«Ο Σαίξπηρ χωρίς τον θόρυβο της ιστορικής απόστασης»

Ο Δημήτρης Λιόλιος επιστρέφει στο Φουαγέ του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά με τη «Στρίγγλα», μια ανατρεπτική κωμωδία που διαβάζει το «Ημέρωμα της στρίγγλας» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ μέσα από το βλέμμα του σήμερα, με χιούμορ, ένταση κι ευαισθησία. Οι πρώτες ύλες της παράστασης, που πέρυσι έτυχε θερμής υποδοχής, είναι και τώρα δύο ηθοποιοί, μια σκηνή σχεδόν γυμνή κι ένα κείμενο που ζωντανεύει ένα παιχνίδι εξουσίας, το οποίο δεν είναι ποτέ αθώο.

«Οταν το ξαναδιάβασα, είδα ένα έργο όχι για το φύλο αλλά για τη σύγκρουση της ταυτότητας. Για το πώς κάθε άνθρωπος προσπαθεί να συμφιλιώσει τη δική του φύση με την εικόνα που του επιστρέφει ο κόσμος. Δεν με ενδιέφερε να “επικαιροποιήσουμε” τον Σαίξπηρ, αλλά να τον ακούσουμε εκ νέου, χωρίς τον θόρυβο της ιστορικής απόστασης. Και τότε είδα κάτι απλό, ότι η “στρίγγλα” μπορεί να είναι ο καθένας μας τη στιγμή που λέει “όχι” σε αυτό που τον ορίζει λάθος. Η Κατερίνα δεν είναι απλώς μια γυναίκα που αντιστέκεται – είναι το σύμβολο ενός ανθρώπου που δεν χωράει σε καμία πρόβλεψη, που αρνείται να επιτελέσει τον ρόλο που του έχουν ήδη γράψει οι άλλοι. Πίσω λοιπόν από την ειρωνεία και το παιχνίδι υπάρχει κάτι πιο πυκνό, η ανάγκη να ορίσεις τον εαυτό σου, να διατηρήσεις την εσωτερική σου φωνή μέσα σ’ έναν κόσμο που ζητεί διαρκώς προσαρμογή», αναφέρει ο Δημήτρης Λιόλιος μιλώντας στο «Νσυν».

Το χιούμορ και η σάτιρα

Διασκευάζοντας ο ίδιος το σαιξπηρικό κείμενο μαζί με την Αναστασία Χατζάρα, με την οποία πρωταγωνιστεί επίσης στη σκηνή, κλήθηκε να αντιμετωπίσει τα διαχρονικά στερεότυπα γύρω από τη «δύσκολη» γυναίκα με τα οποία το έργο έχει ταυτιστεί διαχρονικά. «Θεωρώ ότι τα στερεότυπα στο θέατρο, ως “πράξη διόρθωσης”, εγκλωβίζουν τη ματιά μας. Εδώ προσπαθήσαμε να παρατηρήσουμε τη ρίζα τους, πώς γεννιούνται, πώς συντηρούνται, πώς περνούν μέσα μας χωρίς να πάρουμε χαμπάρι. Η Κατερίνα είναι “δύσκολη” γιατί δεν προσαρμόζεται, γιατί αρνείται να υπηρετήσει την ευκολία του άλλου. Στην παράστασή μας δεν τη βλέπουμε σαν θύμα ή σαν σύμβολο φεμινισμού – τη βλέπουμε σαν άνθρωπο που δεν αντέχει το ψέμα, ούτε το δικό της ούτε των άλλων. Δεν είναι τόσο “στρίγγλα” όσο λένε. Αυτή ήταν και η προσωπική μου αφετηρία. Το χιούμορ, η σάτιρα, ενδεχομένως η φαινομενική “ελαφρότητα” του έργου λειτουργούν σαν καθρέφτης. Εκεί όπου γελάς, αναγνωρίζεις τη δική σου συνενοχή. Εκεί που νομίζεις ότι βλέπεις τον “άλλον”, βλέπεις ξαφνικά τον εαυτό σου. Ενας χώρος ανοιχτός, ένας χώρος σε σύγχυση, ένας χώρος όπου μπορείς και να αμφιβάλεις», τονίζει ο σκηνοθέτης.

