ΗΠΑ, η ολική επαναφορά
Μπορεί η φύση να απεχθάνεται το κενό, όμως η διεθνής πολιτική το βλέπει πάντοτε ως ευκαιρία για επέκταση κυριαρχίας. Αυτή ήταν, είναι και θα παραμείνει η βασική συνθήκη με την οποία λειτουργεί ο καταμερισμός ισχύος μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων του κόσμου: όποιος αφήνει χώρο αυτομάτως τον καθιστά πρόκληση για εκείνον που μπορεί, ή που πιστεύει ότι μπορεί, να τον γεμίσει.
Η τραγική για τη διεθνή ισορροπία ισχύος περίοδος Ομπάμα έσπειρε και άφησε πίσω της τέρατα: αυτή ήταν που άνοιξε την όρεξη της Μόσχας για την εισβολή στην Ουκρανία, όταν ο Πούτιν έκανε ανενόχλητος μια χαψιά την Κριμαία, όπως αυτή ήταν που έφερε χάος στη Βόρεια Αφρική, το οποίο σήμερα πληρώνει ακόμα και η Ελλάδα όταν η Λιβύη έχει καταντήσει πλέον τουρκικό προτεκτοράτο. Εξίσου αφηνίασε και η Κίνα, με τον δικό της τρόπο, που τόσο πολύ συνήθισε ώστε εκτός από την κυριαρχία της στην Αφρική και αλλού, όπως και στις παγκόσμιες αγορές, έφτασε στο σημείο να θέλει να ελέγξει και τη Διώρυγα του Παναμά!
Σε όλα αυτά, οι Ευρωπαίοι ήταν πάντοτε κάτι ανάμεσα σε ανύπαρκτους ή ακόμα και συνεταίρους εκείνων που σήμερα λένε ότι τους απειλούν με πόλεμο! Και, παρά το γεγονός ότι κατ’ ουσίαν είπαν «μπράβο» στην υπόθεση Μαδούρο – ο Μακρόν ευθέως –, οι μόνοι που μονίμως τους φταίνε για όλα, είναι οι Αμερικανοί. Που, χωρίς αυτούς, θα έπρεπε να γνωρίζουν ότι πολύ απλά δεν έχουν μέλλον ανάμεσα στους αυταρχικούς γίγαντες της Ανατολής. Δεν έχουν ελπίδα. Καμία.
Οι περίοδοι ηρεμίας είναι μειοψηφικές και περιορισμένες στην Ιστορία – συνήθως επικρατούν οι συγκρούσεις ανταγωνισμών καταμερισμού της ισχύος. Εδώ και καιρό είναι απολύτως ξεκάθαρο ότι σήμερα βιώνουμε τη μετάβαση από αυτή τη σπανιότητα στην «κανονικότητα» της αναταραχής. Τώρα, ειδικά μετά το Καράκας, κάτι έγινε ακόμα πιο ξεκάθαρο: όχι απλώς το ποιοι είναι οι μεγάλοι «παίκτες» της επερχόμενης επιχειρούμενης αναδιανομής ισχύος – το ποιοι δεν είναι το ξέραμε έτσι κι αλλιώς – αλλά και το πώς αυτοί θα λειτουργούν, σε έναν νέο κόσμο που θα μπορούσε κανείς να τον αποκαλέσει των «τριάμισι πόλων».
Οι τρεις μεγάλοι πραγματικοί πόλοι είναι φυσικά οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα. Ο… μισός ίσως θα υπέθετε κάποιος ότι είναι η Ευρώπη – ασφαλώς και δεν είναι: είναι η εκ νέου ανερχόμενη στρατιωτική μεγάλη δύναμη μέσα της, η Γερμανία, η οποία λειτουργεί φυσικά για λογαριασμό της παρά τις ψευδαισθήσεις που ακόμα πολλοί επιμένουν να θέλουν να έχουν.
Σε αυτόν τον κόσμο, ο πλέον αυταρχικός και επιθετικός παράγοντας είναι η Ρωσία. Ακολουθεί η Κίνα, που εξάγει τον αυταρχισμό της με εντελώς διαφορετικό τρόπο, πλην όμως με επίσης πάρα πολύ σοβαρά και επικίνδυνα αποτελέσματα. Και, τώρα, μετά το Καράκας, και αυτή είναι η μεγάλη αλλαγή, οι Ηνωμένες Πολιτείες υπενθυμίζουν και στους δύο παγκόσμιους ανταγωνιστές τους ότι μπορούν, εφόσον το θελήσουν, να μιλήσουν επίσης στη γλώσσα της επιβολής: αυτή είναι η κύρια σημασία αυτής της επιχείρησης, χωρίς φυσικά να υποτιμά κανείς στο ελάχιστο την ενεργειακή της διάσταση και όχι μόνον.
Η ουσία είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες όχι απλώς επιστρέφουν πλέον επιθετικά στον ανταγωνισμό των παγκόσμιων δυνάμεων, μα και αποδεσμεύονται από αυτοπεριορισμούς που οι δυτικές δημοκρατίες επιβάλλουν σε γενικές γραμμές στους εαυτούς τους. Και αυτό σε εντελώς διαφορετικό επίπεδο από ό,τι λ.χ. στο Ιράκ – δεν υπάρχει σύγκριση.
Η Ρωσία και η Κίνα έχουν επωφεληθεί τα μέγιστα από τέτοιους αυτοπεριορισμούς. Τους έχουν αξιοποιήσει συστηματικά με πλήθος τρόπους επί πολλά χρόνια, τόσο σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, όσο και με την Ευρώπη. Ο επιθετικός αυταρχισμός των χωρίς όρια δύο αυτών υπερδυνάμεων έχει πατήσει σε πολύ γόνιμο γι’ αυτές έδαφος στις δυτικές δημοκρατίες. Καλώς ή κακώς, αυτή είναι η πραγματικότητα. Και, βεβαίως, δεν πρόκειται να σταματήσουν μόνες τους.