«Misery» του Στίβεν Κινγκ: Ισορροπία τρόμου
Θρίλερ με ψυχολογικές προεκτάσεις και χαρακτήρες που ξεπηδούν απ’ τη λογοτεχνία, το «Misery» είναι μια ιστορία εγκλεισμού: Ανιχνεύει τα όρια της χειραγώγησης, της επιβολής και της εξουσίας, όπως ανιχνεύει και τα όρια ανάμεσα στον θαυμασμό, την καλλιτεχνική δημιουργία και την εμμονή.
Η παράσταση στο θέατρο Ανεσις βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ (Stephen Edwin King, 1947) που κυκλοφόρησε το 1987 στην Αμερική (στην Ελλάδα μεταφράστηκε το 1994) καθώς και στη θεατρική διασκευή του Ουίλιαμ Γκόλντμαν (William Goldman 1931-2018). Η μεταφορά του στη μεγάλη οθόνη το 1990, από τον Ρομπ Ράινερ, χάρισε στην Κάθι Μπέιτς ένα Οσκαρ και μια Χρυσή Σφαίρα – παρτενέρ της ο Τζέιμς Κάαν.
Στο «Misery» ένας διάσημος συγγραφέας, ο Πολ Σέλντον, έχει ένα αυτοκινητικό ατύχημα και σώζεται από μια γυναίκα, η οποία τυχαίνει να είναι φανατική αναγνώστρια και θαυμάστρια των βιβλίων του, την Ανι Γουίλκς. Τον οδηγεί στο απομονωμένο σπίτι της, όπου ο εκείνος ουσιαστικά εγκλωβίζεται, καθώς, λόγω του ατυχήματος, είναι ακινητοποιημένος στο κρεβάτι. Με αφορμή το χειρόγραφό του από το τελευταίο του βιβλίο, η κατάσταση ξεφεύγει και η φιλοξενία-νοσηλεία εξελίσσεται σε εφιάλτη.
Η Ελενα Καρακούλη, που υπογράφει τη σκηνοθεσία της παράστασης, φανερώνει εξαρχής τις προθέσεις της απέναντι στο «Misery». Το αντιμετωπίζει καθαρά, στα ίσια, χωρίς υπεκφυγές, τονίζοντας την αγωνία, το σασπένς, τη φρίκη, όπως και τις εσωτερικές διαδικασίες των δύο ηρώων. Ακολουθώντας τον ρυθμό του κειμένου, κάνει άλλοτε μικρά και άλλοτε μεγαλύτερα βήματα προς τη «λύση» του μυστηρίου, χωρίς να βιάζεται και καταθέτει μια ενδιαφέρουσα ισορροπία τρόμου. Το σκηνικό της Εύας Μανιδάκη δίνει εξαρχής το στίγμα του χώρου – με το σπίτι να δηλώνει την ασφυκτική του απομόνωση στη μέση τού πουθενά, ενώ η μουσική του Θοδωρή Οικονόμου καθορίζει την ατμόσφαιρα που μεταβάλλεται σταδιακά και γίνεται απειλητική. Μέσα σ’ αυτό το πλέγμα η σκηνοθεσία οδηγεί τους δύο ήρωες ώστε να συναντηθούν μέσα από την αντιπαράθεση, την κόντρα, την ανάποδη ροή του ποταμού. Κι αυτή τους η συνάντηση έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον, όπως και η σκηνική συνάντηση των δύο ηθοποιών.
Οι ερμηνείες
Η Φιλαρέτη Κομνηνού έχει κατανοήσει την Ανι Γουίλκς, σαν να τη γνώριζε από πριν, σαν να την έχει συναντήσει. Και τώρα, στη σκηνή, είναι αυτή η γυναίκα που κινείται ανάμεσα στο κακό και το άδολο, το ύπουλο και το αθώο, το σκληρό και το αφελές, την καταπίεση, την αφοσίωση και την αγάπη. Μια γυναίκα που δεν έχει αποκοπεί ποτέ απ’ την παιδική της ηλικία και την ανασύρει σαν τραύμα. Και η ηθοποιός ούτε στιγμή δεν χάνει τον βηματισμό και τον ρυθμό της, δεν «βγαίνει» από τον ρόλο της. Ακολουθεί τις παθογένειες της ηρωίδας της, εκφράζει τη νοσηρότητά της – άλλοτε φανερά και άλλοτε κεκαλυμμένα, τις αρρωστημένες πτυχές της, τη χειριστική της νοοτροπία και όλα αυτά τα ενσωματώνει και τα «φοράει» (τα κοστούμια είναι της Αλέγιας Παπαγεωργίου).
