Tu vuo fa l’americano*
Τη δεκαετία του 1950, ο κόσμος ζούσε σε μια φρενίτιδα «αμερικανοποίησης». Το ροκ’ν’ρολ δεν ήταν απλά ένας χορός, αλλά μια αφορμή απελευθέρωσης και εκφραστικότητας του «μεταπολεμικού σώματος – το χόρεψε ακόμη και η Μελίνα Μερκούρη με τον Κώστα Κακαβά στη «Στέλλα». Οι ΗΠΑ, κυρίως μέσα από τον κινηματογράφο, παρήγαγαν μία εικόνα με καλογυαλισμένα χρώματα που αντανακλούσαν την ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον, ό,τι ακριβώς χρειάζονταν οι άνθρωποι τότε. Οι νέοι διεκδικούσαν τη σεξουαλική απελευθέρωση – ακόμη και με το λίκνισμα των γοφών του Ελβις – και υιοθετούσαν νέα ήθη στη διασκέδαση. Εμαθαν το ουίσκι, τα αμερικάνικα τσιγάρα, τα «αμερικάνικα» ρούχα. Οπως ακριβώς τα λέει το, σε ναπολιτάνικη διάλεκτο, τραγούδι που έγραψε το 1956 ο Ρενάτο Καροζόνε και αναφέρω σήμερα στον τίτλο.
Η γενιά μου έζησε το δικό της «Tu vu’ fà’ l’Americano» στη δεκαετία του 1980. Με βασικό όχημα το μουσικό κανάλι MTV της Paramount που άρχισε να εκπέμπει το 1981 και στις 31 Δεκεμβρίου 2025 ανέστειλε τη λειτουργία του. Από καιρό ήθελα να γράψω για αυτό αλλά με προλάβαινε η επικαιρότητα. Διότι το MTV δεν ήταν απλώς ένα ακόμη κανάλι, αλλά μία «πύλη εξόδου» από τη βαλκανική μας εξωστρέφεια. Και μια επανάσταση στη λεγόμενη show biz αφού «έντυσε» το τραγούδι με εικόνα. Τη μουσική, από τότε, δεν την ακούγαμε μόνο. Τη βλέπαμε κιόλας. Δεν λέγαμε πια «το άκουσες αυτό το τραγούδι;», αλλά «το είδες;».
Ολα αυτά στους νεότερους, σε αυτούς που μεγάλωσαν με το κινητό στο χέρι, με το YouTube, το Spotify και τις άλλες πλατφόρμες, θα μοιάζουν με ρετρό παραμύθια, όπως ακούγαμε εμείς για το περιοδικό «Μπουκέτο». Εκείνη την εποχή όμως το MTV άλλαξε την «τοποθέτηση» της μουσικής στην ποπ κουλτούρα. Από εκεί εκπορεύονταν η μόδα, το στυλ, τα ήθη, οι ερωτικές συμπεριφορές, τα πρότυπα, τα είδωλα, παραμέρισε ακόμη και τον κινηματογράφο. Κάθε καινούργιο βίντεο (από το 1982 περίπου που αρχίσαμε να βλέπουμε το MTV από δορυφορικά κανάλια προτού, λίγα χρόνια αργότερα, ενταχθεί στη συχνότητα της ΕΡΤ) ήταν σαν μια καινούργια ταινία. Ενθουσιαζόμασταν, ξεπατικώναμε κινήσεις, βλέμματα, φιγούρες, αλλάζαμε τοπία αισθητικής. Ακόμη και αργότερα, όταν περάσαμε στην εποχή της παντοκρατορίας της μόδας και των ακριβοπληρωμένων τοπ μόντελ, όσες πασαρέλες κι αν είχαν περπατήσει εκείνα τα «χρυσά κορίτσια», το κερασάκι στην τούρτα της καταξίωσης ήταν μια συμμετοχή σε βίντεο κλιπ. Αλλωστε μια από τις κορυφαίες, τις ιστορικές παραγωγές ήταν το «Freedom» του Τζορτζ Μάικλ με πρωταγωνίστριες τις Ναόμι Κάμπελ, Λίντα Εβανγκελίστα, Κρίστι Τέρλινγκτον, Σίντι Κρόφορντ και Τατιάνα Πάτιτζ.
Θυμάμαι ακόμη εκείνο το βράδυ που μαζευτήκαμε σε σπίτι φίλου, να δούμε για πρώτη φορά το «έπος», το «Thriller» του Μάικλ Τζάκσον. Και θα γινόταν, άραγε, ο Μάικλ Τζάκσον αυτό που έγινε χωρίς το κλιπ του «Thriller» και το moonwalk από το «Billie Jean»; Τι θα ήταν η Μαντόνα αν δεν είχε κάνει το βίντεο κλιπ του «Like a prayer», εξαιτίας του οποίου την αφόρισε η Καθολική Εκκλησία; Και ποιο κορίτσι της γενιάς μου δεν έχει ζαχαρώσει με τον τύπο που έπαιζε κιθάρα πάνω σε έναν καναπέ, καταμεσής του δρόμου στο «La Isla Bonita», επίσης της Μαντόνα; Ή δεν έχει ξεπατικώσει τις φιγούρες της Σίντι Λόπερ στο «Girls just want to have fun».
Σκέφτομαι το MTV και ζηλεύω τα νιάτα. Τα δικά μου νιάτα.
Το αναψυκτικό που έγινε μύθος
Για να το τερματίσουμε με την «αμερικανοποίηση», σαν σήμερα το 1889 ιδρύθηκε στην Ατλάντα η Coca-Cola, το «γιατρικό» του φαρμακοποιού Πέμπερτον που έγινε το πιο δημοφιλές προϊόν του πλανήτη. Και θυμάμαι ένα παλιό ανέκδοτο που έλεγε ότι πήγαν πρώτα οι Σοβιετικοί στο φεγγάρι και το έβαψαν κατακόκκινο. Και μετά πήγαν οι Αμερικανοί και έγραψαν με λευκά γράμματα στο κατακόκκινο φόντο Coca-Cola. Αναψυκτικό – Υπαρκτός Σοσιαλισμός 1-0.
*«Θέλεις να παριστάνεις τον Αμερικανό»