Eλευθερία, επιτήρηση και πολιτική του σώματος

Η γενιά Ζ είναι η πρώτη που δεν «μπήκε» στο Διαδίκτυο· γεννήθηκε μέσα σε αυτό. Η σεξουαλικότητά της δεν διαμορφώνεται μόνο μέσα από το σώμα, τις σχέσεις και τις επιθυμίες, αλλά και μέσα από οθόνες, αλγόριθμους και ψηφιακές κοινότητες. Αν θέλουμε να κατανοήσουμε τη σεξουαλική της πραγματικότητα, χρειάζεται να τη «διαβάσουμε» ψυχοθεραπευτικά, κοινωνικά και πολιτικά – διαθεματικά.

Ενα κρίσιμο σημείο είναι ότι δεν μιλάμε για ένα ομοιογενές «σώμα» νεαρών ατόμων. Το φύλο, η τάξη, η φυλή, η σεξουαλικότητα, η αναπηρία, το πολιτισμικό πλαίσιο, η πρόσβαση στην εκπαίδευση και την τεχνολογία, καθορίζουν διαφορετικές σεξουαλικές εμπειρίες. Η διαθεματικότητα δεν είναι θεωρητική πολυτέλεια· είναι ο μόνος συχνά τρόπος να μην ισοπεδώσουμε ή διαγράψουμε πραγματικότητες.

Ενα από τα συχνά ερευνητικά ευρήματα είναι ότι τα άτομα της γενιάς Ζ κάνουν λιγότερο σεξ σε σχέση με εκείνα που ανήκουν σε προηγούμενες γενιές. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα λιγότερη επιθυμία, αλλά διαφορετική διαχείριση της οικειότητας. «Η σεξουαλικότητα είναι παντού ορατή, αλλά το σώμα απουσιάζει». Η υπερδιέγερση μέσω εικόνων, η έκθεση στο ετεροκανονικό πορνό (συχνά ως μόνο εργαλείο «εκπαίδευσης»), η αγχώδης σύγκριση με «τέλεια» σώματα και επιδόσεις, αλλά και ο φόβος της έκθεσης και της απόρριψης, δημιουργούν ένα παράδοξο: η πληροφορία περισσεύει, αλλά η προσωπική «φαντασίωση» – ως εσωτερική, δημιουργική, ψυχική διεργασία – συρρικνώνεται. Η σεξουαλική αναπαράσταση, συχνά, έρχεται έτοιμη, «ξένη», αφήνοντας λιγότερο χώρο στο υποκείμενο να επιθυμήσει με δικούς του όρους.

Τα κοινωνικά Μέσα λειτουργούν ταυτόχρονα απελευθερωτικά και καταπιεστικά. Από τη μια, προσφέρουν κάποια ορατότητα σε ταυτότητες που παλαιότερα ήταν αόρατες. Η γενιά Ζ μιλά πιο ανοιχτά για το φύλο, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, τη συναίνεση, τα όρια. Από την άλλη, η συνεχής αυτοπαρουσίαση μετατρέπει το σώμα σε «προϊόν» προς αξιολόγηση. «Δεν κοιτάζω μόνο το άλλο – το κοιτάζω να με κοιτάζει».

Παράλληλα η ίδια γενιά έχει μεγαλώσει μέσα σε κλίμα αβεβαιότητας: οικονομικές κρίσεις, πανδημία, κλιματικό άγχος, εμπόλεμες συνθήκες σε παγκόσμιο επίπεδο και την ορατή άνοδο αυταρχικών και φασιστικών ιδεολογιών. Το σεξ και οι σχέσεις δεν βιώνονται αποκομμένα από αυτή την υπαρξιακή επισφάλεια. Η αναζήτηση ασφάλειας, η δυσκολία δέσμευσης, αλλά και η ανάγκη για συναισθηματική νοηματοδότηση της επαφής, είναι κομμάτια της σεξουαλικής τους εμπειρίας.

Από κλινική σκοπιά παρατηρούμε αυξημένο άγχος επίδοσης, δυσκολίες διέγερσης, αποσύνδεση από την ενσώματη εμπειρία αλλά και πιο διαθέσιμη γλώσσα γύρω από τα όρια και τη συναίνεση. Η γενιά Ζ γνωρίζει «θεωρητικά» τι είναι υγιές, αλλά συχνά δυσκολεύεται να το βιώσει. Η γλώσσα δεν μεταφράζεται αυτόματα σε ενσώματη εμπειρία.

Η σεξουαλικότητα της γενιάς Ζ δεν είναι λιγότερο έντονη – είναι πιο διαμεσολαβημένη. Είναι ένα πεδίο όπου συναντιούνται η ελευθερία της έκφρασης και η επιτήρηση του βλέμματος, η πολιτική του σώματος και η μοναξιά της οθόνης. Για να «βοηθήσουμε» αυτή τη γενιά να συναντήσει την επιθυμία της, χρειάζεται πρώτα να αναγνωρίσουμε το πλαίσιο που τη διαμορφώνει, τη διαγράφει ή την καταπιέζει.

H Σοφία Αντωνιάδου είναι κλινική ψυχολόγος, σεξολόγος (MSc), εκπ. ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεύτρια @sex_positive_greece