Padalec a zaskroniec – jak je odróżnić?

Na spacerze w lesie albo na działce często pojawia się ten sam problem: czy leży tam padalec, czy jednak zaskroniec? A od odpowiedzi zależy, czy spokojnie zrobić krok dalej, czy odejść, niepotrzebnie się nie stresując. Prawidłowe rozpoznanie jest proste, jeśli zna się kilka konkretnych różnic w wyglądzie i zachowaniu. Ten tekst prowadzi przez nie krok po kroku, tak aby następnym razem wystarczył jeden rzut oka, żeby odróżnić padalca od zaskrońca i bezpiecznie korzystać z kontaktu z naturą.

Padalec i zaskroniec – co właściwie je różni?

Na początek najważniejsza informacja: padalec zwyczajny nie jest wężem. To jaszczurka beznoga. Zaskroniec natomiast to klasyczny, pełnoprawny wąż. Stąd biorą się różnice w budowie ciała, zachowaniu i tym, jak reagują na człowieka.

Oba gatunki są w Polsce całkowicie niejadowite. Nie stanowią zagrożenia dla zdrowia, a ich rola w ekosystemie jest raczej korzystna dla człowieka – zjadają owady, ślimaki, gryzonie. Różnice warto znać nie z powodu strachu, ale po to, by uniknąć niepotrzebnego zabijania zwierząt z powodu samego wyglądu.

Padalec to jaszczurka, zaskroniec to wąż – oba gatunki są w Polsce objęte ochroną prawną i nie powinno się ich zabijać ani niepotrzebnie niepokoić.

Wygląd: jak odróżnić padalca od zaskrońca na pierwszy rzut oka

Najpierw kilka podstawowych cech, które można wychwycić nawet bez podchodzenia zbyt blisko.

• Kształt ciała: padalec – ciało bardziej sztywne, równomiernej grubości na całej długości; zaskroniec – wyraźne zwężanie w stronę ogona, bardziej „wężowy” kształt.
• Kolor i wzór: padalec – zwykle brązowy, miedziany, szarawy, bez wyraźnych wzorów (czasem delikatne cętki); zaskroniec – oliwkowy, brązowy lub szary z ciemnymi plamkami, często „szachownica” na grzbiecie.
• Długość: padalec zwykle 30–40 cm; zaskroniec dorasta często do 100–120 cm, choć spotykane bywają i mniejsze osobniki.
• Charakterystyczne znaki: zaskroniec ma jasne żółte lub kremowe plamy za głową (tzw. „kołnierz”); padalec takich plam nie ma.

Jeśli z oddali widać dłuższe, smukłe zwierzę z wyraźnym „kołnierzem” za głową – to niemal na pewno zaskroniec. Jeśli widać krótsze, dość równe na grubość „patykowate” ciało w odcieniach brązu lub miedzi, bez wzorów i plam – to najpewniej padalec.

Głowa, oczy, tarczki – detale, które robią różnicę

Przy bliższym spotkaniu, gdy zwierzę nie ucieka od razu, można zwrócić uwagę na szczegóły budowy głowy. To najlepszy sposób, by rozwiać wątpliwości.

Padalec ma głowę słabo odgraniczoną od reszty ciała – brak wyraźnej szyi, kształt raczej jednolity. Oczy są małe, ale co istotne: ma powieki, które może zamykać. Przy odrobinie cierpliwości można zauważyć, jak „mruga”. To cecha jaszczurek, nie węży.

Zaskroniec ma wyraźniejszą głowę, lekko spłaszczoną, z widoczną szyją. Oczy są większe, a powiek ruchomych nie ma – oko wygląda jak stale otwarte, przysłonięte przezroczystą tarczką. To typowa cecha węży.

Różnią się też łuski. U padalca skóra wygląda bardziej „gładko”, błyszcząco, czasem wręcz metalicznie. U zaskrońca łuski są wyraźniejsze, bardziej chropowate wizualnie, z widocznym układem płytek na głowie.

W razie wątpliwości wystarczy jedno pytanie: czy widać „mrugające” oko i raczej jednolite, błyszczące ciało? Jeśli tak – to padalec, nie wąż.

