Το «μοντέλο Κύπρου» στη Γροιλανδία: Πώς ο Τραμπ πήρε ό,τι ήθελε χωρίς προσάρτηση
Η συμφωνία που έπεισε τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να εκτονώσει την κλιμακούμενη κρίση για τη Γροιλανδία ανοίγει τον δρόμο για να ενισχυθούν οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ στην περιοχή της Αρκτικής, προκειμένου να αποκρουστεί οποιαδήποτε απειλή από τη Ρωσία ή την Κίνα, και βασίζεται στο μοντέλο των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο, σε Ακρωτήρι και Δεκέλεια. Ο Τραμπ δήλωσε στο Fox Business ότι οι όροι της συμφωνίας βρίσκονται υπό διαπραγμάτευση, «αλλά, ουσιαστικά, πρόκειται για πλήρη πρόσβαση. Δεν υπάρχει τέλος, δεν υπάρχει χρονικό όριο. Παίρνουμε ό,τι θέλουμε χωρίς κόστος». Ερωτηθείς αν οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν τελικά τη Γροιλανδία, απάντησε: «Είναι δυνατό. Αλλά εν τω μεταξύ παίρνουμε ό,τι θέλαμε, απόλυτη ασφάλεια».
Το πλαίσιο, σύμφωνα με το πρακτορείο Bloomberg, περιλαμβάνει την τοποθέτηση αμερικανικών πυραύλων, δικαιώματα εξόρυξης με στόχο την απομάκρυνση των κινεζικών συμφερόντων και ενισχυμένη παρουσία του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με ευρωπαίο αξιωματούχο. Το ζήτημα της κυριαρχίας δεν ήταν στο τραπέζι, με την πρωθυπουργό της Δανίας Μέτε Φρέντερικσεν να τονίζει ότι η παραχώρηση εδαφών στις ΗΠΑ είναι αδιαπραγμάτευτη και ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να σέβεται το διεθνές δίκαιο και την κυριαρχία. Αυτό βέβαια, γράφει η «El Pais», δεν εμποδίζει τους Δανούς αλλά και τους Γροιλανδούς να ανησυχούν ιδιαίτερα για το τι μπορεί να αποφασιστεί χωρίς τη συμμετοχή τους.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε – ο οποίος, σύμφωνα με τον Τραμπ, είχε λάβει άδεια να διαπραγματευτεί εκ μέρους της Δανίας – επέμεινε ότι το θέμα της κυριαρχίας δεν συζητήθηκε. «Οσον αφορά την προστασία της Αρκτικής, με προτεραιότητα τη Γροιλανδία, πρέπει να αφιερώσουμε περισσότερη ενέργεια, περισσότερο χρόνο, μεγαλύτερη εστίαση σε αυτό, επειδή γνωρίζουμε ότι οι θαλάσσιες οδοί ανοίγουν», δήλωσε ο Ρούτε στο Νταβός.
Η συμφωνία του 1951 μεταξύ ΗΠΑ και Δανίας, η οποία στη συνέχεια ενημερώθηκε το 2004, είναι σαφής, ότι οι ΗΠΑ έχουν λάβει άδεια να κάνουν πολλά εντός των βάσεων της Γροιλανδίας και να δημιουργήσουν «αμυντικές περιοχές» εάν το ΝΑΤΟ το έκρινε απαραίτητο, αλλά ότι η περιοχή παραμένει έδαφος την κυριαρχία του οποίου έχει η Δανία.
Η νέα συμφωνία, την οποία συζήτησε ο Τραμπ με τον Ρούτε, ο οποίος εκπροσωπούσε την Κοπεγχάγη, φαίνεται να στηρίζεται στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι βρετανικές βάσεις στην Κύπρο – δηλαδή αντιμετωπίζονται ως κυρίαρχο έδαφος του Ηνωμένου Βασιλείου, όπου εξουσία έχει το βρετανικό υπουργείο Αμυνας. Σύμφωνα με την «Guardian», έως και 20.000 Κύπριοι ζουν στην κυρίαρχη βρετανική επικράτεια και έχουν το δικαίωμα να μεταβιβάσουν περιουσία στην οικογένειά τους ή να την πουλήσουν σε τρίτους.
