Οι επιπτώσεις στην ελληνική οικονομία

Η ραγδαία στρατιωτική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή στα τέλη Φεβρουαρίου του 2026 έχει πυροδοτήσει ένα παγκόσμιο ενεργειακό και οικονομικό σοκ, οι αναταράξεις του οποίου δοκιμάζουν ήδη τις αντοχές των οικονομιών συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής. Η κατάρρευση των αμερικανο-ιρανικών διπλωματικών διαπραγματεύσεων οδήγησε σε μια άνευ προηγουμένου ανάφλεξη. Μια επιθετική στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ και του Ισραήλ επέφερε τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη του Ιράν καταφέρνοντας βαρύτατο πλήγμα στην ιρανική ηγεσία. Αντιδρώντας, η Τεχεράνη εξαπέλυσε ασύμμετρη επίθεση με βαλλιστικούς πυραύλους και drones εναντίον στρατιωτικών εγκαταστάσεων στη Μέση Ανατολή, σε μια κίνηση διαφύλαξης της καθεστωτικής της επιβίωσης.

Το επίκεντρο της παγκόσμιας ανησυχίας εντοπίζεται στα Στενά του Ορμούζ, τη ζωτική θαλάσσια οδό από την οποία διέρχεται καθημερινά το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Σύμφωνα με την Oxford Economics, ένα ρεαλιστικό σενάριο αναταραχής (με 30% πιθανότητα) συνεπάγεται μείωση της ναυσιπλοΐας κατά 50% και απώλεια 4 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως (mbpd), ωθώντας το πετρέλαιο στα 84 δολάρια. Ταυτόχρονα, η στρατηγική επιδίωξη του Ντόναλντ Τραμπ να αποκτήσει τον έλεγχο  στο νησί Kharg – που διαχειρίζεται το 80-90% των ιρανικών πετρελαϊκών εξαγωγών – ενέχει τεράστιους κινδύνους. Εάν το Ιράν επιλέξει να εφαρμόσει ανορθόδοξες αντιδράσεις (καταστροφή υποδομών στο Kharg), η τιμή του πετρελαίου ενδέχεται να εκτιναχθεί στα 120 δολάρια.

Σε ένα πιο ακραίο σενάριο πλήρους κλεισίματος του Ορμούζ (tail risk 5%), οι τιμές θα μπορούσαν να αγγίξουν τα 140 δολάρια το βαρέλι και το LNG να ξεπεράσει τα 40$/MMBtu. Οι αγορές έχουν ήδη αντιδράσει: το πετρέλαιο Brent κατέγραψε σημαντικές ανατιμήσεις (84  δολάρια) ενώ σημαντική αύξηση σημείωσε το ευρωπαϊκό αέριο. Αναλυτές, όπως αυτοί της Goldman Sachs και της J.P. Morgan, προειδοποιούν για πιθανή υπέρβαση των 100 δολαρίων.

Για την Ελλάδα, το πετρελαϊκό σοκ  διαφοροποιεί τους μακροοικονομικούς  σχεδιασμούς, παρόλο που η κατάσταση παραμένει διαχειρίσιμη. Ενώ ο αρχικός προϋπολογισμός βασιζόταν σε μια μέση τιμή πετρελαίου 64-65 δολαρίων, το νέο σενάριο προσομοιώνει τιμές άνω των 85 δολαρίων για το πρώτο εξάμηνο του 2026. Το αυξημένο κόστος λειτουργεί ως «έμμεσος φόρος», πλήττοντας άμεσα τη μεταποίηση και τις μεταφορές. Ως αποτέλεσμα, η ανάπτυξη του ΑΕΠ επιβραδύνεται στο 1,9%, ενώ ο πληθωρισμός αναζωπυρώνεται φτάνοντας στο 3,4% σε ετήσια βάση. Παρ’ όλα αυτά, η αγορά εργασίας δείχνει ανθεκτικότητα, με την ανεργία να διατηρείται στο 7,8%.

Εάν επιμείνει ένας νέος κύκλος ακρίβειας, η ελληνική κυβέρνηση θα μπορούσε να δρομολογήσει μέτρα ανάσχεσης. Το υπουργείο Ανάπτυξης προβληματίζεται για το πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους στα βασικά αγαθά και καύσιμα. Παράλληλα, θα μπορούσε να αυστηροποιηθεί το πλαίσιο δημοσιοποίησης των παραβατών. Τέλος, το οικονομικό επιτελείο κρατά σημαντικές εφεδρείες: εάν οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν πάνω από τα 100 δολάρια για πάνω από τριάντα ημέρες συζητώντας για στοχευμένες εισοδηματικές ενισχύσεις, όπως η επαναφορά του Fuel Pass.

Ο Παναγιώτης Ε. Πετράκης είναι ομότιμος καθηγητής ΕΚΠΑ