Ζήτημα δημόσιας υγείας η μικροβιακή αντοχή σε βακτήρια που μεταδίδονται μέσω τροφίμων
Η μικροβιακή αντοχή σε κοινά βακτήρια που μεταδίδονται μέσω των τροφίμων, όπως η σαλμονέλα και το καμπυλοβακτήριο, εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας σε ολόκληρη την Ευρώπη, σύμφωνα με νέα κοινή έκθεση της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC).
Η έκθεση βασίζεται σε δεδομένα μικροβιακής αντοχής των ετών 2023-2024 που υποβλήθηκαν από τα κράτη-μέλη της ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ισλανδία, τη Νορβηγία, τη Βόρεια Μακεδονία και την Ελβετία. Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα πρότυπα αντοχής διαφέρουν σημαντικά μεταξύ χωρών, βακτηρίων και φαρμάκων, αντανακλώντας διαφορές στη χρήση αντιμικροβιακών ουσιών, στις γεωργικές πρακτικές και στα μέτρα υγείας των ζώων.
Μεγάλο ποσοστό στελεχών σαλμονέλας και καμπυλοβακτηρίου, τόσο από ανθρώπους όσο και από παραγωγικά ζώα, συνεχίζει να εμφανίζει αντοχή στη σιπροφλοξασίνη, ένα κρίσιμο αντιβιοτικό για τη θεραπεία σοβαρών λοιμώξεων στον άνθρωπο. Ενώ η αντοχή στη σαλμονέλα από παραγωγικά ζώα παραμένει σταθερά υψηλή, η αντοχή σε λοιμώξεις των ανθρώπων έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, περιορίζοντας τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές.
Για το καμπυλοβακτήριο, η αντοχή είναι πλέον τόσο διαδεδομένη στην Ευρώπη ώστε η σιπροφλοξασίνη δεν συνιστάται πλέον για τη θεραπεία λοιμώξεων στον άνθρωπο. Για τον λόγο αυτό, έχουν επιβληθεί περιορισμοί στη χρήση της στα ζώα, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητά της στην ιατρική.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, υψηλά ποσοστά σαλμονέλας και καμπυλοβακτηρίου σε ανθρώπους και επιλεγμένα παραγωγικά ζώα εμφανίζουν επίσης αντοχή σε ευρέως χρησιμοποιούμενες αντιμικροβιακές ουσίες, όπως η αμπικιλλίνη, οι τετρακυκλίνες και τα σουλφοναμίδια.
Ενθαρρυντικά σημάδια μείωσης της αντοχής
Παρά τις ανησυχίες, αρκετές χώρες αναφέρουν πρόοδο στη μείωση των επιπέδων αντοχής τόσο στους ανθρώπους όσο και στα παραγωγικά ζώα. Για τη σαλμονέλα, η αντοχή στην αμπικιλλίνη και τις τετρακυκλίνες μειώθηκε σημαντικά στους ανθρώπους τα τελευταία δέκα χρόνια σε 19 και 14 χώρες αντίστοιχα. Θετικές τάσεις καταγράφονται και στα ζώα, με μειωμένη αντοχή στις τετρακυκλίνες στα κοτόπουλα και στην αμπικιλλίνη και τις τετρακυκλίνες στις γαλοπούλες.
Όσον αφορά το καμπυλοβακτήριο, η αντοχή στην ερυθρομυκίνη έχει μειωθεί σε αρκετές χώρες την τελευταία δεκαετία, τόσο στους ανθρώπους όσο και σε ορισμένα ζώα. Επιπλέον, η συνδυασμένη αντοχή σε κρίσιμα αντιμικροβιακά —δηλαδή αντοχή σε περισσότερα από ένα φάρμακα ταυτόχρονα— παραμένει γενικά χαμηλή στη σαλμονέλα, το καμπυλοβακτήριο και το E.coli.
Η σημασία της προσέγγισης «One Health»
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η μικροβιακή αντοχή αφορά όλους. Όταν τα βακτήρια καθίστανται ανθεκτικά στα αντιμικροβιακά φάρμακα, οι λοιμώξεις γίνονται δυσκολότερες στη θεραπεία και οι επιλογές περιορίζονται. Τα ευρήματα ενισχύουν τη σημασία της προσέγγισης «One Health», που αναγνωρίζει τη στενή διασύνδεση μεταξύ ανθρώπινης υγείας, υγείας των ζώων και παραγωγής τροφίμων.
Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί, η συνετή και υπεύθυνη χρήση των αντιμικροβιακών ουσιών, σε συνδυασμό με αποτελεσματικά μέτρα πρόληψης λοιμώξεων, υγείας των ζώων και ασφάλειας τροφίμων, παραμένει απαραίτητη για την επιβράδυνση της εξάπλωσης ανθεκτικών βακτηρίων και την προστασία της δημόσιας υγείας στην Ευρώπη.