Co jedzą motyle – ciekawostki dla dzieci i dorosłych

Na świecie żyje ponad 18 tysięcy gatunków motyli, a w jednym większym ogrodzie w czasie sezonu może pojawić się ich nawet kilkaset. Każdy z nich codziennie musi coś zjeść – albo przynajmniej wypić – żeby przeżyć choć te kilkanaście dni dorosłego życia. To, co trafia do „menu” motyla, ma bezpośredni wpływ na to, ile żyje, jak intensywnie lata i czy w ogóle zdąży złożyć jaja. W praktyce oznacza to, że odpowiednia „dieta” motyli wpływa nie tylko na ich zdrowie, ale także na plony w ogródkach i na łąkach, bo wiele z nich to ważni zapylacze. Zrozumienie, co jedzą motyle, pomaga zarówno dzieciom, jak i dorosłym mądrzej zakładać łąki kwietne, urządzać balkony i obserwować te owady z większym sensem.

Co jedzą dorosłe motyle – skrzydlate „słodziaki”

Dorosłe motyle żywią się głównie pokarmem płynnym. Ich aparat gębowy to długa, zwijana rurka – ssawka. Po rozwinięciu działa jak cienka słomka, którą motyl wciąga pokarm.

Najczęściej w naturze dorosłe motyle korzystają z:

• nektaru kwiatów – podstawowe „paliwo” większości gatunków,
• soków wyciekających z drzew – zwłaszcza u gatunków żyjących w lasach,
• sfermentowanych owoców – opadłe, nadgniłe śliwki czy jabłka to dla nich prawdziwa uczta,
• wody z rozpuszczonymi minerałami – kałuże, wilgotna ziemia, błotniste brzegi kałuż.

W przeciwieństwie do wielu innych zwierząt dorosłe motyle nie gryzą pokarmu stałego. Nie mogą przeżuć listka ani pestki, nawet jeśli bardzo by chciały. To, co jedzą, musi dać się zassać przez cienką rurkę.

Niektóre motyle w ogóle nie pobierają pokarmu jako dorosłe – żyją wyłącznie z zapasów zgromadzonych w stadium gąsienicy i przeżywają zaledwie kilka dni.

Ciekawym zjawiskiem jest tzw. „puddling” – zbieranie się motyli (często samców) na mokrej ziemi, przy kałużach, na błotnistych drogach. Tam „piją” wodę z rozpuszczonymi minerałami, głównie solami. Te mikroelementy są potem przekazywane samicom podczas godów i wpływają na jakość jaj.

Co jedzą gąsienice – motyl zaczyna od sałatki

Gąsienica to w praktyce mała, bardzo skuteczna maszyna do jedzenia. W tym stadium motyl zjada zdecydowaną większość tego, z czego potem „zbudowane” jest dorosłe ciało. Dlatego dieta gąsienicy jest znacznie ważniejsza niż to, co jada dorosły motyl.

Większość gąsienic zjada:

• liście konkretnych roślin – często bardzo wybrednie,
• młode pędy i pąki,
• rzadziej kwiaty lub nasiona.

Wielu pospolitych mieszkańców ogrodów ma bardzo „sprecyzowane upodobania”. Na przykład:

• rusałka pawik – gąsienice jedzą przede wszystkim pokrzywy,
• rusałka admirał – także pokrzywy i chmiel,
• modraszki – często rośliny motylkowate (koniczyna, komonica),
• bielinki – różne kapustne, stąd „dziury w kapuście”.

W praktyce oznacza to, że sadząc same „ładne” rośliny ozdobne i usuwając wszystkie pokrzywy, wiele osób nieświadomie zabiera gąsienicom ich podstawowe pożywienie. Dorosłe motyle mogą przylecieć po nektar z kwiatów, ale nie będą miały gdzie złożyć jaj, jeśli w pobliżu zabraknie odpowiednich roślin dla gąsienic.

Czy wszystkie motyle jedzą to samo?

