Η πρώτη Μπάρμπι με αυτισμό είναι γεγονός – Το παιχνίδι αλλάζει…
Η παρουσίασή της έγινε τη Δευτέρα, μόλις έξι μήνες μετά την κυκλοφορία της Μπάρμπι με διαβήτη τύπου 1. Η πρώτη Μπάρμπι με αυτισμό αποτελεί πραγματικότητα, αλλάζοντας τα δεδομένα στον κόσμο των παιχνιδιών. Χρειάστηκαν 18 μήνες, σύμφωνα με την εταιρεία Mattel, για να φτιαχτεί η νέα κούκλα σε συνεργασία με την ASAN, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων των αυτιστικών ατόμων. Και ήταν μια ανάγκη των καιρών, αφού στις ΗΠΑ ένα στα 31 παιδιά διαγιγνώσκεται στο φάσμα του αυτισμού ως την ηλικία των 8 ετών.
Η νέα Μπάρμπι φέρει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των νευροδιαφορετικών ατόμων: το βλέμμα της είναι ελαφρώς μετατοπισμένο στο πλάι, αντικατοπτρίζοντας την έλλειψη της βλεμματικής επαφής, οι αρθρώσεις των χεριών της είναι πλήρως περιστρεφόμενες, ώστε να διευκολύνονται οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις ή το χτύπημα των χεριών που υιοθετούν τα άτομα στο φάσμα για την επεξεργασία αισθητηριακών ερεθισμάτων ή ως έκφραση ενθουσιασμού, ενώ φορά φαρδύ ρούχο με κοντά μανίκια για να ελαχιστοποιείται η επαφή του δέρματος με το ύφασμα. Επίσης, φέρει ακουστικά για τη μείωση του θορύβου, κρατά ένα περιστρεφόμενο fidget spinner για να προσφέρει αισθητηριακή διέξοδο για μείωση του στρες και βελτίωση της συγκέντρωσης και ένα τάμπλετ που έχει στην οθόνη του εφαρμογές εναλλακτικής επικοινωνίας για μη λεκτικά άτομα.
Είναι μία ακόμη κούκλα που προσπαθεί να ενισχύσει τη συμπερίληψη. Η τάση γεννήθηκε το 2023, όταν κυκλοφόρησε η πρώτη Μπάρμπι με σύνδρομο Ντάουν, ενώ το τελευταίο χρονικό διάστημα έχουν κάνει την εμφάνισή τους κούκλες λατίνες ή μιγάδες, Μπάρμπι σε αναπηρικό καροτσάκι, κούκλες με κάθε σωματότυπο, κάποιες με τύφλωση και άλλες με προβλήματα ακοής…
«Είναι θετική η ύπαρξή της»
«Τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί σημαντικά ο αριθμός των κοριτσιών που διαγιγνώσκονται στο φάσμα του αυτισμού», λέει η Μαρία Ηλιοπούλου, πρόεδρος του Ελληνικού Συλλόγου για το Σύνδρομο Ασπεργκερ. «Αυτό δεν αντιστοιχεί σε πραγματική αύξηση, αλλά στο ότι πλέον διαθέτουμε εργαλεία που μας βοηθούν να εντοπίσουμε νωρίς και με μεγαλύτερη ακρίβεια τον αυτισμό», εξηγεί. Πράγματι, την τελευταία δεκαετία οι διαγνώσεις κοριτσιών ή γυναικών στο φάσμα του αυτισμού ακολουθούν εκρηκτική αύξηση, η οποία, σύμφωνα με ορισμένες έρευνες, φτάνει το 300%. Και η Μπάρμπι είναι ένα ισχυρό σύμβολο για τα κορίτσια.