Οπως αποκαλύπτει η «Monde», την Κυριακή ο Ρούτε μίλησε τηλεφωνικά με τον Τραμπ. Την επόμενη ημέρα, στα κεντρικά γραφεία του ΝΑΤΟ, συζήτησε με τους υπουργούς Εξωτερικών της Δανίας και της Γροιλανδίας μια εναλλακτική λύση στην πρόταση Τραμπ για προσάρτηση: μεταβίβαση της κυριαρχίας επί της βάσης Πίτουφικ, στη Βόρεια Γροιλανδία, στις ΗΠΑ – μια ιδέα εμπνευσμένη από το καθεστώς των δύο βρετανικών κυρίαρχων βάσεων στο νησί της Κύπρου. Το Ακρωτήρι και η Δεκέλεια διατηρήθηκαν από το βρετανικό στέμμα μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου το 1960 και το Λονδίνο μπορεί να διεξάγει τις δραστηριότητές του εκεί χωρίς παρέμβαση από την κυπριακή κυβέρνηση.
Στο Πίτουφικ, η συμφωνία ασφαλείας του 1951, η οποία αναθεωρήθηκε το 2004, παραχώρησε στις ΗΠΑ εκτεταμένες εξουσίες, αλλά όχι την «κυριαρχία» που τόσο επιζητούσε ο Τραμπ. «Αυτό μπορεί να έπαιξε ρόλο», δήλωσε ευρωπαίος διπλωμάτης. Σύμφωνα με τους «New York Times», η Δανία θα μπορούσε επίσης να μεταβιβάσει τμήματα της επικράτειάς της στις ΗΠΑ, ώστε η Ουάσιγκτον να μπορέσει να εγκαταστήσει εκεί νέες στρατιωτικές βάσεις υπό αμερικανική κυριαρχία.
Η νέα πρόταση περιλαμβάνει επίσης διατάξεις για την τοποθέτηση του Golden Dome, του αμερικανικού συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας, στη Γροιλανδία και για την αντιμετώπιση της «κακοήθους εξωτερικής επιρροής» της Ρωσίας και της Κίνας. Το αμυντικό σύστημα Golden Dome, ύψους 175 δισεκατομμυρίων δολαρίων, είναι ένα φουτουριστικό όπλο σχεδιασμένο να καταρρίπτει υπερηχητικούς, βαλλιστικούς και προηγμένους πυραύλους κρουζ και drones, ακόμη και αν εκτοξεύονται από την άλλη άκρη του κόσμου ή από το Διάστημα. Δεν έχουν εκδοθεί συμβάσεις για αυτό το έργο, ωστόσο το μεγαλύτερο μέρος της ασπίδας δεν θα είναι χερσαίο, αλλά θα λειτουργεί από δορυφόρους.
Η κύρια χερσαία βάση αναχαίτισης που εξετάζεται μέχρι στιγμής βρίσκεται στην Πολιτεία της Νέας Υόρκης. Η Φρέντερικσεν λέει ότι είναι ανοιχτή στο να συζητήσει αυτό το έργο. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη μια «διαστημική βάση» σε έδαφος της Δανίας, γνωστή ως Πίτουφικ (πρώην αεροπορική βάση της Θούλης), η οποία στεγάζει ένα σημαντικό μέρος του παγκόσμιου δικτύου αισθητήρων προειδοποίησης πυραύλων του αμερικανικού στρατού.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας, ο αμερικανός πρόεδρος επιθυμεί και κάτι άλλο: την εκμετάλλευση του εδάφους της Γροιλανδίας, ιδίως για την εξόρυξη σπάνιων γαιών. Αυτό δεν θα ήταν ένα ζήτημα που θα επιτρεπόταν στον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ να διαπραγματευτεί, αλλά ο Τραμπ επέμεινε ότι είχε εξασφαλίσει την παραχώρηση στις συνομιλίες.
Η συμφωνία του 1959 επικεντρώνεται περισσότερο στα λιμάνια, αλλά δίνει στις ΗΠΑ άδεια «να κατασκευάζουν, να εγκαθιστούν, να συντηρούν και να λειτουργούν εγκαταστάσεις και εξοπλισμό, συμπεριλαμβανομένων μετεωρολογικών και επικοινωνιακών εγκαταστάσεων και εξοπλισμού». Επιτρέπει επίσης «στις ΗΠΑ να κατασκευάζουν τέτοιες εγκαταστάσεις και να αναλαμβάνουν δραστηριότητες σε αυτές που δεν θα εμποδίζουν τις δραστηριότητες του Βασιλείου της Δανίας».