Zachowanie i sposób poruszania

Zachowanie często zdradza gatunek szybciej niż wygląd. Padalec porusza się inaczej niż zaskroniec i reaguje na człowieka w inny sposób.

Padalec jest zwykle powolniejszy. Porusza się sztywno, mniej falując ciałem niż wąż. Często spotykany jest w bezruchu, wygrzewający się na słońcu lub leżący pod deską, kamieniem, folią. Przy niebezpieczeństwie próbuje się skryć, wczołgać pod coś, rzadko robi gwałtowne, długie ucieczki.

Zaskroniec jest szybszy i bardziej elastyczny. Ucieka charakterystycznym, falistym ruchem całego ciała. Gdy znajduje się blisko wody, błyskawicznie wskakuje do zbiornika i płynie – to bardzo dobrze pływający wąż. Padalec wody unika, nie pływa sprawnie.

Zaskroniec, osaczony, potrafi przyjąć „teatralną” postawę obronną: zwinąć się, syczeć, a czasem udawać martwego, nawet z wysuniętym językiem. Padalec zazwyczaj stara się po prostu zniknąć. W skrajnych sytuacjach może odrzucić fragment ogona (autotomia), co jeszcze raz potwierdza, że jest jaszczurką.

Gdzie można spotkać padalca, a gdzie zaskrońca

Środowisko, w którym znaleziono gada, też wiele mówi o jego gatunku. Nie jest to kryterium niezawodne, ale daje mocną podpowiedź.

• Padalec lubi:
  • ogrody, działki, kompostowniki, hałdy gałęzi,
  • łąki, skraje lasów, zarośla,
  • miejsko-wiejskie „nieużytki” z wysoką trawą i zakamarkami.
• Zaskroniec najczęściej trzyma się:
  • okolic wody – stawów, jezior, wolno płynących rzek,
  • podmokłych łąk, bagien, terenów przy rowach melioracyjnych,
  • nasłonecznionych skarp, kamieni blisko zbiorników wodnych.

Spotkanie „węża” tuż przy wodzie, który po zaskoczeniu natychmiast wskakuje do stawu – w zdecydowanej większości przypadków oznacza zaskrońca. Zwierzę znalezione pod deską na działce, w kompoście czy wśród traw, z dala od zbiornika wodnego, to zazwyczaj padalec.

Czy padalec lub zaskroniec są groźne dla człowieka?

W polskich warunkach tylko żmija zygzakowata jest jadowita. Ani padalec, ani zaskroniec nie dysponują jadem zagrażającym człowiekowi. Dla osób dbających o zdrowy styl życia, częste spacery i kontakt z naturą, ta informacja jest kluczowa – nie ma powodu rezygnować z lasu czy łąki ze strachu przed tymi gatunkami.

Padalec praktycznie nie gryzie człowieka. Bardzo rzadko dochodzi do kontaktu na tyle bliskiego, by spróbował się bronić zębami. Nawet jeśli do tego dojdzie, jest to powierzchowne „szczypnięcie”, nie stanowiące realnego zagrożenia zdrowotnego.

Zaskroniec w ostateczności potrafi ugryźć, ale jego zęby są niewielkie, a ugryzienie porównywalne raczej do mocniejszego zadrapania. Nie wprowadza jadu, więc nie grozi zatruciem.

Ugryzienia, choroby, bezpieczeństwo dzieci

Kontakt skóry z padalcem czy zaskrońcem nie wiąże się z jakimś wyjątkowym, specyficznym ryzykiem chorób. Jak przy każdym kontakcie z dzikim zwierzęciem, należy po prostu dokładnie umyć ręce. Ugryzienia (jeśli w ogóle do nich dojdzie) warto traktować jak każde inne zadrapanie – oczyścić, zdezynfekować, obserwować.

Ważny jest aspekt wychowawczy. Dzieci często reagują na gady strachem albo nadmierną ciekawością. Dobrym nawykiem jest uczenie, że:

• nie dotyka się żadnego dzikiego zwierzęcia, jeśli nie ma takiej konieczności,
• na widok „węża” robi się krok w bok i spokojnie go omija,
• nie rzuca się kamieniami, nie szturcha patykiem – to niepotrzebny stres dla zwierzęcia i ryzyko dla dziecka.

