Θεατές στην επανάληψη της Ιστορίας;
Γιατί οι οικονομικές κρίσεις μοιάζουν και γιατί επαναλαμβάνονται; Μια εξήγηση ανατρέχει στις προσωπικές εμπειρίες. Τα 25 με 30 χρόνια είναι αρκετά για να αποσυρθούν οι εμπλεκόμενοι. Αυτοί θυμούνταν τι έκαναν στις διάφορες φάσεις, τι τους κόστισε, αλλά και τι θα μπορούσαν να είχαν κάνει για να είχαν εξελιχθεί τα πράγματα αλλιώς. Οταν αυτοί εγκαταλείπουν, ο δρόμος ανοίγει για να επαναληφθούν τα ίδια λάθη.
Στη διεθνή αρένα υφίστανται, υποτίθεται, δύο διορθωτικοί μηχανισμοί ώστε να μην αρκούμαστε σε αναμνήσεις: Πρώτον, επιβάλλονται ισορροπίες και έλεγχοι από υφιστάμενες δομές. Δεύτερον, και κυριότερο, ελπίζουμε να βγάζουμε διδάγματα από την Ιστορία – τόσο για τα θετικά όσο και τα αρνητικά.
Πράγματι, οι εξελίξεις των πρώτων ημερών του 2026 έχουν στείλει τους κάθε είδους σχολιαστές σε αγωνιώδη αναζήτηση ιστορικών προηγουμένων. Διακόσια χρόνια του Δόγματος Μονρόε ποτέ δεν δικαιολόγησαν άμεση στρατιωτική παρέμβαση στη Λατινική Αμερική: οι εισβολές έγιναν σε μικρά κράτη στην Κεντρική Αμερική, ενώ ουδέποτε ανέλαβαν τα βάρη της διακυβέρνησης (όπως με ελαφρότητα φάνηκε να αναφέρει ο πρόεδρος Τραμπ). Αμηχανία προκαλεί και το ερώτημα, τι θα μπορούσε να γίνει στα επόμενα βήματα. Η αβεβαιότητα αφορά πρωτίστως την ίδια την Βενεζουέλα: θα αρκέσει η έμμεση επιρροή των ΗΠΑ ή θα χρειαστεί εκτενέστερη ανάμειξη; Η (καταπιεστική) εσωτερική ισορροπία θα διολισθήσει σε χάος και αναρχία; Εξίσου ανησυχητικές είναι οι προεκτάσεις στο διεθνές πεδίο: Ελέγχεται το ντόμινο των εξελίξεων; Μήπως απελευθερώθηκε το τζίνι από το λυχνάρι;
Το διεθνές σύστημα μοιάζει με φορτηγό σε κατήφορο με λυμένα τα φρένα. Ελπίζουμε ο οδηγός να ξέρει τι κάνει, να υπάρχει στον δρόμο του ανάχωμα ή κάποιος τροχονόμος που να υπενθυμίσει την εφαρμογή του ΚΟΚ. Κανείς δεν γνωρίζει: η Ιστορία επαναλαμβάνεται, αλλά τώρα σε πραγματικό χρόνο.
Φέτος συμπληρώνονται 70 χρόνια από την κρίση του Σουέζ. Εκεί δύο παλιές αυτοκρατορίες (η Γαλλία και η Βρετανία με τη βοήθεια του Ισραήλ) προσπάθησαν να αναβιώσουν τη διπλωματία των κανονιοφόρων εισβάλλοντας στην Αίγυπτο, ελπίζοντας να ανακτήσουν τον έλεγχο της εθνικοποιημένης διώρυγας. Η παρέμβαση αυτή απεδείχθη φιάσκο και, εκτός από την απομάκρυνση του βρετανού πρωθυπουργού, σηματοδότησε και το τέλος των αυτοκρατορικών ψευδαισθήσεων της Βρετανίας. Τι μπορούμε να διδαχθούμε από το 1956; Πρώτον, η κρίση εκτονώθηκε με την παρέμβαση, εν είδει χωροφύλακα, των Ηνωμένων Πολιτειών που υποχρέωσε τους εισβολείς να αποχωρήσουν, με επίκληση της διεθνούς νομιμότητας και με τη συναίνεση των Ηνωμένων Εθνών. Δεύτερον, η ιμπεριαλιστική εισβολή στην Αίγυπτο νομιμοποίησε τη σοβιετική εισβολή στην Ουγγαρία, και έτσι καταπνίγηκε η ουγγρική επανάσταση. Τρίτον, η κρίση οδήγησε στην εμπέδωση του Νάσερ και την αναζωπύρωση του αραβικού εθνικισμού – που συμπαρέσυρε εξελίξεις στην Αλγερία, στη Συρία, στο Ιράκ, αλλά και στο κίνημα των αδεσμεύτων. Τέταρτον, δόθηκε μια αποφασιστική ώθηση στην ιδέα της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
Οταν έριξαν τα ζάρια το 1956 κανείς δεν μπορούσε να διαβλέψει τις εξελίξεις – ούτε άμεσα ούτε μακροπρόθεσμα. Τότε εμείς στη Δύση αποφύγαμε τα χειρότερα, αλλά εις βάρος της Ανατολής και δημιουργώντας προβλήματα που μας ταλαιπωρούν ακόμα.
Καθώς αρχίζει η κρίση του 2026, ο παλιός αγροφύλακας συμπεριφέρεται σαν λαθροθήρας. Η παγκόσμια πρόγνωση αναφέρει βαρομετρικά χαμηλά και έντονες αναταράξεις. Ας δέσουμε, λοιπόν τις ζώνες – όσες μας απέμειναν.