Κρίση στην Μέση Ανατολή: Αλεπού εναντίον σκαντζόχοιρου
Το μακρινό 1953, ο βρετανός φιλόσοφος Ισάια Μπερλίν είχε γράψει ένα μικρό δοκίμιο με τίτλο «Ο Σκαντζόχοιρος και η Αλεπού». Αντλώντας έμπνευση από τον αρχαίο έλληνα ποιητή Αρχίλοχο, ο Μπερλίν διαχώρισε τους «συγγραφείς και στοχαστές, ίσως και τους ανθρώπους γενικότερα», σε δύο κατηγορίες.
«Η Αλεπού γνωρίζει πολλά πράγματα», έγραψε, «ενώ ο Σκαντζόχοιρος γνωρίζει ένα μεγάλο πράγμα». Οι Σκαντζόχοιροι, εξήγησε, «συνδέουν τα πάντα με μια ενιαία κεντρική οπτική, ένα σύστημα περισσότερο ή λιγότερο συνεκτικό ή εκφραστικό, με βάση το οποίο κατανοούν, σκέπτονται και αισθάνονται – μια ενιαία, παγκόσμια οργανωτική αρχή, μέσα από την οποία αποκτά νόημα ό,τι είναι και ό,τι λένε».
Η Αλεπού, αντίθετα, «διεκδικεί πολλαπλούς στόχους, συχνά άσχετους ή ακόμα και αντιφατικούς, που συνδέονται – αν συνδέονται – μόνο για κάποιον ψυχολογικό ή φυσιολογικό λόγο, χωρίς να σχετίζονται με ηθική ή αισθητική αρχή».
Γράφοντας δεκαετίες αργότερα στο Atlantic, ο ιρανοαμερικανός αναλυτής διεθνών σχέσεων, Καρίμ Σαντζαπούρ, «διακρίνει» στην τελευταία αυτή περιγραφή τον Ντόναλντ Τραμπ. Οι υποστηρικτές και οι επικριτές του αμερικανού προέδρου, σχολιάζει, θα διαφωνούσαν σίγουρα για το κατά πόσο πρέπει να επαινείται για την ευελιξία του ή να κατηγορείται για την ασυνέπειά του – ίσως όμως να συμφωνούσαν ότι «είναι ο Τζάκσον Πόλοκ της στρατηγικής», προσθέτει, αναφερόμενος στον αμερικανό ζωγράφο που έγινε γνωστός για τον φαινομενικά χαοτικό τρόπο με τον οποίο πετούσε μπογιά στον καμβά.
Πεπεισμένος ο ίδιος ότι αξίζει και δικαιούται το Νομπέλ Ειρήνης, ο Τραμπ δεν έχει βαλθεί μόνο να τερματίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία, θέλει επίσης να καταλήξει σε μια συμφωνία με το Ιράν που να περιλαμβάνει και το πυρηνικό του πρόγραμμα, και το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του, και τη στήριξή του στους περιφερειακούς «πληρεξουσίους» του (τη Χαμάς, τη Χεζμπολάχ, τους Χούθι…) και «τη μεταχείριση του ίδιου του λαού του». Απέναντί του, όμως, ο Σαντζαπούρ βλέπει έναν κατεξοχήν «Σκαντζόχοιρο», τον αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Η 40ετής ηγεμονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, άλλωστε, έχει επικεντρωθεί γύρω από την ιδέα της «αντίστασης» – εναντίον της Αμερικής, εναντίον του Ισραήλ, και πλέον, εναντίον μεγάλου μέρους του ίδιου του λαού του.
Κακοί οιωνοί
Οι έμμεσες συνομιλίες μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ που έγιναν χθες στο Μουσκάτ του Ομάν, υπό τους ειδικούς απεσταλμένους Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ των ΗΠΑ και τον ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, δεν έγιναν υπό τους καλύτερους οιωνούς. Σύμφωνα πάντως με τον επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας, ήταν «μια καλή αρχή». Στα όρια της διπλωματικής ασάφειας, ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν ανέφερε ότι τα μέρη «στοχεύουν να συναντηθούν ξανά εν ευθέτω χρόνω», αφού όμως «τα αποτελέσματα» των χθεσινών συνομιλιών «εξεταστούν προσεκτικά στην Τεχεράνη και την Ουάσιγκτον». «Οποιοσδήποτε διάλογος απαιτεί αποχή από απειλές και πιέσεις», δήλωσε στην ιρανική τηλεόραση ο Αραγτσί.
Η Τεχεράνη, επανέλαβε, «συζητά μόνο το πυρηνικό ζήτημα. Δεν συζητάμε κανένα άλλο θέμα με τις ΗΠΑ». Ανωνύμως, διπλωμάτης της Μέσης Ανατολής ανέφερε στο πρακτορείο Reuters ότι η Τεχεράνη επέμεινε στο «δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου», δήλωσε ωστόσο ανοιχτή να συζητήσει «το επίπεδο και την καθαρότητα» ή «μια περιφερειακή κοινοπραξία».
Το Κατάρ και η Τουρκία επανέλαβαν τις εκκλήσεις τους για αποκλιμάκωση «μέσω διαλόγου και ειρηνικών μέσων» εν μέσω φόβων για στρατιωτική αντιπαράθεση στην περιοχή. Η Σαουδική Αραβία εξέφρασε επίσης την υποστήριξή της στη συνέχιση των συνομιλιών ΗΠΑ – Ιράν, τονίζοντας ότι η εξεύρεση διπλωματικής λύσης είναι «απαραίτητη». Ωρες ωστόσο μετά την ολοκλήρωση των χθεσινών ενδιάμεσων διαβουλεύσεων στο Ομάν, η Ουάσιγκτον δεν είχε ακόμη εκδώσει κάποια σχετική δήλωση ως προς το αποτέλεσμά τους.
Αντίθετα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επέβαλε νέες κυρώσεις σε άτομα, εταιρείες και πλοία που, όπως ανέφερε, «συνδέονται με το παράνομο εμπόριο πετρελαίου» του Ιράν. Η δε στρατιωτική επιλογή παραμένει στο τραπέζι. Σε αυτόν τον αβέβαιο, αγχωτικό νέο κόσμο, η σπουδαία ομιλία που απηύθυνε τον περασμένο μήνα στο Νταβός ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, λειτουργεί ως βάλσαμο και οδηγός ταυτόχρονα.