Ο κόσμος από την κλειδαρότρυπα
Εβλεπα πριν από λίγες ημέρες μια εξαιρετική και απολύτως περιγραφική για ό,τι συμβαίνει στο Διαδίκτυο γελοιογραφία. Εδειχνε έναν ψηλό τοίχο. Από τη μια πλευρά ήταν ένας κήπος, από την άλλη δύο άνθρωποι. Ο ένας είχε ανεβεί σε μία ψηλή σκάλα και είχε άπλετη θέα στον ηλιόλουστο κήπο. Ο άλλος κοιτούσε από μια τρύπα στον τοίχο, στο σημείο ακριβώς που πότιζε το λάστιχο. Ο πρώτος έλεγε ότι η ημέρα ήταν θαυμάσια, ο δεύτερος επέμενε ότι έβρεχε, το έβλεπε άλλωστε με τα μάτια του. Ο ένας παρέπεμπε στο τι συμβαίνει όταν «αντικρίζεις» τον κόσμο και τα γεγονότα με τα μάτια της επιστήμης, της επίσημης και διασταυρωμένης γνώσης. Ο άλλος στο τι συμβαίνει όταν «κοιτάμε» την ειδησεογραφία και την επικαιρότητα αποσπασματικά, από τις «τρύπες» των σόσιαλ μίντια, όταν εκλαμβάνουμε την προσωπική αντίληψη και επεξεργασία της πληροφορίας ως συμπαντική αλήθεια.
Το ανέκδοτο με τους ταξιτζήδες που γνωρίζουν τα πάντα, αυτά που λέγονται, αλλά, κυρίως, αυτά που δεν λέγονται από τη διεθνή και εγχώρια ειδησεογραφία, είναι πλέον παλιό. Το κάνουν πολύ καλύτερα στις μέρες μας χρήστες των σόσιαλ μίντια. Και μάλιστα όχι με την αγοραία γλώσσα που, επειδή είναι γραφική, είναι και πιο ακίνδυνη, ενίοτε και απολαυστική. Να ‘ναι καλά η τεχνητή νοημοσύνη και τo ChatGPT. «Σεντόνια» με αναλύσεις από ανθρώπους που, μέχρι προχθές, μετά βίας μπορούσαν να γράψουν δέκα προτάσεις στη σειρά. Και να ανοίξω εδώ μία παρένθεση διότι πολλοί με ρωτούν πώς καταλαβαίνω ότι κάποιο κείμενο είναι υπαγόρευση του ChatGPT. Το ότι είμαι 45 χρόνια επαγγελματίας της γραφής και του κειμένου μού δίνει αυτή την ιδιότητα χωρίς να μπορώ να εξηγήσω το πώς. Είναι ακριβώς το ίδιο που κάνει, για παράδειγμα, έναν παραδοσιακό υποδηματοποιό να αναγνωρίζει από την πρώτη ματιά αν ένα παπούτσι είναι χειροποίητο. Αυτό που έκανε, πριν από κάποια χρόνια, τον απόγονο του Louis Vuitton, σε μια επίσκεψή του στην Αθήνα, να καταλάβει από απόσταση 15 μέτρων ότι η τσάντα με το σήμα του οικογενειακού οίκου που κρατούσε μια κυρία δεν ήταν αυθεντική.
Πάμε παρακάτω. Εχει γεμίσει λοιπόν το Διαδίκτυο με «τοπία της πραγματικότητας» μέσα από την «κλειδαρότρυπα» της προσωπικής άποψης, της προσωπικής υποψίας, της προσωπικής αμφισβήτησης. Αν προσθέσουμε σε αυτό και τα επιτεύγματα της τεχνητής νοημοσύνης, η «πραγματικότητα» μπαίνει σε εισαγωγικά. Το «είδα με τα μάτια μου» δεν ισχύει πια. Είναι κάτι σαν τα «μάτια της ψυχής» που γράφαμε στους εφηβικούς στοχασμούς μας. «Βλέπουμε» αυτό που θέλουμε να δούμε, αυτό που μας βολεύει και, κυρίως, αυτό που, αν το αναπαραγάγουμε, θα γίνει viral. Οπως, για παράδειγμα, ότι ο Ρόμπερτ ντε Νίρο εγκαινίασε το νοσοκομείο 250 κλινών, πλήρως εξοπλισμένο, που χτίστηκε με δικά του χρήματα και θα είναι αποκλειστικά για άστεγους που θα νοσηλεύονται δωρεάν. Αφού, σου λέει, υπάρχει και φωτογραφία. Και βλέπω τη φωτογραφία. Και κάνει «κρα» ότι είναι ΑΙ. Με ένα κλικ, μάλιστα, σου έρχεται η επιβεβαίωση. Αλλά αυτοί που χρησιμοποιούν αβέρτα την τεχνητή νοημοσύνη δεν την εμπιστεύονται όταν πρόκειται να τους απομακρύνει από τις βεβαιότητές τους. Ή θεωρούν ότι χώνεται παντού ακόμη και όταν πρόκειται για κάτι που επιβεβαιώνει η παγκόσμια κοινότητα.
Ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος;
Πρόσφατο παράδειγμα ενός φίλου, ανθρώπου σοβαρού, σπουδαγμένου, με χιούμορ. Που δεν καταλαβαίνω πώς του καρφώθηκε ότι υπάρχουν βάσιμες ενδείξεις ότι ο Ερφάν Σολτανί, ο 26χρονος Ιρανός που απειλείτο με δημόσιο απαγχονισμό, δεν υπάρχει. Και οι βάσιμες ενδείξεις είναι το χρώμα των μαλλιών του. Πολύ ξανθωπό για Ιράν. Ασε που φοράει σκουλαρίκι στο αφτί και βραχιολάκι στον καρπό. Και μπουφάν. Και οι φωτογραφίες είναι κάπως ποζάτες.
Στα θαλασσινά ταξίδια σας, αν συναπαντήσετε τη γοργόνα και σας ρωτήσει αν ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος, να της απαντήσετε «ναι», μην τα πάρει στο κρανίο και σας καραβοτσακίσει. Ολο και κάποιον τρόπο θα βρείτε για να της το αποδείξετε.