Η ΕΕ να ηγηθεί στρατιωτικής δύναμης στη Γροιλανδία

Η Γροιλανδία έχει αιφνιδίως μετατραπεί σε δοκιμασία για την ικανότητα της Ευρώπης να υπερασπιστεί το ίδιο το έδαφός της. Η Ευρώπη δεν μπορεί να αντέξει καμία ασάφεια. Αυτό που διακυβεύεται δεν είναι μόνο η κυριαρχία της Δανίας, αλλά και η αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Ενωσης ως παράγοντα ασφάλειας. Το πιο άμεσο και ορατό βήμα θα ήταν η επείγουσα εγκαθίδρυση μιας περιορισμένης ευρωπαϊκής στρατιωτικής παρουσίας στη Γροιλανδία, κατόπιν αιτήματος της Δανίας. Δεν θα επρόκειτο για δύναμη σχεδιασμένη να πολεμήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες, ούτε για ένα βήμα προς τη στρατιωτικοποίηση της Αρκτικής. Σκοπός της θα ήταν η αποτροπή.

Ενα πολυεθνικό ευρωπαϊκό απόσπασμα, εκ περιτροπής και περιορισμένου μεγέθους, θα εξυπηρετούσε τρεις λειτουργίες. Πρώτον, θα διεθνοποιούσε την ασφάλεια της Γροιλανδίας. Κάθε εχθρική ενέργεια δεν θα αποτελούσε πλέον διμερές ζήτημα μεταξύ Κοπεγχάγης και Ουάσιγκτον, αλλά περιστατικό που θα αφορούσε πολλά ευρωπαϊκά κράτη. Δεύτερον, θα αύξανε το πολιτικό και στρατηγικό κόστος κάθε απόπειρας εξαναγκασμού ή δημιουργίας τετελεσμένων. Τρίτον, θα αποδείκνυε ότι η Ευρώπη είναι διατεθειμένη να υπερασπιστεί τα κράτη-μέλη της όχι μόνο ρητορικά, αλλά και στην πράξη. Η αποτελεσματική αποτροπή δεν απαιτεί ισοδυναμία δυνάμεων. Απαιτεί σαφήνεια, ορατότητα και πολιτική δέσμευση.

Η Δανία θα πρέπει να ενημερώσει επισήμως τους εταίρους της στην ΕΕ ότι, σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης κατά της Γροιλανδίας, θα ζητήσει την ενεργοποίηση του άρθρου 42.7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση, που προβλέπει αμοιβαία συνδρομή σε περίπτωση επίθεσης. Τα μέτρα ασφάλειας από μόνα τους δεν επαρκούν. Η μακροπρόθεσμη προστασία της Γροιλανδίας απαιτεί επίσης την ισχυρότερη αγκύρωσή της στο ευρωπαϊκό νομικό και πολιτικό πλαίσιο.

Η Γροιλανδία αποχώρησε από τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες το 1985 και αποτελεί «Υπερπόντια Χώρα και Εδαφος». Το καθεστώς αυτό την τοποθετεί εκτός του συνταγματικού χώρου της ΕΕ. Στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, αυτή η απόσταση έχει καταστεί ευαλωτότητα.

Η Γροιλανδία θα πρέπει, επομένως, να ζητήσει αλλαγή καθεστώτος και να επιδιώξει να καταστεί «Εξόχως Απομακρυσμένη Περιφέρεια της Ευρωπαϊκής Ενωσης». Αυτό θα σήμαινε εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου, πρόσβαση στις πολιτικές της ΕΕ και πλήρη ένταξη στην έννομη τάξη της Ενωσης, με τις αναγκαίες προσαρμογές που προβλέπουν οι Συνθήκες για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες.

Παράλληλα, η Δανία, η οποία είναι αρμόδια για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας της Γροιλανδίας, θα πρέπει να ολοκληρώσει τη δική της ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Πρώτον, η Δανία θα πρέπει να δεσμευτεί στην ένταξή της στο ευρώ. Σε περίοδο στρατηγικής πίεσης, οι νομισματικές εξαιρέσεις αποδυναμώνουν τη συλλογική αξιοπιστία. Το ενιαίο νόμισμα δεν είναι μόνο οικονομικό εργαλείο, αλλά και εργαλείο ασφάλειας. Δεύτερον, η Δανία θα πρέπει να παραιτηθεί από την εναπομείνασα εξαίρεσή της στους τομείς Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων. Η συμμετοχή στο ευρώ και η πλήρης ένταξη στους τομείς Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων θα ενισχύσουν τη θέση της Δανίας στον πυρήνα της ευρωπαϊκής λήψης αποφάσεων και της εσωτερικής ασφάλειας. Τέλος, και παράλληλα, απαιτείται ηγεσία στο ανώτατο επίπεδο. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου θα πρέπει επειγόντως να συγκαλέσει έκτακτη Σύνοδο Κορυφής αφιερωμένη στην απειλή κατά της Γροιλανδίας και στην ευρωπαϊκή άμυνα.

Το ζήτημα της Γροιλανδίας δημιουργεί ακριβώς τη στιγμή που επιβάλλει αποφάσεις. Είτε η Ευρώπη αντιμετωπίζει τις αμυντικές ρήτρες της ως πραγματικές είτε αποδέχεται τη στρατηγική ασημαντότητά της.

Ο Θόδωρος Τσίκας είναι πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος