Πανούκλα, η άλλη πρωταγωνίστρια του «Hamnet»

Η ταινία «Hamnet» της Chloé Zhao παρουσιάζει τον πόνο του Ουίλιαμ Σαίξπηρ και της συζύγου του για τον θάνατο του γιου τους λόγω της πανούκλας, μιας ασθένειας που έχει προκαλέσει εκατομμύρια θανάτους στην ιστορία πριν ανακαλυφθούν τα αντιβιοτικά. Σήμερα, στην Ευρώπη δεν έχουν καταγραφεί κρούσματα, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται μεμονωμένα περιστατικά. Οι τρεις χώρες με υψηλή ενδημικότητα είναι η Μαδαγασκάρη, το Περού και η Δημοκρατία του Κονγκό.

Βασισμένη στο βιβλίο της Maggie O’Farrell, η ταινία δείχνει πώς η κόρη της οικογένειας μολύνεται από την βουβωνική πανώλη, με φλεγμονή των λεμφαδένων στον λαιμό, ενώ ο γιος τους Hamnet μολύνεται επίσης και πεθαίνει. Η κόρη καταφέρνει να αναρρώσει.

Η Yersinia pestis

Η Yersinia pestis ευθύνεται για την ασθένεια, εξηγούν οι ειδικοί. Πρόκειται κυρίως για μόλυνση ζώων, όπως αρουραίους, ποντίκια και κουνέλια, που μεταδίδουν το βακτήριο μέσω των ψύλλων τους. Οι οικιακοί αρουραίοι θεωρούνται πιο επικίνδυνοι για μετάδοση στους ανθρώπους.

Η πανούκλα μπορεί να εμφανιστεί σε τρεις μορφές: βουβωνική, σηψαιμική και πνευμονική. Η βουβωνική, όπως στη κόρη του Σαίξπηρ, προκαλεί ταχεία φλεγμονή και πόνο στους λεμφαδένες, κυρίως στη βουβωνική περιοχή αλλά και στον λαιμό. Χωρίς θεραπεία, ο θάνατος μπορεί να επέλθει σε λιγότερο από τρεις μέρες.

Η σηψαιμική πανούκλα προσβάλλει το αίμα χωρίς φλεγμονή λεμφαδένων, προκαλεί γάγγραινα και πιθανόν συνδέεται με τον όρο «μαύρος θάνατος». Η πνευμονική μορφή μεταδίδεται μέσω αναπνοής, προκαλεί σοβαρές επιδημίες και απαιτεί προσεκτικά μέτρα απομόνωσης.

Ιστορικές επιδημίες

Στην εποχή του Σαίξπηρ, τα αντιβιοτικά δεν υπήρχαν και η επιβίωση εξαρτιόταν από το ανοσοποιητικό σύστημα. Η πανούκλα έχει στοιχίσει εκατομμύρια ζωές στην Ευρώπη, με πάνω από 50 εκατομμύρια θανάτους σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Στη Βενετία και τη Φλωρεντία δημιουργήθηκαν «συμβούλια υγείας» για την προστασία του κοινού, την καραντίνα των μολυσμένων και την ενημέρωση για επιδημίες.

Οι γιατροί φορούσαν χαρακτηριστικές μάσκες με μεγάλο ράμφος, γεμισμένες με αρωματικά βότανα, πιστεύοντας ότι η ασθένεια μεταδιδόταν μέσω κακοσμίας. Αυτές οι μάσκες αποτέλεσαν τη βάση για τις γνωστές μάσκες του βενετσιάνικου καρναβαλιού.

Σήμερα η πανούκλα θεραπεύεται με αντιβιοτικά, ενώ μεταξύ 2010 και 2015 καταγράφηκαν 3.248 παγκόσμια κρούσματα, με 584 θανάτους. Οι χώρες με τη μεγαλύτερη ενδημικότητα παραμένουν η Μαδαγασκάρη, η Δημοκρατία του Κονγκό και το Περού.