Nie. W świecie motyli widać pełne spektrum diet – od „wegan” jedzących tylko nektar po „specjalistów od padliny”. Większość gatunków to jednak roślinożercy w stadium gąsienicy i „nektarożercy” jako dorośli.

Różnice widać zarówno na etapie larwy, jak i dorosłego motyla:

• specjaliści – jedzą liście jednego lub kilku gatunków roślin (np. pokrzywy, określone trawy),
• „wszystkożerne” gąsienice roślinożerne – zadowolą się różnymi gatunkami traw czy ziół,
• dorosłe motyle-„nektarożercy” – wybierają głównie kwiaty bogate w cukier,
• gatunki lubiące soki i owoce – częściej przesiadują na drzewach, owocnikach, ziemi.

Wśród motyli zdarzają się też przypadki naprawdę zaskakujące. Niektóre egzotyczne gatunki potrafią spijać łzy zwierząt (np. żółwi) albo korzystać z potu ludzi, jeśli tylko nadarzy się okazja. Chodzi znów o minerały, a nie o „dziwne upodobania”.

Niezwykłe źródła pokarmu – nie tylko kwiaty

W oczach wielu osób motyl to owad nad kwiatami lawendy i budlei. To częsty widok, ale lista miejsc, z których motyle czerpią pokarm, jest znacznie dłuższa i bywa zaskakująca.

Fermentujące owoce i „brzydkie” zapachy

Owoce, które z ludzkiej perspektywy „nadają się tylko na kompost”, dla wielu motyli są idealne. Gdy owoc leży na ziemi, mięknie i zaczyna fermentować, wytwarza mieszankę cukrów i alkoholi, którą łatwo zassać przez ssawkę.

Dlatego w sadach czy pod dzikimi śliwami można zaobserwować spore skupiska motyli na nadgniłych owocach. Z punktu widzenia motyla to bogaty, łatwo dostępny bufet: dużo energii w jednym miejscu, bez konieczności latania od kwiatu do kwiatu.

Są też gatunki, które chętnie korzystają z pokarmu o nieprzyjemnym zapachu:

• odchodów zwierząt,
• padliny,
• martwych organizmów w wodzie.

Brzmi mało „estetycznie”, ale dla motyla to świetne źródło azotu i minerałów, których brakuje w samym nektarze. Taki owad nie przestaje być „ładnym motylem” tylko dlatego, że od czasu do czasu lata na „posiłek” w mniej reprezentacyjne miejsca.

Woda, błoto i minerały

Choć motyle słyną z zamiłowania do nektaru, woda również ma znaczenie. Nie chodzi jednak o zwykłe „picie jak człowiek”. Motyl raczej „wysysa” z wilgotnego podłoża mieszaninę wody, soli mineralnych i mikroskopijnych cząsteczek organicznych.

Dlatego tak często można zauważyć całe grupy motyli siedzące na:

• błotnistych drogach,
• brzegach kałuż,
• wilgotnych plamach na piasku.

W takim miejscu motyle uzupełniają braki, których sam nektar nie pokrywa. Szczególnie samce korzystają z tego „dodatku mineralnego”, bo potem przekazują część składników samicom w czasie kopulacji, razem z pakietem nasienia.

Jak motyle jedzą – „słomka” zamiast zębów

Sposób jedzenia u motyli jest niemal tak ciekawy, jak sama ich dieta. Aparat gębowy dorosłego motyla to kłujka ssąca, zwykle zwijana w spiralę pod głową. Gdy motyl chce coś wypić, rozwija ssawkę i zanurza ją w nektarze, soku lub wodzie.

Mechanizm działania przypomina cienką rurkę kapilarną – płyn wciągany jest dzięki połączeniu ruchów mięśni i zjawisk fizycznych. Motyl nie musi „ssać” z wielką siłą, wystarczy odpowiedni kontakt z powierzchnią płynu.

