Како што се приближува рокот, какви би биле „обновените“ санкции против Иран?

Велика Британија, Франција и Германија, таканаречената група Е3, предупредија дека ќе активираат механизам во ОН што би можел повторно да воведе глобални санкции врз Иран, кои честопати биле заканувачки, но никогаш не биле искористени.

Нивниот рок е: крајот на август, освен ако Техеран не постигне опиплив напредок во нуклеарните разговори со САД.

Таканаречениот механизам „snapback“ е посебен процес создаден со нуклеарниот договор со Иран од 2015 година, формално одобрен со Резолуцијата 2231 на Советот за безбедност на ОН.

Неговата цел е да се осигури дека, доколку Иран сериозно го прекрши договорот, Меѓународната заедница може брзо да го врати целиот сет санкции на ОН што постоеја пред договорот, без да се заглави во ветувања на големи сили или бесконечни преговори.

Иако „snapback“ е прекар, а не правен термин, тој стана вообичаена кратенка за автоматско враќање на санкциите. Е3 веќе ги информираше ОН дека се подготвени да го користат, чекор што би можел драматично да ги ескалира тензиите околу нуклеарната програма на Иран. Самиот механизам истекува на 18 октомври, давајќи им на Европејците само мал прозорец за дејствување.

Какви би биле санкциите против ОН?

Нуклеарниот договор, формално познат како Заеднички сеопфатен план за акција (JCPOA), вклучува процес на решавање на спорови. Доколку една страна во договорот, како што се државите од Е3, верува дека Иран „значително не ги исполнува обврските од договорот“, може да го покрене прашањето преку вградените механизми на JCPOA и на крајот да го упати до Советот за безбедност на ОН.

Откако ќе стигне до Советот за безбедност на ОН, започнува периодот од 30 дена. Во текот на тие 30 дена, Советот ќе мора да усвои нова резолуција за да продолжи олеснувањето на санкциите против Иран. Доколку таа резолуција не се усвои на време, старите санкции на ОН, кои беа укинати со договорот од 2015 година, автоматски ќе бидат вратени. Не е потребно понатамошно гласање.

Министерот за надворешни работи на Иран, Абас Аракчи, со недели инсистираше дека законското овластување на E3 за започнување на механизмот е „многу сомнително“, бидејќи бара од Иран да се откаже од збогатувањето на ураниум - што тој тврди дека е спротивно на JCPOA.

Нивниот аргумент е дека E3 го прекршува договорот и затоа повеќе не е страна во него.

Но „овој аргумент нема основа. Не постои механизам со кој еден учесник во JCPOA може да исфрли друг учесник во JCPOA од договорот“, уверува Ричард Нефју, поранешен главен експерт за санкции во американскиот тим што преговараше за JCPOA.

„E3 никогаш не се повлекле како САД, па затоа ги задржуваат своите права.“

Иран, исто така, се закани дека ќе одговори, вклучително и со повлекување од Договорот за неширење на нуклеарно оружје.

Зошто санкциите се наречени „snapback“?

Клучната карактеристика и причината зошто се нарекуваат „snapback“ санкции е тоа што процесот не може да се блокира со вето. Нормално, една од петте постојани членки на Советот за безбедност на ОН би можела да стави вето на резолуција за воведување санкции.

Тука, системот е обратен: за да се одржи олеснувањето на санкциите, советот мора да усвои нова резолуција.

Секое вето на таа резолуција го спречува нејзиното усвојување, а бидејќи се подразбира дека санкциите ќе се вратат ако резолуцијата не се усвои во рок од 30 дена, ветото всушност го забрзува враќањето, наместо да го запре. Во пракса, кога учесник го активира процесот, многу е тешко да се спречи враќањето на старите санкции.

Иран тврди дека работи со Кина и Русија, постојани членки на Советот за безбедност на ОН и страни во JCPOA, за да го „запре“ процесот. Тоа, вели Нефју, не е правно можно.

Тој забележува дека единствениот аргумент што Пекинг и Москва можат да го дадат е дека нуклеарниот договор повеќе не постои, „но тоа е навистина, навистина тешко да се направи“.

Кои санкции ќе се вратат?

Доколку "snapback" процесот биде успешен, ОН ќе обнови шест резолуции на Советот за безбедност поврзани со Иран, усвоени помеѓу 2006 и 2010 година.

Тие вклучуваат широки ограничувања како што се ембарго на ОН за конвенционално оружје, мерки што ги ограничуваат активностите поврзани со балистички ракети способни да испорачаат нуклеарно оружје и низа замрзнувања на средства, забрани за патување и други правила поврзани со нуклеарното ширење.

Во пракса, ова значи повторно воспоставување широка правна рамка поддржана од ОН што владите, банките, шпедитерите, осигурителите и добавувачите на технологија ја сфаќаат сериозно.

Дали ова ќе влијае многу на Иран?

Иранските претставници го потценуваат потенцијалното влијание на обновените санкции на ОН, тврдејќи дека ефектите се претерани.

Иако САД веќе одржуваат обемни еднострани санкции што сериозно ја ограничуваат економијата и извозот на енергија на Иран, обновените санкции на ОН сепак би биле важни.

Нефју уверува дека трговијата со нуклеарно оружје и ракети на Иран ќе биде најтешко погодена.

„И двете работи ќе бидат нелегални, заедно со увозот на стоки со двојна употреба што ќе му бидат потребни на Иран за да ги обнови овие програми“, вели тој.

Инсистирањето на Иран дека санкциите нема многу да наштетат е во спротивност со неговите предупредувања за одмазда, доколку тие повторно се воведат.

„Санкциите не можат да бидат толку лоши за да доведат до повлекување од Договорот за нуклеарно оружје, но и толку бесмислени за да не бидат важни“, заклучува Нефју.