Η επιστροφή στα πυρηνικά και το φάντασμα της Φουκουσίμα
Ηταν η χειρότερη πυρηνική καταστροφή ύστερα από εκείνη του Τσερνόμπιλ, απόρροια του φονικού σεισμού των 9 ρίχτερ και του τσουνάμι που οδήγησε στην τραγωδία στον πυρηνικό σταθμό της Φουκουσίμα στις 11 Μαρτίου 2011, στη βορειοανατολική ακτή της Ιαπωνίας. Η χώρα τίμησε χθες τη 15η μαύρη επέτειο με τελετές και ενός λεπτού σιγή στη μνήμη των θυμάτων. Ο σεισμός και το τσουνάμι προκάλεσαν περισσότερους από 22.000 θανάτους.
Περισσότεροι από 160.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν άρον άρον τη Φουκουσίμα, λόγω της διαρροής ραδιενέργειας από τον πυρηνικό σταθμό Φουκουσίμα Νταϊίτσι, που καταστράφηκε από το γιγάντιο κύμα. Εξ αυτών σχεδόν 26.000 δεν έχουν επιστρέψει, είτε επειδή εγκαταστάθηκαν μόνιμα αλλού, είτε λόγω επίμονων ανησυχιών για τα επίπεδα ραδιενέργειας. Αν και δεν αναφέρθηκαν θάνατοι από άμεση έκθεση στην ακτινοβολία, μέχρι το 2023 είχαν αναφερθεί συνολικά 2.339 θάνατοι που σχετίζονται με την πυρηνική καταστροφή, μεταξύ των οποίων 119 αυτοκτονίες και πολλές περιπτώσεις που σχετίζονται με διακοπή ιατρικής περίθαλψης κατά την εκκένωση.
Παρά το συλλογικό τραύμα, η κυβέρνηση του Τόκιο προωθεί και πάλι σήμερα τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας στη σεισμογενή Ιαπωνία. Την κίνηση στηρίζουν πλέον οι περισσότεροι Ιάπωνες, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις. Αυτό οφείλεται κυρίως στον πληθωρισμό, ο οποίος έχει φτάσει σε υψηλό 30ετίας. «Η αναβίωση της πυρηνικής ενέργειας αποτελεί εγγύηση ότι οι λογαριασμοί ηλεκτρικού ρεύματος θα σας κοστίζουν λιγότερο», είναι το μήνυμα της πρωθυπουργού Σανάε Τακαΐτσι. Βρίσκει όλο και περισσότερα ευήκοα ώτα.
Μια μικρή πλειοψηφία, το 51%, τάσσεται πλέον υπέρ της επιστροφής στην πυρηνική ενέργεια, όπως κατέγραψε έρευνα της εφημερίδας «Asahi» τον περασμένο μήνα. Πιο ένθερμοι υποστηρικτές είναι, με ποσοστό 66%, οι νέοι ηλικίας 18 έως 29 ετών. «Το χάος που προκάλεσε η επίθεση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στο Ιράν – μια περιοχή που αντιπροσωπεύει το 95% των προμηθειών πετρελαίου της Ιαπωνίας – και η αναμενόμενη αύξηση των ενεργειακών αναγκών των κέντρων δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία “διψούν” για ενέργεια, θα ενισχύσουν τη μετατόπιση της κοινής γνώμης», παρατηρεί το πρακτορείο Reuters. «Το σοκ του 2011 ήταν βαθύ και διαμόρφωσε συμπεριφορές για χρόνια», παρατηρεί ο 49χρονος Σέιτζι Ινάντα, μέλος της κυβερνητικής ομάδας αντιμετώπισης κρίσεων το 2011. «Με την πάροδο του χρόνου, η συζήτηση μετατοπίστηκε από το συναίσθημα στις αντισταθμίσεις»…
Στην πρώτη της ομιλία μετά την επανεκλογή της τον περασμένο Φεβρουάριο, η Σανάε Τακαΐτσι υπογράμμισε τη σημασία της ενεργειακής αυτονομίας και μίλησε για στήριξη του εκσυγχρονισμού του πυρηνικού τομέα με αντιδραστήρες νέας γενιάς, σε μια χώρα φτωχή σε πόρους. Σε αυτό το πλαίσιο, η κυβέρνηση και η TEPCO – διαχειρίστρια εταιρεία του πυρηνικού σταθμού της Φουκουσίμα, η οποία εθνικοποιήθηκε μετά το ατύχημα και αποτελεί πια τη μεγαλύτερη εταιρεία ενέργειας της Ιαπωνίας – «επιδιώκουν να μετατρέψουν την τραγωδία του 2011 σε μια ιστορία συσσωρευμένης εμπειρίας και προόδου στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας», παρατηρεί σε ρεπορτάζ της η εφημερίδα «El Pais».
Μόλις 15 από τους 54 πυρηνικούς αντιδραστήρες που διέθετε η χώρα βρίσκονται σήμερα σε λειτουργία, καλύπτοντας σχεδόν το 9% των εγχώριων αναγκών σε ηλεκτρική ενέργεια, υπό αυστηρούς κανόνες ασφαλείας. Ο τελευταίος αντιδραστήρας που τέθηκε ξανά σε λειτουργία ήταν τον Ιανουάριο στο εργοστάσιο Κασιουαζάκι-Καρίβα, στα δυτικά της Ιαπωνίας. Στόχος της κυβέρνησης είναι, έως το 2040, η ηλεκτροπαραγωγή να προέρχεται κατά 40% – 50% από ανανεώσιμες πηγές, κατά 20% από πυρηνικούς σταθμούς και κατά 30% – 40% από θερμικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας, απαλλάσσοντας έτσι το νησιωτικό κράτος από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Υπάρχει ωστόσο κλίμα δυσπιστίας από ειδικούς και τοπικές κοινωνίες, εν μέσω ανησυχιών και για την απουσία σαφούς πλαισίου αποθήκευσης των πυρηνικών αποβλήτων.
«Η Ιαπωνία πρέπει να διδαχθεί από τα μαθήματα της Φουκουσίμα και να μειώσει σταδιακά την εξάρτησή της από αυτή την πηγή ενέργειας», λέει στην «El Pais» ο Τατσουτζίρο Σουζούκι, καθηγητής Πυρηνικής Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο Ναγκασάκι και αντιπρόεδρος της Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας της Ιαπωνίας την περίοδο 2010 – 2014. Θεωρεί ότι οι υπάρχοντες αντιδραστήρες σπαταλούν μεγάλο μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγουν και αμφισβητεί ότι η ανάπτυξη της πληροφορικής θα οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της ανάγκης για πυρηνική ενέργεια. «Ακόμη και αν οι προβλέψεις για τη ζήτηση επαληθευτούν, η αύξηση θα είναι μόλις 10% – 15%, κάτι που θα μας επαναφέρει απλώς στα επίπεδα κατανάλωσης του 2016», υπολογίζει.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρείχε η TEPCO στην ισπανική εφημερίδα, εν τω μεταξύ, το συνολικό κόστος του ατυχήματος στη Φουκουσίμα ανήλθε σε περίπου 103 δισεκατομμύρια ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των αποζημιώσεων που έχουν ήδη καταβληθεί ή πρόκειται να δοθούν στους πληγέντες. Οσο για το χρονοδιάγραμμα οριστικού κλεισίματος του Φουκουσίμα Νταϊίτσι: περιλαμβάνει δύο βασικές φάσεις, το 2041 και το 2051. Μέχρι τότε, τα επεξεργασμένα απόβλητα θα καταλήγουν στο Ειρηνικό Ωκεανό.