Ο Αναστάσης Ροϊλός είναι το λογικό αντίβαρο μέσα σ’ αυτό το σκηνικό της παράνοιας και της απειλής. Ερμηνεύει τον Πολ Σέλντον, τον δημιουργό της Misery, της ηρωίδας με την οποία έχει ταυτιστεί η Ανι Γουίλκς. Ακινητοποιημένος στο κρεβάτι, κατά το ήμισυ σχεδόν της παράστασης, ο Ροϊλός είναι μετρημένος, ελέγχει τα μέσα του και τον ψυχισμό του. Και καταθέτει έναν ήρωα που ανακαλύπτει, βήμα-βήμα, μαζί με το κοινό, τη συνθήκη μέσα στην οποία είναι παγιδευμένος, χωρίς να χάνει τον στόχο του.
Πού είναι η Νοχαβελάνδη;
Κάτι από τους Καουμπόηδες και τους Ινδιάνους που παίζαμε παιδιά έφερε στον νου μου η παράσταση με τον κάπως παράξενο τίτλο και την ακόμα πιο ιδιαίτερο υπότιτλο: «Νοχαβελάνδη», ένα western δωματίου (;)… Κι αν προσθέσω σε όλο αυτό ότι πρόκειται για ένα ελληνικό έργο, γραμμένο πρόσφατα, στην εποχή μας, μάλλον το πράγμα μοιάζει να περιπλέκεται και να φαντάζει αλλόκοτο.
Κι όμως: Στην πάνω σκηνή του Θεάτρου 104, στο Γκάζι (οδός Ευμολπιδών 41) στήθηκε ένα μικρό σύμπαν Αγριας Δύσης, ένα κομμάτι από την Αμερική μιας φαντασίωσης και του μεγάλου ονείρου. Ο ηθοποιός Γιώργος Βουρδαμής (ο αριστερός «γιος» του Σταμάτη Φασουλή στο «Η δεξιά, η αριστερά και ο κυρ-Παντελής» στην παράσταση που από 28/1 μεταφέρεται στη Θεσσαλονίκη – Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών) στην πρώτη του ολοκληρωμένη επαγγελματική σκηνοθεσία πέτυχε να το ζωντανέψει και να το αναδείξει – με αρωγό το κείμενο του Γιάννη Αποσκίτη.
Ποια είναι η Νοχαβελάνδη και πού βρίσκεται στον χάρτη; Είναι ένας (μη) τόπος, στην Αμερική, όπου είναι θαμμένοι χιλιάδες Ινδιάνοι (της φυλής των Νοχάβε), τον οποίο ο επινοητικός νους κάποιων πονηρών θέλει να τον μετατρέψει σε πάρκο αναψυχής και μαζί σε μια επένδυση που θα αποφέρει λεφτά, πολλά λεφτά…
Η έξυπνη και πρωτότυπη σκηνοθεσία του Βουρδαμή δίνει στην παράσταση έναν τόνο ευφορίας, μετατρέπει την ιστορία σε ένα παιχνίδι για (μεγάλα) παιδιά, ενώ κάποιες σκηνικές λύσεις (μαζί και η χρήση της κινηματογραφικής εικόνας – βίντεο Μυρτώ Αποστολίδου) λειτουργούν προς όφελος του αποτελέσματος. Το υπέροχο γελοίο των ηρώων (οι ιδιοκτήτες της γης, η υπηρέτρια, ο επενδυτής) έρχεται να συναντήσει τη μεγαλομανία τους. Το σκηνικό, τα κοστούμια και κυρίως τα αξεσουάρ των Καουμπόηδων (της Δάφνης Αηδόνη) μαζί με τη χορογραφία πολλαπλασιάζουν την ελαφράδα και την απόλαυση. Η μουσική (Βασίλης Μαντζούκης) ακολουθεί τα πρότυπα του γουέστερν -φωτισμοί Ελένη Χούμου. Το γέλιο έρχεται αβίαστα και αντικατοπτρίζει το γελοίο του ανθρώπου μπροστά στην επιθυμία του να κατακτήσει τον κόσμο – τότε, τώρα, πάντα…
Μαζί με τον Γιώργο Βουρδαμή, η Ρόζα Προδρόμου, ο Γιώργος Φριτζήλας και η Βιτόρια Κωτσάλου (που έχει αναλάβει και την ευφάνταστη χορογραφία) συνθέτουν ένα κουαρτέτο απρόβλεπτο και ενδιαφέρον.