Η ώρα των διλημμάτων
Η εξαγγελία από τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη της έναρξης διαδικασίας συνταγματικής αναθεώρησης δεν είναι έκπληξη. Αναμενόταν. Κι είναι εύλογο η συζήτηση να ανοίξει στην τελική ευθεία πριν από τις επόμενες εκλογές.
Ο Πρωθυπουργός παρουσίασε την έναρξη της συζήτησης για εκτεταμένες συνταγματικές μεταρρυθμίσεις περιγράφοντας τις βασικές αλλαγές που πρέπει να γίνουν. Οι λόγοι είναι πολλοί. Η ανάγκη το Σύνταγμα να εναρμονιστεί με τις τεχνολογικές και τις πολιτικές αλλαγές στον κόσμο, η υποχρέωση σε διορθώσεις δυσλειτουργικών προβλέψεων, η θεσμική ενίσχυση της αντιπροσώπευσης. Αλλαγές απαιτούν οι βασικές κατευθύνσεις της χώρας: η παραγωγική ανασυγκρότηση της οικονομίας, η βελτίωση της Δημόσιας Διοίκησης, η αναβάθμιση του πολιτικού συστήματος, οι τεχνολογικές επαναστάσεις και οι παγκόσμιες εξελίξεις. Εξίσου σημαντική είναι η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών στο πολιτικό σύστημα. Ο Πρωθυπουργός περιέγραψε σε διάγγελμα ορισμένες από τις προτεραιότητες της αναθεώρησης. Μία απ’ αυτές αφορά την απαραίτητη κατάλυση του κρατικού μονοπωλίου στην ανώτατη εκπαίδευση. Αν με ρωτούσαν, θα έλεγα ότι η εκπαίδευση απαιτεί πολλές ακόμα μεταρρυθμίσεις, επειδή είναι εθνική ανάγκη να προσαρμοστεί στις συνθήκες της σύγχρονης τεχνολογίας και να ενσωματώσει την κοινωνική εξωστρέφεια, όχι μόνο στα πανεπιστήμια αλλά και στις άλλες βαθμίδες – ιδίως στις άλλες βαθμίδες.
Μια άλλη προτεραιότητα έχει να κάνει με τη Δημόσια Διοίκηση. Η άρση της μονιμότητας στον δημόσιο τομέα περιγράφεται ως διαρκής αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων. Σημαντική είναι η συνταγματική δέσμευση έναντι της τεχνητής νοημοσύνης, σημαντική και η πρόβλεψη επιτάχυνσης της Δικαιοσύνης. Και αναγκαία η συνταγματική διασφάλιση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας της χώρας: δεν πρέπει να μπορούν να κυβερνήσουν πρόσωπα και μηχανισμοί με ψεύτικες υποσχέσεις, το Σύνταγμα μπορεί να λειτουργήσει ως φραγή στον λαϊκισμό.
Από το διάγγελμα του Πρωθυπουργού κρατώ και την αναφορά του στο άρθρο 86, που συχνά συνδέεται από λαϊκιστές με κατηγορίες κατάχρησης εξουσίας – όπως κάνει εν προκειμένω αυτή την περίοδο η Μαρία Καρυστιανού. Ο Πρωθυπουργός ωστόσο δεν παραπλανά όταν λέει ότι υπερασπίζεται την αλλαγή του συγκεκριμένου άρθρου εδώ και είκοσι χρόνια, κι είναι ορθή η σκέψη του να συμμετέχουν σε υποθέσεις τυχόν ποινικής ευθύνης υπουργών, ενώ αυτοί ασκούν τα καθήκοντά τους, τακτικοί δικαστές.
