Είναι η δωρεά θεραπεία;

Ανακαινισμένες παιδιατρικές κλινικές με φωτεινά χρώματα, όπως αυτά του ουράνιου τόξου. Μονάδες εντατικής θεραπείας, ώστε να καλύπτονται οι τοπικές ανάγκες. Εξοπλισμός τελευταίας τεχνολογίας αλλά και μικρότερα ιατρικά μηχανήματα «πρώτης γραμμής». Προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, ασθενοφόρα… ακόμα και ολόκληρα νοσοκομεία.

Τα τελευταία χρόνια αρκετές από τις πιο ορατές αλλαγές στο ΕΣΥ φέρουν την υπογραφή θεσμών, ιδρυμάτων, οργανισμών ή ιδιωτών. Πρόκειται, αναμφίβολα, για παρεμβάσεις με ουσιαστική αξία. Σε ένα σύστημα που για χρόνια λειτουργούσε υπό συνθήκες οικονομικής πίεσης και υποχρηματοδότησης, οι δωρεές κάλυψαν πραγματικές ανάγκες. Σε αρκετές περιπτώσεις η διαφορά για τους ασθενείς και το προσωπικό είναι τόσο εμφανής που άλλαξε εξ ολοκλήρου την εμπειρία.

Η ηγεσία του υπουργείου Υγείας συχνά επαίρεται για την ικανότητά της αυτή – να συγκεντρώνει μη κρατικά κεφάλαια. Και εμφανίζει αυτές τις πρωτοβουλίες ως μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου. Στο πλαίσιο αυτό, οι δωρεές παρουσιάζονται ως παρεμβάσεις που εντάσσονται σε έναν συνολικό σχεδιασμό: κατευθύνονται εκεί όπου υπάρχουν μεγαλύτερες ανάγκες, συμπληρώνουν υποδομές, ενισχύουν κρίσιμες υπηρεσίες. Με άλλα λόγια, μοιάζει με μία διαδικασία «ενορχήστρωσης» πόρων που έρχονται εκτός του κρατικού προϋπολογισμού.

Υπάρχει όμως και ένα αλλά. Σε αρκετές περιπτώσεις, η αναβάθμιση υποδομών και υπηρεσιών φαίνεται να προχωρά κυρίως χάρη στις δωρεές, ενώ η συστηματική δημόσια χρηματοδότηση που θα εξασφάλιζε πιο σταθερή και ισορροπημένη ανάπτυξη του συστήματος παραμένει κουτσουρεμένη… Το αποτέλεσμα είναι ότι η πρόοδος του ΕΣΥ συχνά εμφανίζεται να στηρίζεται σε παρεμβάσεις εκτός του ίδιου του κρατικού μηχανισμού. Διαφορετικά θα ήταν φτωχή.

Το πλέον πρόσφατο παράδειγμα, η αποδοχή δωρεάς για τη στελέχωση μικρών νησιών με γιατρούς. Επρόκειτο για μία ακόμα προσπάθεια να καλυφθούν τα κενά σε απομακρυσμένες και συνεπακόλουθα με υψηλό δείκτη δυσκολίας θέσεις.

Η προσφορά ενός κάθε άλλο παρά ευκαταφρόνητου μηνιαίου μπόνους σε συνολικά 80 λειτουργούς του Ιπποκράτη αποτελεί αδιαμφισβήτητα σημαντικό δέλεαρ. Εστω για τα επόμενα επτά χρόνια.

Ωστόσο ένα σύγχρονο δημόσιο σύστημα υγείας δεν μπορεί να βασίζεται κυρίως στη συγκυρία ή στην καλή πρόθεση των ευεργετών. Χρειάζεται μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, σταθερή χρηματοδότηση και πολιτικές που να εξασφαλίζουν ότι οι αλλαγές δεν θα είναι αποσπασματικές, αλλά μέρος μιας συνολικής στρατηγικής.

Οι δωρεές μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης βελτίωσης. Δεν μπορούν όμως να υποκαταστήσουν τον ρόλο της πολιτείας. Και ίσως αυτή να είναι η πιο ενδιαφέρουσα αντίφαση της σημερινής εικόνας του ΕΣΥ: ότι ορισμένες από τις πιο θετικές αλλαγές που λαμβάνουν χώρα στο σύστημα προχωρούν χάρη σε πρωτοβουλίες που βρίσκονται, στην πραγματικότητα, έξω από αυτό.