Η βιγόνια που ο Φρόιντ «έστειλε» στη δισεγγονή του
Η Εμα Φρόιντ, ραδιοφωνική παραγωγός και πολιτιστική σχολιάστρια, σύζυγος και συνεργάτιδα του σκηνοθέτη Ρίτσαρντ Κέρτις, χάρη σε μια βιγόνια που της προσφέρθηκε ως ευχαριστήριο δώρο από έναν φίλο, ανακάλυψε ότι προερχόταν από τη βιγόνια του προπάππου της, Ζίγκμουντ Φρόιντ. Η έρευνά της για την ιστορία της οικογένειάς της δημοσιεύθηκε στην «Observer», αποκαλύπτοντας όχι μόνο την ανθεκτικότητα του φυτού αλλά και την πολυπλοκότητα των οικογενειακών καταστάσεων, την οποία ακόμη και ο πατέρας της ψυχανάλυσης δεν μπόρεσε να αποφύγει.
«Ο ηθοποιός και συγγραφέας Τομ Μπάσντεν, όταν έφερε το δώρο του σε μια πλαστική σακούλα με χώμα, μου διηγήθηκε την ιστορία του φυτού. Αυτό το μικρό, θαμνώδες κλαδί ήταν ένα μόσχευμα από τη βιγόνια του, η οποία είχε ξεκινήσει τη ζωή της ως μόσχευμα που του είχε δώσει ο πεθερός του, ο συγγραφέας Μπάρι Γουόλς. Ο οποίος είχε λάβει το φυτό του – πάλι ως μόσχευμα – από την υπεύθυνη διανομής ρόλων Κορίν Ροντρίγκεζ το 2017. Η δική της βιγόνια είχε μεγαλώσει από ένα μόσχευμα που της είχε χαρίσει η ηθοποιός Σάλι Μάιλς τη δεκαετία του 1970. Το φυτό της Σάλι προερχόταν από το αντίστοιχο μόσχευμα που της έδωσε η λυρική καλλιτέχνις Κίρστεν Φλάγκσταντ τη δεκαετία του 1950. Και η καλλιτέχνις της όπερας είχε λάβει το μόσχευμά της τη δεκαετία του 1930 από τον αγαπημένο της φίλο, τον Ζίγκμουντ Φρόιντ».
Η Εμα Φρόιντ, δισεγγονή του αυστριακού ψυχαναλυτή από την πλευρά του γιου τού Ζίγκμουντ Φρόιντ, Ερνστ – ο οποίος απέκτησε τρεις γιους, τον Κλέμεντ (πατέρας της Εμα), τον ζωγράφο Λούσιαν και τον Στίβεν –, αναφέρει στο κείμενό της ότι ο Ζίγκμουντ Φρόιντ είχε έφεση στα δώρα που σχετίζονταν με την κηπουρική και ότι μετά την άφιξή του στο Λονδίνο το 1938 περιποιόταν αυτή τη βιγόνια.
«Ενα μόσχευμα μεγαλώνει και γίνεται τέλειος κλώνος του αρχικού φυτού. Ανεξάρτητα από το πόσες φορές μεταφυτεύεις τα μοσχεύματά του, όλα είναι γενετικά πανομοιότυπα με την αρχική ρίζα. Ο Ζίγκμουντ πέθανε πριν να τον γνωρίσω, αλλά τώρα είχα στην κατοχή μου ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας του. Ενα βιολογικό κειμήλιο που είχε ζήσει μαζί του και είχε φέρει οξυγόνο στην πρωτοποριακή μελέτη του – μεγαλώνοντας παράλληλα με τις εξελισσόμενες ιδέες του, ριζώνοντας καθώς αυτός διατύπωνε τις θεωρίες του».
Ο πατέρας της Εμα, Κλέμεντ Φρόιντ, δεν μιλούσε ποτέ για την οικογένειά του και αυτό απηχούσε τη διαταραγμένη σχέση του με τον αδερφό του, Λούσιαν. Η μητέρα τους είχε πει κάποτε ότι αγαπούσε μόνο έναν από τους γιους της και αυτός ήταν ο Λούσιαν. Οταν τα αδέρφια ενηλικιώθηκαν, ήταν πλέον δύο διαφορετικοί κόσμοι.
Στο Μουσείο Φρόιντ
Η τελευταία διαδρομή στην αναζήτηση της βιγόνιας ήταν το σπίτι του Ζίγκμουντ στο Χάμστεντ, στο Λονδίνο, όπου λειτουργεί το Μουσείο Φρόιντ. «Πλήρωσα 14,50 στερλίνες και μπήκα στην καρδιά της οικογενειακής μου ιστορίας. Και εκεί, σε ένα ευρύχωρο πλατύσκαλο, απολαμβάνοντας τον ήλιο, βρισκόταν η περίφημη βιγόνια. Η πηγή του DNA του φυτού μου σε ένα σπίτι που περιείχε τον δικό μου γενετικό κώδικα. Είναι ένα ήσυχο και σταθερό μέρος. Οι ρίζες μου είναι εδώ – απλά μου πήρε λίγο χρόνο να τις βρω. Ο Φρανσίσκο, ο φύλακας του μουσείου, πουλάει μοσχεύματα από το ιδιαίτερο φυτό, συμβάλλοντας με πόρους στα λειτουργικά έξοδα του μουσείου.
Ενα μικρό κλαδί έχει μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο βλέπω τώρα το οικογενειακό μου δέντρο. Ο πατέρας μου αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρίδα του και, για να αφομοιωθεί, γύρισε την πλάτη στην κουλτούρα και τη γλώσσα του. Απορρίφθηκε ιδιωτικά από τη μητέρα του και δημόσια από τον αδερφό του. Και γύρω από τον λαιμό του υπήρχε ένα επώνυμο που τον συνέδεε άμεσα με τις ρίζες του και το περίπλοκο παρελθόν του. Ετσι, η φοβία του για οτιδήποτε σχετιζόταν με την κληρονομιά του Φρόιντ μπορεί να ήταν ο μηχανισμός άμυνάς του – μια προσωπική απόρριψη των ανθρώπων και της χώρας που τον απέρριψαν».