Ορμόνες, φυτοφάρμακα και ελεύθερο εμπόριο: Η σκοτεινή πλευρά της Mercosur

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι χώρες της Mercosur ετοιμάζονται να υπογράψουν αυτό το Σαββατοκύριακο, σε Παραγουάη και Βραζιλία, τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου που διαπραγματεύονταν επί δεκαετίες. Παρά τη γεωπολιτική και οικονομική της σημασία, η συμφωνία φτάνει στην τελική ευθεία χωρίς να έχουν επιλυθεί κρίσιμα ζητήματα, με κυριότερο την είσοδο στην ευρωπαϊκή αγορά τροφίμων παραγόμενων με φυτοφάρμακα, χημικές ουσίες και ορμόνες που είναι απαγορευμένες στην ΕΕ λόγω κινδύνων για τη δημόσια υγεία.

Οι διαπραγματευτικές ομάδες της Λατινικής Αμερικής αναγνωρίζουν τις δυσκολίες στον έλεγχο της χρήσης φυτοφαρμάκων, αντιβιοτικών και αυξητικών ορμονών από αγρότες και κτηνοτρόφους. Το βασικό πρόβλημα εντοπίζεται στην έλλειψη αξιόπιστης ιχνηλασιμότητας, δηλαδή στην αδυναμία να αποδειχθεί με βεβαιότητα ποια προϊόντα έχουν παραχθεί με απαγορευμένες ουσίες.

Παρά τις ανησυχίες, το τελικό κείμενο δεν περιλαμβάνει μηχανισμούς που να εγγυώνται την αποτελεσματική αντιμετώπιση του ζητήματος, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από τις ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις.

Ανησυχίες για τους ελέγχους και την ασφάλεια των εισαγωγών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι η συμφωνία προβλέπει ενίσχυση των ελέγχων στα σύνορα, καθώς αναμένεται σημαντική αύξηση των εισαγωγών φρούτων, λαχανικών και κρέατος από την Αργεντινή, τη Βραζιλία, την Παραγουάη, την Ουρουγουάη και τη Βολιβία. Ωστόσο, χώρες όπως η Γαλλία θεωρούν τα μέτρα ανεπαρκή και εξετάζουν αυστηρότερους εθνικούς ελέγχους.

Όπως επισημαίνουν οι ευρωπαϊκές αγροτικές ενώσεις, το πρόβλημα δεν ξεκινά στα λιμάνια και τα αεροδρόμια της ΕΕ, αλλά πολύ νωρίτερα, στον τρόπο παραγωγής στις χώρες προέλευσης.

Επικίνδυνες ουσίες και απαγορευμένα φυτοφάρμακα

Στο επίκεντρο βρίσκονται πέντε χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται ευρέως στη γεωργία της Λατινικής Αμερικής, όπως το carbendazim, το glufosinato και το mancozeb. Πρόκειται για φθηνά και αποτελεσματικά φυτοφάρμακα, απαγορευμένα όμως στην ΕΕ λόγω πιθανών επιπτώσεων στην ανθρώπινη υγεία.

Σύμφωνα με προπαρασκευαστικές αναλύσεις, οι ουσίες αυτές συνδέονται σχεδόν με όλες τις εξαγωγές φρούτων από τη Mercosur, από εσπεριδοειδή και μήλα έως μάνγκο, παπάγια και αβοκάντο.

Αυξητικές ορμόνες και βραζιλιάνικο κρέας

Ακόμη πιο περίπλοκη είναι η κατάσταση στον τομέα του κρέατος. Η χρήση αυξητικών ορμονών, απαγορευμένων στην ΕΕ αλλά διαδεδομένων στη Νότια Αμερική, θεωρείται δύσκολο να ελεγχθεί. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της βραζιλιάνικης βοοτροφίας, όπου η χρήση της ορμόνης οιστραδιόλης 17β παραμένει εκτεταμένη.

Το 2024, οι βραζιλιάνικες αρχές παραδέχθηκαν ότι είχε επιτραπεί η εξαγωγή στην Ευρώπη κρέατος που σχετιζόταν με τη χρήση της συγκεκριμένης ουσίας, γεγονός που οδήγησε την ΕΕ σε προσωρινή απαγόρευση των εισαγωγών βόειου κρέατος από τη χώρα.

Η μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερου εμπορίου και οι οικονομικές επιπτώσεις

Η δημιουργία αυτού που ήδη χαρακτηρίζεται ως «η μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερου εμπορίου στον κόσμο» αναμένεται να αυξήσει κατακόρυφα τους όγκους αγροδιατροφικών προϊόντων που θα φτάνουν στην Ευρώπη. Η εξέλιξη αυτή καθιστά ακόμη δυσκολότερη την εφαρμογή επαρκών και συστηματικών ελέγχων.

Το εμπορικό ισοζύγιο είναι ήδη αρνητικό για την ΕΕ, τόσο συνολικά όσο και σε επιμέρους χώρες όπως η Ισπανία. Θεωρητικά, οι ευρωπαϊκές εξαγωγές που θα μπορούσαν να ωφεληθούν αφορούν κυρίως το κρασί, το ελαιόλαδο και ορισμένα φρούτα. Ωστόσο, οι εισαγωγές από τη Mercosur, με κυρίαρχα προϊόντα τη σόγια και τον καφέ, είναι ήδη πολύ μεγαλύτερες.

Η αύξηση των εισαγωγών κρέατος και θαλασσινών προκαλεί φόβους για πιέσεις στον ευρωπαϊκό αγροτικό και αλιευτικό τομέα. Παράλληλα, αν και το εμπορικό έλλειμμα με τη Mercosur παραμένει περιορισμένο, η δυναμική της συμφωνίας ενδέχεται να το διευρύνει στο μέλλον.

Το επόμενο βήμα και οι πολιτικές αντιδράσεις

Η πολιτική υπογραφή της συμφωνίας δεν σημαίνει άμεση εφαρμογή. Απομένει η έγκρισή της από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με την κρίσιμη ψηφοφορία να αναμένεται την άνοιξη. Μέχρι τότε, η αντιπαράθεση ανάμεσα σε όσους βλέπουν στη Mercosur μια μεγάλη εμπορική ευκαιρία και σε εκείνους που τη θεωρούν απειλή για την υγεία, το περιβάλλον και τον ευρωπαϊκό πρωτογενή τομέα αναμένεται να ενταθεί.