Косово, Албанија и Хрватска планираат заедничко купување американско оружје

Косово, Албанија и Хрватска работат на спроведување на соработката во областа на одбраната, за која се согласија пред околу пет месеци, кога министрите за одбрана потпишаа заедничка декларација на 18 март во Тирана.

Министерствата за одбрана на Косово и Албанија потврдија за Радио Слободна Европа дека експертските групи работат на план за спроведување на декларацијата.

Вршителот на должноста министер за одбрана на Косово, Ејуп Македончи, изјави дека на 18 јули во Тирана се одржал состанок на групата за имплементација „за да се разработи план на оперативно ниво“.

Министерството за одбрана на Албанија, кое беше домаќин на церемонијата на потпишување на договорот, објави дека во септември оваа година, водичот, кој е во завршна фаза на развој, ќе им биде презентиран на министерствата на Албанија, Косово и Хрватска за одобрување.

Во декларацијата потпишана од вршителот на должноста министер за одбрана на Косово Ејуп Македончи, министерот за одбрана на Албанија Пиро Венгу и министерот за одбрана на Хрватска Иван Анушиќ, беа утврдени четири точки на соработка:

Промоција на одбранбените капацитети и соработка во релевантната индустрија;

Зголемување на интероперабилноста преку образование, обука и воени вежби;

Одговор на хибридни закани и зајакнување на отпорноста;

Целосна поддршка за евроатлантската интеграција.

Во текстот на декларацијата се наведува дека оваа соработка е насочена кон обезбедување добри позиции за соочување со заканите и постигнување цели во областа на одбраната и безбедноста.

Заедничко набавување на оружје

Купувањето на одбранбени капацитети е првата обврска од декларацијата на која се обврзаа министрите за одбрана.

Во овој контекст, според Македончи, целта е да се направи една единствена нарачка, наместо три одделни нарачки од секоја земја.

„На пример, системот [на оружје] што трите земји сакаат да го купат од САД, да го нарачаме како една набавка, користејќи го законодавството на секоја земја, но количината и времето на испорака да бидат заеднички. Бидејќи кога се купува поголема количина од САД, цената е пониска, а испораката е побрза“, изјави Македончи за Радио Слободна Европа.

Планирано е овие набавки да бидат финансирани од националните буџети на секоја земја.

Македончи очекува дека државите партнери во овој договор ќе му помогнат на Косово на неговиот пат кон евроатлантската интеграција, особено во врска со членството на Косово во програмата на НАТО Партнерство за мир.

Пред неколку месеци, хрватската влада изјави за Радио Слободна Европа дека на оваа иницијатива можат да се приклучат сите земји кои сакаат да ги поддржат Косово и Албанија на нивниот европски и евроатлантски пат

Досега не е официјално објавено дали друга земја ќе се приклучи на оваа соработка.

Според хрватската влада, целта на соработката не е создавање воен сојуз.

„Таков сојуз - освен членството во НАТО - дури и не е потребен“, изјави хрватската влада во март оваа година.

Вршителот на должноста министер за одбрана на Косово, Ејуп Македончи, вели дека ќе го искористи следниот состанок во рамките на Американско-јадранската повелба (А5), кој се очекува во октомври оваа година, за да ги покани регионалните партнери да се приклучат на иницијативата.

Членки на Американско-јадранската повелба се Албанија, Хрватска, Северна Македонија, Црна Гора и Босна и Херцеговина, додека Косово има статус на набљудувач.

Очекувања од договорот

Покрај соработката во областа на воената индустрија, државите планираат да спроведат билатерални и трилатерални воени вежби, како и да соработуваат во регрутирањето персонал, а воедно да ги зголемат можностите за образование преку воените академии и колеџи.

Се очекува заеднички ангажман и во борбата против хибридните закани, вклучувајќи ги сајбер заканите, кампањите со дезинформации, како и злонамерното странско влијание што може да ја загрози или да влијае на националната и регионалната безбедност.

Предвидено е меѓу земјите-партнери во рамките на овој договор да се разменуваат информации и разузнавачки податоци со цел да се спречат заеднички предизвици.

Македончи наведува дека овој договор бил поздравен во Пентагон, за време на неговата посета на Соединетите Американски Држави во јуни оваа година.

„Тие го сметаа тоа за добра можност за регионална соработка во соочувањето со предизвиците“, рече тој, додавајќи дека добиле поддршка и од неколку членки на НАТО, без да прецизира за кои земји станува збор.

Сепак, на оваа соработка се спротивстави Србија, чиј претседател Александар Вучиќ изјави дека ова го крши таканаречениот субрегионален договор од 1996 година.

Овој договор, кој се однесува на дозволените квоти за оружје, потоа го потпишаа двата ентитета на Босна и Херцеговина - Федерацијата на Босна и Херцеговина и Република Српска - како и Хрватска и Сојузна Република Југославија, која ја сочинуваа Србија и Црна Гора.

Неколку дена по потпишувањето на декларацијата за соработка во областа на одбраната, меѓу Косово, Албанија и Хрватска, Србија и Унгарија потпишаа документ во кој се конкретизира стратешкиот договор за одбранбена соработка постигнат во 2023 година.

Вучиќ тогаш изјави дека верува оти овој договор ќе доведе до понатамошно приближување кон создавање воен сојуз меѓу Србија и Унгарија.