1 февралдан: зўравонликка учраган болалар учун янги ҳимоя
2026 йил 1 февралдан бошлаб Ўзбекистонда болалар хавфсизлигини таъминлашга қаратилган муҳим механизм — профессионал тутинган оила хизмати ишга туширилади. Янги тизим зўравонлик оқибатида оиласидан олинган, ҳаёти ва соғлиғига реал таҳдид мавжуд бўлган, шунингдек, ижтимоий жиҳатдан хавфли аҳволда қолган болаларни тезкор ҳимоя қилишга хизмат қилади.
Қонунчилик талабларига кўра, мазкур амалиёт болага вақтинчалик, лекин ишончли хавфсиз муҳит яратишни кўзлайди. Энг асосийси — болани давлат муассасаларига жойлаштирмасдан, имкони борича оила муҳитида парваришлаш ва тарбиялаш йўли танланади. Бу эса боланинг руҳий ҳолати, кундалик одатлари ва ижтимоий мослашуви учун анча юмшоқ ва табиийроқ йўл ҳисобланади.
Янги механизм, аввало, қуйидаги ҳолатлардаги болалар учун мўлжалланган:
— зўравонликка дуч келганлар;
— оиласида қолиши хавфли бўлганлар;
— ижтимоий хавфли шароитда яшаб қолганлар.
Бунда болани муваққат жойлаштириш жараёнининг марказида бир мақсад туради: унинг хавфсизлиги, барқарор ривожланиши ва нормал ҳаёт тарзига қайтиши учун шароит яратиш.
Профессионал тутинган оилалар зиммасига фақат бошпана бериш эмас, балки боланинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш, психологик қўллаб-қувватлаш, таълимга қайтариш, жамоага мослашувига ёрдам бериш каби масъулиятли вазифалар ҳам юкланади. Яъни бу “вақтинча уй” эмас — бу бола учун вазият барқарорлашгунча тиргак бўладиган, назорат ва масъулиятга асосланган оилавий муҳит.
Муҳим жиҳати шундаки, ушбу хизмат болаларни интернат ёки бошқа институционал муассасаларга жойлаштириш ҳолатларини қисқартиришга қаратилган. Чунки бола учун энг тўғри йўл — имкони борича оила муҳитида улғайиш. Янги тизим айнан шу тамойилни амалда кучайтириши кутилмоқда.
Хулоса қилиб айтганда, профессионал тутинган оила хизмати болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва ижтимоий қўллаб-қувватлаш тизимини янада кучайтиришга қаратилган муҳим қадам сифатида баҳоланмоқда. Бу ташаббус болага “сен ёлғиз эмассан” деган ишончни амалда ҳис қилдириши мумкин.