβήτη και παχυσαρκία – δύο καταστάσεις που αποτελούν από μόνες τους ισχυρούς παράγοντες κινδύνου για γνωστική έκπτωση και αγγειακά νοσήματα. Η προοπτική χρήσης φαρμάκων όπως η semaglutide και η tirzepatide για την πρόληψη της άνοιας και την παράταση της ζωής είναι ιδιαιτέρως ελκυστική και ευθυγραμμίζεται με την ανάγκη για ολιστική αντιμετώπιση των χρονίων νοσημάτων.
Η έρευνα αυτή υπογραμμίζει τη σημασία της πρώιμης παρέμβασης – ιδίως σε μεσήλικους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη και παχυσαρκία – όχι μόνο για τον έλεγχο του σακχάρου και του βάρους, αλλά και για την πρόληψη σοβαρών νευρολογικών και αγγειακών επιπλοκών. Τα GLP-1RAs φαίνεται να παίζουν ρόλο σε αυτή τη νέα προσέγγιση.
Καθώς αναμένονται τα αποτελέσματα από μεγάλες κλινικές δοκιμές, όπως οι μελέτες EVOKE και EVOKE+, που διερευνούν τη semaglutide στην ήπια νόσο Αλτσχάιμερ, το μέλλον της φαρμακευτικής πρόληψης της άνοιας φαίνεται πολλά υποσχόμενο.