Νέο είδος μυρμηγκιού ανατρέπει τους κανόνες της Φύσης: Έχει μόνο βασίλισσες, χωρίς εργάτριες, χωρίς αρσενικά

Ένα μικροσκοπικό είδος μυρμηγκιού που εντοπίστηκε να φωλιάζει σε βελανίδια στην Ιαπωνία ανατρέπει όσα γνωρίζαμε για την εξέλιξη και οργάνωση των εντόμων. Το είδος αυτό αποτελείται αποκλειστικά από βασίλισσες – χωρίς εργάτριες και χωρίς αρσενικά – και αναπαράγεται μέσω παρθενογένεσης, δημιουργώντας διαδοχικές γενιές παρασιτικών βασιλισσών.

Το Temnothorax kinomurai επιβεβαιώθηκε ως το πρώτο γνωστό μυρμήγκι που στερείται τόσο κάστας εργατριών όσο και αρσενικών, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Current Biology. Αν και οι επιστήμονες υποψιάζονταν εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες ότι το σπάνιο αυτό παρασιτικό είδος παράγει μόνο βασίλισσες, η οριστική απόδειξη ήρθε χάρη σε ιαπωνο-γερμανική ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Jürgen Heinze του Πανεπιστημίου του Ρέγκενσμπουργκ.

Οι αποικίες των μυρμηγκιών ακολουθούν συνήθως μια αυστηρή ιεραρχία: μία αναπαραγωγική βασίλισσα, μη αναπαραγωγικές εργάτριες και αρσενικά που υπάρχουν μόνο για το ζευγάρωμα. Ορισμένα παρασιτικά είδη έχουν εγκαταλείψει την κάστα των εργατριών, άλλα όχι τα αρσενικά· ωστόσο, το T. kinomurai είναι μοναδικό, καθώς έχει απαλλαγεί και από τα δύο.

Το είδος αυτό επιβιώνει εισβάλλοντας σε φωλιές του συγγενικού είδους μυρμηγκιού Temnothorax makora. Οι νεαρές βασίλισσες του T. kinomurai σκοτώνουν τη βασίλισσα του ξενιστή και μερικούς εργάτες με τα κεντριά τους, αναγκάζοντας τους επιζώντες εργάτες του T. makora να φροντίσουν τους απογόνους τους. Οι παρασιτικές βασίλισσες αναπαράγονται μέσω παρθενογένεσης, παράγοντας θυγατέρες από μη γονιμοποιημένα αυγά.

Ο Ιάπωνας ερευνητής Kyoichi Kinomura, από τον οποίο πήρε το όνομά του το είδος, είχε εδώ και χρόνια υποψιαστεί ότι το T. kinomurai παράγει αποκλειστικά βασίλισσες. Η σπανιότητά του όμως –καθώς ζει μέσα σε βελανίδια– καθιστούσε δύσκολη τη συλλογή δεδομένων. Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές συνέλεξαν έξι αποικίες και τις ανέθρεψαν σε εργαστηριακές συνθήκες, καταγράφοντας 43 απογόνους-βασίλισσες χωρίς ίχνος αρσενικών.

Στη συνέχεια, οι 43 βασίλισσες επιχειρήσαν εισβολές σε αποικίες T. makora. Επτά επέζησαν και παρήγαγαν 57 νέες βασίλισσες. «Αποδεικνύουν μια εντελώς καινοτόμο μορφή κοινωνικής δομής, εισάγοντας μια συναρπαστική νέα διάσταση στον κόσμο των μυρμηγκιών», δήλωσε ο Heinze στο New Scientist.

Η εισβολή σε αποικίες άλλων ειδών είναι εξαιρετικά επικίνδυνη, καθώς οι περισσότερες βασίλισσες αποτυγχάνουν. Παρ’ όλα αυτά, μια γενεαλογία που αποτελείται αποκλειστικά από βασίλισσες προσφέρει σημαντικό πλεονέκτημα: κάθε άτομο μπορεί να ιδρύσει νέα αποικία. «Αν η παρθενογένεση προκύπτει από τυχαία μετάλλαξη, όπως στο T. kinomurai, μια βασίλισσα μπορεί να παράγει 100 θηλυκούς απογόνους χωρίς ζευγάρωμα – δηλαδή 100 νέες βασίλισσες έτοιμες να ξεκινήσουν αποικίες», εξήγησε ο Heinze, σημειώνοντας πως οι παρθενογενετικές βασίλισσες εμφανίζουν υψηλότερη επιτυχία από τις σεξουαλικά αναπαραγόμενες. Είναι η πρώτη φορά που η εν λόγω διαδικασία εμφανίζεται στα μυρμήγκια.

Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν το είδος ως «σημαντικό ορόσημο στην εξέλιξη του κοινωνικού παρασιτισμού», υπογραμμίζοντας την εντυπωσιακή προσαρμοστικότητα των κοινωνικών εντόμων.