Θα υπάρξει δημιουργική ανταπόκριση της αντιπολίτευσης στις προτάσεις της κυβέρνησης για τη συνταγματική αναθεώρηση; Θα βρεθούν δηλαδή 180 ψήφοι, έστω για κάποιες από τις προτάσεις της πλειοψηφίας; Το πιθανότερο είναι πως όχι. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν καθηλωθεί στη στρατηγική της εχθροπάθειας και της προσωποποίησης της πολιτικής αντιπαράθεσης. Οταν έχεις στόχο να ρίξεις τον Μητσοτάκη, το τελευταίο που θα κάνεις είναι να σκεφτείς τις προτάσεις του προκειμένου, συναινετικά, η χώρα να αποκτήσει ένα Σύνταγμα που θα καθρεφτίζει την εποχή μας. Η διάθεση αυτή φάνηκε ήδη από τις πρώτες ανακοινώσεις των κομμάτων. Και δεν νομίζω ότι θα αλλάξει.
Προφανώς, τα κόμματα θα πιεστούν. Ο Πρωθυπουργός θα έχει χρόνο να εξηγήσει τι σταματούν η άρνηση και η στείρα αντιπολίτευση. Θα πει ότι το Σύνταγμα είναι υπόθεση συναινέσεων – και είναι προείκασμα εισαγωγής της χώρας σε μια νέα περιπέτεια η άρνηση συναίνεσης για ένα πλαίσιο αυστηρό, δημιουργικό και σύγχρονο.
Τι σημαίνουν όλα αυτά; Νομίζω ότι από σήμερα αρχίζει η νέα μακρά προεκλογική περίοδος: σ’ αυτή, ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα λέει για τους αντιπάλους του ότι εργάζονται για μια ανοχύρωτη χώρα. Ως τις εκλογές θα θέτει διλήμματα – έθεσε χθες ήδη το πρώτο: «Μητσοτάκης ή Ανδρουλάκης, Κωνσταντοπούλου, Βελόπουλος». Θα αναζητεί υπεύθυνους πολιτικούς να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων. Και έτσι θα πάει στις κάλπες.
«Να βαθύνουν οι διασπάσεις»
Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, τα χρόνια του αυριανισμού και της βαθμιαίας αποκάλυψης του σκανδάλου Κοσκωτά, θυμάμαι στο περιοδικό «Πολίτης» του μακαρίτη Αγγελου Ελεφάντη, που τότε τον αντιμετωπίζαμε ως τη συνείδηση της Αριστεράς, τις συζητήσεις για τις εσωκομματικές κρίσεις του ΠΑΣΟΚ. Σε κάποια απ’ αυτές τις κρίσεις, ο Ελεφάντης σχολίασε: «Να βαθύνουν οι διασπάσεις»!
Η φράση αυτή μου ήρθε στο μυαλό όταν είδα χθες το πρωί την είδηση ότι ο Νίκος Μπίστης και άλλοι εννιά αποχώρησαν από τη Νέα Αριστερά, επειδή απαξιώθηκε ο Αλέξης Τσίπρας και η δυναμική που ο Νίκος Μπίστης εκτιμά ότι φέρει το κυοφορούμενο νέο κόμμα του. Πιθανότατα, ο παλαίμαχος πολιτικός φεύγει από αυτό που αποκάλεσε μετά το συνέδριο «πολτό» για να επιδιώξει έξοδο στη σοσιαλδημοκρατία α λα Τσίπρα.
Πάντα προχωρώντας και αναθεωρώντας, o Νίκος Μπίστης με το πέρασμα του χρόνου έχει γίνει ζωντανή μαρτυρία και σύμβολο της Αριστεράς που τρώγεται με τα ρούχα της. Η εχθροπάθεια εναντίον των πολιτικών αντιπάλων της, που τη ζήσαμε την περασμένη δεκαετία, τη δεκαετία της εξωστρέφειάς της, έχει μεταφερθεί πια στο εσωτερικό της. Η ιαχή «να βαθύνουν οι διασπάσεις» είναι η ιδεολογία της. Και η πολιτική της είναι απλή και νομοτελειακή: η διαρκής διάσπαση, η διαρκής αυτοδιαίρεση και, τελικά, η εαυτοφαγία.