Το Μνημείο και το Σύνταγμα

Είναι συνταγματικώς αδιάφορη η διασφάλιση της ακεραιότητας και της κατά προορισμό χρήσης του Μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη και του έμπροσθεν αυτού χώρου; Το ισχύον Σύνταγμα προβλέπει, με ρητές διατάξεις, ως υποχρέωση του Κράτους και δικαίωμα του καθενός, την προστασία του πολιτιστικού περιβάλλοντος και των μνημείων· ανάγει επίσης σε σκοπούς συνταγματικής περιωπής την άμυνα της Πατρίδας όπως και τη διασφάλιση της συνέχειας και της ενότητας του ελληνικού έθνους. Θεσπίζει, με τον τρόπο αυτό, μια σειρά από επιταγές που δεσμεύουν όλες τις κρατικές λειτουργίες όπως ασφαλώς τις δεσμεύει το δικαίωμα συνάθροισης.

Σύμφωνα όμως με το Συμβούλιο της Επικρατείας, το δικαίωμα της συνάθροισης οριοθετείται, σε ό,τι αφορά το περιεχόμενό του, από τις διατάξεις των υπολοίπων άρθρων του Συντάγματος, που είναι ισόκυρα προς αυτό. Κατά συνέπεια, ο κοινός νομοθέτης δεν εμποδίζεται να οριοθετήσει το δικαίωμα της συνάθροισης, είτε κατά χρόνο είτε κατά τόπο, προκειμένου να εξυπηρετήσει άλλα συνταγματικά αγαθά που επιτάσσουν την προστασία του Μνημείου.

Με άλλα λόγια το Σύνταγμα δεν είναι και δεν μπορεί να είναι αδιάφορο για την τύχη ενός ταφικού μνημείου που είναι αφιερωμένο στους αγώνες του ελληνικού έθνους και με το οποίο αποδίδεται τιμή στους αγνώστους υπέρ πατρίδας πεσόντες στρατιώτες των μαχών για την εθνική ανεξαρτησία. Η συνταγματική συζήτηση είναι περισσότερο σύνθετη από μια συζήτηση ως προς τους θεμιτούς περιορισμούς του δικαιώματος συνάθροισης.

Στην πραγματικότητα, άλλωστε, είναι αμφίβολο ακόμη και το αν η επίμαχη τροπολογία συνιστά καν περιορισμό του δικαιώματος συνάθροισης. Και αυτό, γιατί ναι μεν το δικαίωμα συνάθροισης εμπεριέχει και την ελευθερία καθορισμού του χρόνου και του τόπου διεξαγωγής της συνάθροισης· και η συνάθροιση όμως υπόκειται στους γενικούς νόμους που προστατεύουν ένα έννομο αγαθό χωρίς να στρέφονται κατά ορισμένης συνάθροισης ή του αντικειμένου της, και πάντως χωρίς να καθιστούν αδύνατη ή να δυσχεραίνουν δυσανάλογα την άσκηση του δικαιώματος συνάθροισης. Όπως σημειώνει ο καθηγητής Πρόδρομος Δαγτόγλου, η απαγόρευση συνάθροισης σε ιστορικό μνημείο, για λόγους προστασίας του, συνιστά απλώς εννοιολογικό προσδιορισμό του δικαιώματος συνάθροισης.

Πράγματι, η συγκεκριμένη ρύθμιση δεν στρέφεται κατά ορισμένης συνάθροισης ή του αντικειμένου της· δεν αφορά καν αποκλειστικά σε συναθροίσεις αλλά σε οποιαδήποτε χρήση ή κατάληψη ή αλλοίωση του χώρου του Μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη για οποιονδήποτε σκοπό πέραν της επίσκεψης του Μνημείου και της ανάδειξης της σημασίας του.

Άλλωστε η επιφάνεια που καταλαμβάνει η ρύθμιση περιορίζεται κατά τόπο σε λιγότερο από το ένα πέμπτο της επιφάνειας της Πλατείας Συντάγματος, όπου, σε έκταση που υπερβαίνει τις 26.000 τ.μ., μπορεί να ασκηθεί το δικαίωμα συνάθροισης σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, όπως άλλωστε και σε οποιονδήποτε άλλο δημόσιο χώρο. Επιπλέον, η επιφάνεια αυτή, έναντι της Πλατείας Συντάγματος, αλλά εκτός αυτής, δεν επιλέγεται αυθαίρετα, αλλά με αποκλειστικό κριτήριο ότι είναι άμεσα συνεχόμενη προς το προστατευόμενο μνημείο, χωρίς να παρεμποδίζεται κατά τον οποιονδήποτε τρόπο το δικαίωμα συνάθροισης πέριξ της Βουλής γενικά.

Στην ασφαλέστερη αξιολόγηση της συνταγματικότητας μιας ρύθμισης μπορεί τελικά να οδηγήσει η απομάκρυνση από την τρέχουσα επικαιρότητα: Αν η επίμαχη διάταξη δεν εφαρμοζόταν στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη αλλά στα Μνημεία της Ακρόπολης, δύσκολα θα διατυπώνονταν ιδιαίτερες επιφυλάξεις ως προς τη συνταγματικότητά της.

Ο Στέλιος Κουτνατζής είναι γενικός γραμματέας του Πρωθυπουργού, επίκουρος καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης