Πούτιν και Σι χωρίζουν τον κόσμο στα τρία: Τα «δικά μου», «τα δικά σου» και οι κόκκινες γραμμές στον χάρτη
Παραμονή των Φώτων για εμάς, των Χριστουγέννων για τους Ρώσους, ο ειδικός απεσταλμένος του Βλαντίμιρ Πούτιν για την οικονομική συνεργασία, και επικεφαλής διαπραγματευτής του με τις ΗΠΑ για την Ουκρανία, ο Κίριλ Ντμίτριεφ, ανέβασε στο X έναν χάρτη που έδειχνε πώς θα μοίραζε ο Ντόναλντ Τραμπ τον κόσμο: όλο το δυτικό ημισφαίριο συν τη Γροιλανδία, δικό του, Ρωσία, υπόλοιπη Ευρώπη, Βόρεια Αφρική, μέρος του Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας στον Πούτιν, Νότια Ασία, Ωκεανία και νότιο τμήμα Αφρικής στον Σι Τζινπίνγκ.
Στόχος του Ντμίτριεφ ήταν πρωτίστως να κοροϊδέψει την «υποτελή» ΕΕ, που απλώς «παρακολουθεί στενά» την κατάσταση. Αυτές οι χονδρές, σχεδόν παιδικές γραμμές πάνω στον χάρτη, ωστόσο, μετέτρεψαν μονομιάς σε εικόνα όλη τη συζήτηση για το πώς (ξανα)χωρίζεται ο κόσμος σε σφαίρες επιρροής. Μια έννοια που πήρε τη σύγχρονη μορφή της τον 19ο αιώνα, στο πλαίσιο της αποικιοκρατίας, και απογειώθηκε επί Ψυχρού Πολέμου, επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο «χάρη» στον Ντόναλντ Τραμπ, την αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα που κατέληξε στη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του, τις αμερικανικές απειλές περί προσάρτησης/αγοράς/ή ό,τι άλλο της Γροιλανδίας, και γενικότερα της μετονομασίας του Δόγματος Μονρόε σε Δόγμα Ντονρόε.
Ρωσία και Κίνα κάνουν τα πάντα για να δείξουν ενοχλημένες με τις αμερικανικές ενέργειες στη Βενεζουέλα και όσα ακολούθησαν: «πράξη πειρατείας» χαρακτήρισε ρώσος βουλευτής την κατάληψη, από αμερικανούς κομάντος, ενός τάνκερ που είχε βαφτιστεί μόλις πρόσφατα ρωσικό στον Βόρειο Ατλαντικό (χθες, στην πέμπτη ανάλογη επιχείρηση των ΗΠΑ τις τελευταίες εβδομάδες, κατελήφθη το πετρελαιοφόρο «Olina» στην Καραϊβική ως μέρος του λεγόμενου «σκιώδους στόλου») για «επικίνδυνες, ανεύθυνες και παράνομες» ενέργειες έκανε λόγο το Πεκίνο, εν μέσω ενός εντεινόμενου μπρα-ντε-φερ για το βενεζουελάνικο και όχι μόνο πετρέλαιο.
Δύσκολο να μη διακρίνει κανείς, ωστόσο, πίσω από τις διαμαρτυρίες και κάποιες κινήσεις εντυπωσιασμού, την εκτίμησή τους πως όλη αυτή η αβεβαιότητα μπορεί να κρύβει για αυτές ευκαιρίες. «Αν εμείς οι Αμερικανοί έχουμε δικαίωμα να είμαστε επιθετικοί στη δική μας αυλή», συνοψίζει μέσω των «New York Times» τη μεγαλύτερη ευκαιρία όλων η Φιόνα Χιλ, ειδική σε θέματα Ρωσίας στο Ιδρυμα Brookings, «γιατί να μη μπορούν κι εκείνες;».
Η Χιλ ήταν ανώτερη διευθύντρια για τις ευρωπαϊκές και ρωσικές υποθέσεις στον Λευκό Οίκο από το 2017 έως το 2019, κατά το πρώτο μισό της πρώτης προεδρίας Τραμπ. Την άνοιξη του 2019, δήλωσε η ίδια αργότερα σε ακρόαση του Κογκρέσου, η Μόσχα έστειλε διακριτικά το μήνυμα πως ήταν έτοιμη να απαρνηθεί τον σύμμαχό της, Νικολάς Μαδούρο, και να επιτρέψει στις ΗΠΑ να κάνουν ό,τι θέλουν στη Βενεζουέλα, με αντάλλαγμα ένα ελεύθερο για εκείνη πεδίο δράσης στην Ουκρανία. «Θέλετε να φύγουμε από την αυλή σας. Εμείς, ξέρετε, έχουμε τη δική μας εκδοχή. Εσείς είστε στην αυλή μας στην Ουκρανία»: αυτό ήταν, σύμφωνα με την ίδια, το ανεπίσημο μήνυμα της Ρωσίας.
Η Χιλ είπε ότι ταξίδεψε τότε προσωπικά στη Μόσχα για να απορρίψει την ιδέα. Τώρα όμως, η Ρωσία θα μπορούσε να έχει περισσότερες πιθανότητες να επιτύχει μια τέτοια γεωπολιτική ανταλλαγή – άλλωστε η ρητορική του Τραμπ «δείχνει ότι τα πάντα μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Κι αυτό τούς δίνει την ευκαιρία να το δοκιμάσουν ξανά».
Τόσο η Ρωσία όσο και η Κίνα είχαν επενδύσει μαζικά στη διακυβέρνηση του Μαδούρο στη Βενεζουέλα.
Η Ρωσία έστειλε στη χώρα βομβαρδιστικά ικανά να φέρουν πυρηνικά όπλα το 2018, κάνοντας μια επίδειξη δύναμης, και επικύρωσε μια «στρατηγική εταιρική σχέση» με τη Βενεζουέλα μόλις τον περασμένο Οκτώβριο, βλέποντας τη χώρα ως πλατφόρμα προβολής της επιρροής της σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική. Η Κίνα αναβάθμισε τις σχέσεις της με τη Βενεζουέλα σε «στρατηγική εταιρική σχέση για όλες τις καιρικές συνθήκες» όταν την επισκέφθηκε ο Μαδούρο, το 2023, και δάνεισε περισσότερα από 100 δισ. δολάρια στη χώρα τα τελευταία 25 χρόνια, κυρίως σε μια προσπάθεια να αποκτήσει πρόσβαση στο πετρέλαιό της.
Και οι δύο, ωστόσο, δείχνουν να έχουν πια συνειδητοποιήσει πως μια εχθρική στάση απέναντι στον Τραμπ μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες, ενώ το λιβάνισμά του μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά ωφέλιμο.
Σε ό,τι αφορά την Κίνα, το «Δόγμα Ντονρόε» θα μπορούσε να κρατήσει τις ΗΠΑ και το κύριο μέρος των στρατιωτικών τους δυνάμεων μακριά από την Ασία. Και να υπονομεύσει τις επικρίσεις της Ουάσιγκτον προς το Πεκίνο, όταν οι κινεζικές δυνάμεις διεκδικούν τον χώρο τους στα αμφισβητούμενα ύδατα της Θάλασσας της Νότιας Κίνας και απειλούν την Ταϊβάν, τη νησιωτική δημοκρατία που η Κίνα θεωρεί δική της.
Οσο για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ο στόχος που υπηρετεί προσπαθώντας να διατηρήσει την εύνοια του Τραμπ είναι ξεκάθαρος: να πείσει τις ΗΠΑ να προσφέρουν στη Μόσχα μια νίκη στην Ουκρανία. Αλλες φορές δείχνει εγγύτερα και άλλες πιο μακριά από αυτόν τον στόχο. Εν αναμονή, ο απειλητικός θεατρίνος του ρώσου προέδρου, ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, είπε, εκτάκτως, κάτι ακριβές, σχολιάζοντας την επέμβαση των ΗΠΑ στο Καράκας: «Tώρα πια δεν έχουν κανένα έρεισμα, ούτε καν τυπικό, για να επικρίνουν τη χώρα μας».