Gąsienice mają natomiast zupełnie inny układ – gryzący aparat gębowy. Dzięki niemu mogą skutecznie odcinać fragmenty liści, przegryzać się przez tkanki roślinne i szybko przybierać na masie. Stąd często wrażenie, że „gąsienica je bez przerwy”. To nie tylko wrażenie – tempo wzrostu w tym stadium jest imponujące.

Co zjadają motyle w domu i ogrodzie – praktyczne obserwacje

W warunkach domowych, na balkonie czy w ogrodzie najczęściej można zaobserwować motyle przy:

• kwiatach produkujących dużo nektaru (budleja, lawenda, jeżówki, nagietki),
• dzikich roślinach – ostach, koniczynie, mniszku, krwawniku,
• nadgniłych owocach pozostawionych pod drzewami,
• kałużach i wilgotnych miejscach po deszczu.

Osoby, które chcą przyciągnąć motyle, często skupiają się na kolorowych kwiatach, a zapominają o roślinach dla gąsienic. Tymczasem bez pokarmu dla larw wykluwających się z jaj nie będzie kolejnego pokolenia motyli – kwiaty przyciągną tylko przelotnych gości.

Ogród naprawdę przyjazny motylom to połączenie roślin nektarodajnych dla dorosłych motyli i roślin żywicielskich dla gąsienic – także tych „mniej ładnych”, jak pokrzywy czy niektóre chwasty.

W otoczeniu człowieka motyle bywają też narażone na „pokusy”, które nie są dla nich dobre – np. słodkie napoje, sztuczne barwniki, różne resztki po jedzeniu. Większość z nich nie jest dla motyli bezpośrednio trująca w małych ilościach, ale nie daje im potrzebnych składników. Zdecydowanie lepszym wyborem jest pozostawienie kilku przekrojonych kawałków owoców (banan, jabłko, śliwka) w zacisznym miejscu ogrodu niż wystawianie talerzyka z sokiem czy napojem.

Czego motyle nie jedzą – popularne mity

W rozmowach z dziećmi (i dorosłymi) często pojawiają się powtarzane od lat mity:

• „Motyle jedzą pyłek” – w większości przypadków nie; pyłek kwiatowy jest zbyt duży i stały, motyle korzystają głównie z nektaru, ewentualnie wilgotnego kurzu z minerałami.
• „Motyl może zjeść cukierek” – co najwyżej poliże roztopiony cukier z powierzchni, ale nie jest to dla niego naturalny ani wartościowy pokarm.
• „Gąsienice jedzą wszystko, co zielone” – większość z nich jest wybredna i nie przeżyje na przypadkowej roślinie.
• „Motyle piją mleko” – to wyobrażenie z bajek; w praktyce mleko jest dla nich obce i może im zaszkodzić.

Rozwiewanie takich mitów ma znaczenie praktyczne. Dzieci chętnie „pomagają” motylom, wystawiając im różne słodkie przekąski. Znacznie lepiej pokazać im, jak założyć miniłąkę z kwiatami i roślinami żywicielskimi niż stawiać talerzyk z sokiem.

Podsumowanie – motyl na diecie „energia + minerały”

Dieta motyla jest pozornie prosta: cukry z nektaru i owoców oraz minerały z błota, soków i „mniej przyjemnych” źródeł. Za tą prostotą kryje się jednak precyzyjne dopasowanie do środowiska – inne rośliny dla gąsienic, inne miejsca zdobywania wody, inne preferencje co do kwiatów.

Uświadomienie sobie, co naprawdę jedzą motyle, pozwala inaczej spojrzeć na „zwykłą” łąkę, rów przy polnej drodze czy zaniedbany kąt ogrodu z pokrzywami. To właśnie tam kryje się stołówka dla kolejnych pokoleń motyli, które potem będą pojawiać się na kwiatach i przyciągać wzrok dzieci i dorosłych.

Artykuł Co jedzą motyle – ciekawostki dla dzieci i dorosłych pochodzi z serwisu pardon.pl.