«Είναι πολύ σημαντικό το θέμα της ταύτισης μέσω του παιχνιδιού, το να νιώθεις πως υπάρχει κάποιος που σου μοιάζει, το να νιώθεις πως υπάρχει και για σένα χώρος σε αυτόν τον κόσμο», εξηγεί η πρόεδρος του Ελληνικού Συλλόγου για το Σύνδρομο Ασπεργκερ. «Εκτός όμως από την ταύτιση, μια τέτοια κούκλα είναι ένας τρόπος για να εξηγήσεις στο παιδί τι έχει, για παράδειγμα να του πεις “φοράει ακουστικά γιατί την ενοχλούν οι έντονοι θόρυβοι όπως εσένα”». Η Μαρία Ηλιοπούλου, η οποία έχει εργαστεί επί πολλά χρόνια ως ψυχολόγος σε σχολείο, θεωρεί πως η συγκεκριμένη κούκλα θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και ως «εκπαιδευτικό εργαλείο». «Χρειάστηκε πολλές φορές να μιλήσουμε σε παιδιά για συμμαθητές τους που ήταν στο φάσμα, κάτι αρκετά δύσκολο χωρίς να έχουμε κάποια σύμβολα. Το κάναμε με βιβλία, όμως αυτή η κούκλα θα μπορούσε να αποτελέσει την αφορμή για μια τέτοια συζήτηση, καθώς δίνει όλα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ανθρώπων στο φάσμα. Είναι θετική η ύπαρξή της».
«Το παιχνίδι είναι καθρέφτης»
«Τα παιχνίδια διαμορφώνουν στα παιδιά αντιλήψεις πριν ακόμη προλάβουν να τις κάνουν λέξεις», λέει στα «ΝΕΑ» η ψυχολόγος Στέλλα Αργυρίου. «Οταν λοιπόν η νευροδιαφορετικότητα εντάσσεται στο παιχνίδι, τότε θα έχουμε περισσότερα παιδιά με λιγότερα στερεότυπα και με μεγαλύτερη ψυχική ευελιξία και ενσυναίσθηση. Το παιχνίδι είναι χώρος ασφάλειας. Ετσι καλλιεργούμε χωρίς διδακτισμό την αποδοχή και καταπολεμούμε τον φόβο για κάτι που δεν γνωρίζουμε. Είναι ένα ισχυρό μήνυμα στα παιδιά εκτός φάσματος ότι οι άνθρωποι δεν αντιδρούν όλοι με τον ίδιο τρόπο στο ίδιο ερέθισμα και αυτό δεν είναι ένα πρόβλημα προς διόρθωση αλλά ένα θέμα που απαιτεί κατανόηση και σεβασμό. Είναι όπως τα παιχνίδια μίμησης που μαθαίνουν στα παιδιά όχι μόνο να επικοινωνούν αλλά και πώς να αντιδρούν σε μια καινούργια συνθήκη».
Η Στέλλα Αργυρίου χαρακτηρίζει ενθαρρυντική την παρουσία μιας κούκλας που εκπροσωπεί τον αυτισμό. «Και αυτό δεν αφορά μόνο την αποδοχή της διαφορετικότητας, αλλά το δικαίωμα κάθε παιδιού να αναγνωρίζει τον εαυτό του ως παρουσία. Το παιχνίδι είναι καθρέφτης και στη συγκεκριμένη περίπτωση ένας ήσυχος αλλά ουσιαστικός καθρέφτης για τα παιδιά στο φάσμα στο ότι “δεν είμαι μόνο εγώ έτσι” αλλά ακόμη και στο ότι “υπάρχω κι εγώ”. Οταν ένα παιδί βλέπει τον εαυτό του στο παιχνίδι, “θεραπεύεται” από το αίσθημα ότι κάπου ανήκει. Αρα, τέτοιες πρωτοβουλίες δεν κανονικοποιούν τον αυτισμό, αλλά μας υπενθυμίζουν κάτι πολύ ουσιαστικό: ότι η ανθρώπινη ποικιλομορφία δεν χρειάζεται ανοχή, χρειάζεται χώρο».