Νέα στοιχεία για τα Γλυπτά του Παρθενώνα από το ναυάγιο του «Μέντωρ» – Τι έφεραν στο φως οι αρχαιολόγοι

Νέο εύρημα στο ναυάγιο του «Μέντωρ» φέρνει στο φως η φετινή υποβρύχια έρευνα της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, αποκαλύπτοντας μαρμάρινο θραύσμα που ανήκει στο φορτίο του Λόρδου Έλγιν. Η έρευνα συνεχίσθηκε το 2025 υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου Δρ. Δημητρίου Κουρκουμέλη-Ροδοστάμου, Αναπληρωτή Προϊστάμενου της Υπηρεσίας.

Το μπρίκι «Μέντωρ» βυθίσθηκε τον Σεπτέμβριο του 1802 έξω από το λιμάνι του Αβλέμονα στα νοτιοανατολικά των Κυθήρων. Ήταν ένα από τα ιδιόκτητα πλοία του Λόρδου Έλγιν, χρησιμοποιημένο για τη μεταφορά αρχαιοτήτων, συμπεριλαμβανομένων τμημάτων του γλυπτού διακόσμου της Ακρόπολης.

Κατά την εφετινή περίοδο, οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε περιοχές δυτικά και βόρεια του σωζόμενου σκαριού του πλοίου, διερευνώντας πιθανές θέσεις με κατάλοιπα του ναυαγίου.

Ανασκαφή και ευρήματα

Η πρώτη ανασκαφική τομή πραγματοποιήθηκε περίπου πέντε μέτρα δυτικά του σκαριού, προκειμένου να διαπιστωθεί αν έχουν διατηρηθεί τμήματα του πλοίου. Ωστόσο, δεν εντοπίστηκαν ίχνη του, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση ότι το ξύλινο σκαρί διαλύθηκε γρήγορα μετά τη βύθιση, καθώς παρέμεινε εκτεθειμένο στον πυθμένα.

Στην αποσύνθεση συνέβαλε και η πρώτη ναυαγιαιρεσία του 1802, όταν οι σφουγγαράδες που ανέλκυσαν το φορτίο άνοιξαν είσοδο στο αμπάρι από το πέτσωμα του πλοίου, προκαλώντας περαιτέρω φθορά. Όπως περιγράφεται στις επιστολές του γραμματέα του Λόρδου Έλγιν, Γουίλιαμ Χάμιλτον, το σημείο αυτό ήταν εκείνο όπου είχε προκληθεί η εισροή υδάτων μετά την πρόσκρουση στα βράχια.

Η τομή ολοκληρώθηκε σε βάθος περίπου ενός μέτρου κάτω από τον πυθμένα (21,9 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας), χωρίς να εντοπιστούν δομικά υπολείμματα του πλοίου.

Ανακαλύψεις στη δεύτερη τομή

Η δεύτερη τομή (Τομή 2/2025) πραγματοποιήθηκε βόρεια της τρόπιδας. Αν και δεν εντοπίστηκαν τμήματα νομέων, βρέθηκαν αντικείμενα από τον εξαρτισμό του πλοίου, καθώς και κομμάτια από σκεύη καθημερινής χρήσης.

Επιπλέον, εντοπίστηκαν θραύσματα από την εξωτερική επιχάλκωση του πετσώματος, η οποία προστάτευε τα ύφαλα τμήματα, ενώ φαίνεται πως η τρόπιδα ενισχυόταν και με φύλλα μολύβδου. Ένα τμήμα που συνδέει τα φύλλα χαλκού με αυτά του μολύβδου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Επίσης, βρέθηκε πήλινη πλάκα, πιθανώς σχετιζόμενη με τη μόνωση της εστίας του πλοίου.

Το σημαντικότερο εύρημα, ωστόσο, είναι ένα μαρμάρινο διακοσμητικό θραύσμα με σταγόνα, που ανήκει είτε σε κανόνα επιστυλίου είτε σε πρόμοχθο γείσου. Το κομμάτι έχει μήκος 9,3 εκ., πλάτος 4,7 εκ. και η σταγόνα διάμετρο 6,51 εκ. με ύψος 2,2 εκ., διαστάσεις συγκρίσιμες με εκείνες των σταγόνων του επιστυλίου του Παρθενώνα, όπως τις καταγράφει ο Αν. Ορλάνδος.

Πρόκειται για την πρώτη φορά που εντοπίζεται θραύσμα γλυπτού διακόσμου από το φορτίο του «Μέντωρ», το οποίο είχε ανελκυστεί σχεδόν εξ ολοκλήρου το 1802. Η συντήρηση και η μελέτη του ευρήματος αναμένεται να προσφέρουν νέα στοιχεία για το μνημείο από το οποίο προέρχεται.

Στην υποβρύχια ανασκαφή του 2025 συμμετείχαν ειδικοί διαφόρων πεδίων: αρχαιολόγοι, θαλάσσιοι βιολόγοι, συντηρητές, τεχνικοί βυθού, εκπαιδευτές καταδύσεων και υποβρύχιοι φωτογράφοι, μεταξύ των οποίων οι Δρ. Αλέξανδρος Τούρτας, Δρ. Έλενα Μπονέλου, Άρης Μιχαήλ, Δρ. Γιάννης Ίσσαρης, Δρ. Ελπίδα Καραδήμου, Βασίλης Τσιαΐρης (ΜΑ), Χρύσα Φουσέκη, Ειρήνη Μάλλιου, Σπύρος Μουρέας, Γιώργος Μπουζαλάκος, Στέφανος Κόντος, Μανουήλ Κουρκουμέλης και Μαρία Τσόκλα.