U osób z obniżoną odpornością, cukrzycą czy skłonnością do trudno gojących się ran każde ugryzienie bądź głębsze zadrapanie warto pokazać lekarzowi. Nie dlatego, że padalec czy zaskroniec są wyjątkowo niebezpieczne, ale z tych samych powodów, dla których kontroluje się poważniejsze zadrapania od kota czy psa.

Dla zdrowej osoby dorosłej spacer po lesie czy nad jeziorem, z okazjonalnym spotkaniem z zaskrońcem czy padalcem, jest raczej wartością dodaną – wspiera odporność przez kontakt z przyrodą, redukuje stres, sprzyja aktywności fizycznej.

Co zrobić, gdy spotka się padalca lub zaskrońca

Postępowanie w przypadku napotkania którejkolwiek z tych gadzin jest bardzo podobne. Nie trzeba ich łapać, wynosić, przepędzać – w większości sytuacji najlepiej zostawić w spokoju i obejść.

1. Zachować dystans kilku kroków – nie podchodzić „na wyciągnięcie ręki”.
2. Nie wykonywać gwałtownych ruchów, nie krzyczeć, nie próbować nadepnąć ani „przegonić” butem.
3. Spokojnie obejść zwierzę łukiem, pozwalając mu na ucieczkę w wybranym kierunku.
4. Jeśli leży na ścieżce, a przejście jest wąskie – chwilę odczekać. Zwykle sam się przemieści.

Na własnym terenie (ogród, działka) obecność padalca czy zaskrońca jest zwykle korzystna. Nie ma sensu ich odławiać i przenosić. Jedyne, co warto zrobić, to ograniczyć ryzyko przypadkowego nadepnięcia – wykaszać wąskie dróżki, zachować porządek wokół miejsc, gdzie bawią się dzieci.

Jeśli zwierzę weszło do domu (co zdarza się niezwykle rzadko i dotyczy raczej zaskrońców), lepiej skontaktować się z lokalnym ośrodkiem ochrony przyrody, strażą miejską lub weterynarzem współpracującym z inspekcją weterynaryjną. Samodzielne łapanie bez doświadczenia nie jest konieczne ani dla zdrowia, ani dla bezpieczeństwa.

Dlaczego warto je chronić? Korzyści dla ogrodu i zdrowego stylu życia

Zarówno padalec, jak i zaskroniec pełnią w ekosystemie bardzo konkretną rolę. W ogrodzie czy na działce są sprzymierzeńcami, nie wrogami.

Padalec żywi się głównie ślimakami nagimi, owadami i ich larwami. To naturalna „ochrona biologiczna” przed szkodnikami atakującymi warzywa, rośliny ozdobne, trawniki. Zastępuje chemiczne środki ochrony roślin, które obciążają zdrowie człowieka i środowiska.

Zaskroniec

Obecność padalca lub zaskrońca na działce to sygnał, że środowisko jest w miarę czyste, zróżnicowane i sprzyja dzikiej przyrodzie – a więc także zdrowiu człowieka.

Świadomy, zdrowy styl życia coraz częściej obejmuje nie tylko dietę i aktywność fizyczną, ale też kontakt z naturą. Umiejętność rozpoznawania gatunków, spokojna reakcja na spotkanie z nimi i rezygnacja z niepotrzebnej agresji wobec dzikich zwierząt to ważny element takiego podejścia. Zamiast bać się „węży”, lepiej nauczyć się je rozpoznawać i traktować jak sąsiadów, z którymi dzielimy przestrzeń – nieszkodliwych, a często pożytecznych.

Znajomość różnic między padalcem a zaskrońcem pozwala korzystać z lasu, łąki czy ogrodu bez niepotrzebnego stresu. To prosty krok w stronę bardziej świadomego, spokojnego i zdrowszego życia w otoczeniu przyrody, a nie w kontrze do niej.

Artykuł Padalec a zaskroniec – jak je odróżnić? pochodzi z serwisu pardon.pl.