Μια άγνωστη αφιέρωση από τον Μίκη – Το αποτύπωμα των κορυφαίων στο «Μονόγραμμα»

Ενα χειρόγραφο του Ντίνου Χριστιανόπουλου «συναντά» το σημειωματάριο της Μαρίας Χορς. Ενα σχέδιο του Γιάννη Μόραλη βρίσκεται σε διπλανές σελίδες με ένα αυτόγραφο του Μίκη Θεοδωράκη. Ενα σημείωμα με στίχους του Ράινερ Μαρία Ρίλκε γραμμένο από το χέρι της Δήμητρας Γαλάνη «συνομιλεί» με ένα σκαρίφημα του Γιώργου Βακαλό και μια παρτιτούρα του Γιάννη Σπάρτακου.

Στιγμιότυπα από μια διαδρομή 40 ετών, όσο διήρκεσε και μια από τις μακροβιότερες εκπομπές της ελληνικής τηλεόρασης, η οποία πήρε το όνομά της από την ποιητική συλλογή του νομπελίστα Οδυσσέα Ελύτη, «Μονόγραμμα» (ΕΡΤ). Χειρόγραφα, σχέδια, αυτόγραφα και αφιερώσεις που προσέφεραν στους δημιουργούς της εκπομπής, Ηρώ και Γιώργο Σγουράκη, οι περί τους 400 καλεσμένοι – συγγραφείς και ποιητές, φιλόσοφοι και ιστορικοί, συνθέτες και ερμηνευτές, σκηνοθέτες και ηθοποιοί, ζωγράφοι και γλύπτες – οι οποίοι στάθηκαν μπροστά στην κάμερα παρουσιάζοντας τη ζωή και το έργο τους, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας σπάνιας τηλεοπτικής εγκυκλοπαίδειας των προσωπικοτήτων που έχουν αφήσει ισχυρό το αποτύπωμά τους στην πολιτιστική κυρίως ζωή της Ελλάδας τις τελευταίες δεκαετίες.

Είχε εξαρχής ένα όραμα

Το σπάνιο αυτό υλικό περιέχεται στην έκδοση «Χειρόγραφα-Αυτόγραφα» (εκδ. Αρχείο Κρήτης), όνειρο ζωής του Γιώργου Σγουράκη που δεν πρόλαβε να το ολοκληρώσει και ανέλαβε να το υλοποιήσει ο γιος του, παραγωγός και σκηνοθέτης, Στέλιος.

«Aπό τα πρώτα κιόλας επεισόδια του “Mονογράμματος” ο πατέρας μου ζητούσε από τους καλεσμένους να του αφήσουν ένα χειρόγραφο, χωρίς ακόμη τότε να γνωρίζει ποια πορεία θα είχε η εκπομπή. Είχε εξαρχής ένα όραμα» λέει στα «ΝΕΑ» ο Στέλιος Σγουράκης. «Δεν είχε σημασία η μορφή, μπορεί να ήταν μια συσκευασία από παγωτίνια πάνω στην οποία ζωγράφισε ένα σχέδιο ο Χρήστος Καπράλος, μια παρτιτούρα που του χάρισε ο Νίκος Μαμαγκάκης με το μοιρολόι της Ερωφίλης ή ένα σημείωμα που του έδωσε ο Κάρολος Κουν. Οταν κάποια στιγμή ανέλαβα τα γυρίσματα, καθώς ο πατέρας μου αντιμετώπιζε προβλήματα υγείας, αμελούσα να ζητήσω χειρόγραφα από τους καλεσμένους. Και όταν ήρθε η στιγμή της έκδοσης, επιδόθηκα σε έναν αγώνα δρόμου τόσο για να καλύψω τα κενά όσο και για να τεκμηριώσω το υλικό που είχαμε ήδη στα χέρια μας, διαδικασία που διήρκεσε περισσότερο από ενάμιση χρόνο» εξηγεί.

Αληθινοί κραδασμοί ψυχής

«Τα χειρόγραφα και τα αυτόγραφα του “Mονογράμματος” (…) παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως μορφή και ως περιεχόμενο. Η γραφή ως γραφικός χαρακτήρας αλλά και ως ύφος κειμένου αποτυπώνει σαν σφραγίδα την προσωπικότητα του γράφοντος. Τα σχετικά κείμενα αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα όταν προέρχονται από την πένα προσωπικοτήτων και καταξιωμένων πνευματικών δημιουργών» σημειώνει στο προλογικό σημείωμα της έκδοσης ο ακαδημαϊκός, ομότιμος καθηγητής Γλωσσολογίας στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, που χαρακτηρίζει τις «καταθέσεις ανθρώπων του πνεύματος, της επιστήμης, των γραμμάτων και των καλών τεχνών» ως «αληθινούς κραδασμούς ψυχής που αποτυπώνονται με το χέρι στο άψυχο χαρτί». Και επισημαίνει ότι «το ομοιόμορφα τυπωμένο κείμενο δεν μπορεί να συγκριθεί με τη χειροποίητη αισθητική της γραφής που αναδεικνύει τον εύθραυστο ψυχισμό του ανθρώπου».