Τέλος τα κόλπα με τις ιδιόγραφες διαθήκες: Τι πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες – Όλες οι αλλαγές

Από την 1η Νοεμβρίου 2025 έχουν τεθεί σε ισχύ σημαντικές αλλαγές στη διαδικασία δημοσίευσης των ιδιόγραφων διαθηκών, μετά την τροποποίηση του άρθρου 1769 του Αστικού Κώδικα – την πρώτη από το 1946. Οι νέες ρυθμίσεις αναμένεται να επιταχύνουν τις διαδικασίες και να ενισχύσουν την ασφάλεια των εγγράφων.

Όπως είχε εξηγήσει στα «ΝΕΑ» ο δικηγόρος στον Άρειο Πάγο και το ΣτΕ, Γιώργος Νικολακόπουλος, «η ιδιόγραφη διαθήκη γράφεται ολόκληρη με το χέρι του διαθέτη, χρονολογείται και υπογράφεται απ’ αυτόν. Από τη χρονολογία πρέπει να προκύπτει η ημέρα, ο μήνας και το έτος. Σε διαφορετική περίπτωση, η ιδιόγραφη διαθήκη είναι άκυρη».

Ο ίδιος διευκρινίζει ότι «δεν αρκεί η υπογραφή του διαθέτη σε κείμενο που έχει γραφτεί με μηχανικά μέσα, όπως ηλεκτρονικό υπολογιστή ή γραφομηχανή, ούτε καθ’ υπαγόρευση». Επισημαίνει επίσης πως ακόμη και οι προσθήκες στο περιθώριο ή σε υστερόγραφο πρέπει να γράφονται και να υπογράφονται από τον ίδιο τον διαθέτη.

Σύμφωνα με τον κ. Νικολακόπουλο, «διαγραφές, παρεγγραφές, ξύσματα ή άλλα εξωτερικά ελαττώματα βεβαιώνονται σήμερα από το δικαστήριο που δημοσιεύει τη διαθήκη και μπορούν να επιφέρουν ολικά ή μερικά την ακυρότητά της. Από την 1η Νοεμβρίου, αυτά θα τα ελέγχει ο συμβολαιογράφος».

Η νέα διαδικασία δημοσίευσης

Η τροποποιημένη διάταξη προβλέπει ότι όποιος κατέχει ιδιόγραφη διαθήκη οφείλει, χωρίς υπαίτια καθυστέρηση, μόλις πληροφορηθεί τον θάνατο του διαθέτη, να την εμφανίσει για δημοσίευση σε συμβολαιογράφο. Ο συμβολαιογράφος συντάσσει πρακτικό, στο οποίο καταχωρίζονται ολόκληρη η διαθήκη και η βεβαίωση για την ύπαρξη ή ανυπαρξία εξωτερικών ελαττωμάτων, ενώ τα πρωτότυπα φυλάσσονται στο αρχείο του.

«Με τη νέα ρύθμιση», υπογραμμίζει ο κ. Νικολακόπουλος, «οι συμβολαιογράφοι, και όχι τα δικαστήρια όπως ίσχυε μέχρι σήμερα, αναλαμβάνουν πλέον την αρμοδιότητα να εξετάζουν την εγκυρότητα και τα εξωτερικά ελαττώματα των ιδιόγραφων διαθηκών».

Τα είδη των διαθηκών

Όπως επισημαίνει ο δικηγόρος, η νομοθεσία προβλέπει τρεις κύριες μορφές διαθήκης: τη δημόσια, την ιδιόγραφη και τη μυστική. Η δημόσια συντάσσεται ενώπιον συμβολαιογράφου με την παρουσία μαρτύρων, η ιδιόγραφη γράφεται και υπογράφεται από τον ίδιο τον διαθέτη, ενώ η μυστική παραδίδεται σφραγισμένη σε συμβολαιογράφο, ο οποίος συντάσσει πράξη με τη δήλωση του διαθέτη ότι αποτυπώνεται η βούλησή του.

Υπάρχουν επίσης ειδικές περιπτώσεις, όπως όταν κάποιος βρίσκεται εν πλω. Σε τέτοιες συνθήκες μπορεί να συνταχθεί έγκυρη διαθήκη ενώπιον της αρμόδιας αρχής, για παράδειγμα του πλοιάρχου, με την παρουσία μαρτύρων.

Οι αλλαγές στην ιδιόγραφη διαθήκη

Οι επερχόμενες αλλαγές αφορούν κυρίως την ιδιόγραφη διαθήκη. Από την 1η Νοεμβρίου 2025 θα πρέπει υποχρεωτικά να κατατίθεται σε συμβολαιογράφο και να καταγράφεται στο Μητρώο Διαθηκών. Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται ο κίνδυνος απώλειας ή πλαστότητας και ενισχύεται η αξιοπιστία του θεσμού.

Παράλληλα, η διαδικασία δημοσίευσης επιταχύνεται, καθώς θα πραγματοποιείται πλέον απευθείας από τον συμβολαιογράφο χωρίς να απαιτείται προσφυγή στο δικαστήριο, εξασφαλίζοντας έτσι μεγαλύτερη διαφάνεια και αποτελεσματικότητα.