Πίσω από τη φαινομενικά κωμική διάσταση του έργου, ο Δημήτρης Λιόλιος φωτίζει τον τρόπο που οι σύγχρονες σχέσεις ισορροπούν ανάμεσα στην ανάγκη για ελευθερία και στον φόβο της απώλειας. «Η αγάπη, όπως τη βλέπουμε μέσα στο έργο, δεν είναι ένα ασφαλές συναίσθημα. Είναι μια δοκιμασία, μια διαδικασία που σε ξεγυμνώνει, σε φέρνει αντιμέτωπο με τη βαθύτερή σου φύση. Οι σχέσεις σήμερα, παρά την επιφανειακή ελευθερία που νομίζουμε ότι έχουμε, παραμένουν γεμάτες από την ίδια πάλη, ανάμεσα στην ανάγκη να συνδεθείς και στον φόβο να χάσεις κάτι που δεν γνωρίζεις ακριβώς τι είναι. Μέσα από τον άλλον βλέπεις τι αντέχεις, τι σε τρομάζει, πόσο έτοιμος είσαι να σταθείς απέναντί του. Η αγάπη δεν εξημερώνει· μας αποκαλύπτει», επισημαίνει ο δημιουργός της παράστασης και συνεχίζει για τον έρωτα που μετατρέπεται σε μηχανισμό ελέγχου. «Ο έρωτας είναι και ο χώρος όπου δοκιμάζεται η ελευθερία μας, αλλά και εκεί όπου εκδηλώνεται πιο ύπουλα η ανάγκη μας για κυριαρχία, για επιβολή. Παράλληλα, ο έρωτας σε εκθέτει, σε ανυψώνει και σε ολοκληρώνει. Παρότι υπάρχει μια κοινή συναντίληψη, είναι δύσκολο να ορίσουμε καθαρά αυτή την εμπειρία, την εξέλιξη και την αφετηρία της. Γι’ αυτό άλλωστε υπάρχει η ποίηση. Αν ο έρωτας καταλήξει να είναι μηχανισμός ελέγχου, θεωρώ ότι δεν είναι έρωτας αλλά τραύμα σε άρνηση. Αυτό που με συγκινεί εδώ είναι ότι μέσα σ’ αυτόν τον αγώνα υπάρχει μια παράδοξη τρυφερότητα. Στη “Στρίγγλα” η υποψία του έρωτα είναι ένα πεδίο, μια διαπραγμάτευση ανάμεσα στο “ποιος είμαι” και στο “πώς θέλεις να με δεις”. Μέχρι εκεί, δεν υπάρχει καθαρή νίκη ή ήττα».

Στην παράσταση, η «στρίγγλα» δεν χρειάζεται να εξημερωθεί αλλά να εισακουστεί και μέσα από το χιούμορ και την έντασή της παρακινεί τους θεατές να αναζητήσουν γύρω τους όλους εκείνους που επίσης αρνούνται να συμμορφωθούν στις προσδοκίες των άλλων. «Η αλήθεια, στις μέρες μας, είναι από μόνη της πράξη αντίστασης. Η “στρίγγλα” είναι κάθε άνθρωπος που δεν αποδέχεται να οριστεί από εξωτερικές κατηγορίες, που κρατά το δικαίωμά του να είναι και να μπορεί να συνυπάρχει σε αρμονία. Είναι κάθε άνθρωπος που αρνείται να προσαρμοστεί στο βλέμμα των άλλων, κάθε άνθρωπος που τολμά να είναι ευάλωτος χωρίς να ντρέπεται. Είναι η φωνή που επιμένει να λέει “όχι” εκεί που όλα γύρω σου ζητούν “ναι”. Και νομίζω ότι αυτή η επιμονή – ή ίσως αυτή η αθωότητα – είναι το πιο πολύτιμο πράγμα που έχουμε ακόμα να υπερασπιστούμε», καταλήγει ο Δημήτρης Λιόλιος.