Η Ευρώπη ως Δύση σε έναν «μετα-δυτικό» κόσμο
Από τον Φεβρουάριο του 2022, όταν ξεκίνησε η απρόκλητη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, υπήρξαν αναλύσεις επί αναλύσεων που επιχείρησαν να εξηγήσουν για ποιον λόγο προχώρησε σε αυτή την κίνηση ο Πούτιν.
Βλέποντας με ποιον τρόπο κινήθηκε το επόμενο διάστημα αυτή η πολιτική και οικονομική οντότητα που γνωρίζαμε ως Δύση, εύκολα καταλήγει κανείς στο συμπέρασμα ότι η ρωσική εισβολή υπήρξε, γιατί ο Πούτιν είχε πεισθεί πως η Δύση είναι αδύναμη.
Τα προηγούμενα χρόνια, μέχρι τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Δύση και κυρίως η Ευρώπη προσπαθούσαν να κρατήσουν «ζωντανό» έναν διάλογο με τον Πούτιν, γιατί συνέχιζαν να πιστεύουν πως η αλληλοσύνδεση/connectivity, ο κεντρικός πυρήνας της παγκοσμιοποίησης θα συνέχιζε να συγκρατεί ή και να απομακρύνει τις εντάσεις.
Αντιθέτως, όπως έχει δείξει και ο Μαρκ Λέοναρντ («Η ανειρήνευτη εποχή», εκδ. Ασίνη), σ’ ένα διεθνές επίπεδο, παρατηρείται η λειτουργία της ταπείνωσης, που προέρχεται από ιστορικές φάσεις υποχώρησης και ξένης επιβολής.
Σήμερα, συμπληρώνοντας τον τέταρτο χρόνο του πολέμου στην Ουκρανία, γίνεται πλέον βεβαιότητα πως μόνο η Ευρώπη μπορεί να σώσει την Ουκρανία από τον Πούτιν και τον Τραμπ και να της διασφαλίσει ένα ασφαλές και ευήμερο μέλλον.
Αυτή η παραδοχή, απαιτεί κι έναν αναστοχασμό για το τι σημαίνει σήμερα Δύση, όταν η ίδια η Δύση δεν γνωρίζει τι είναι πλέον και πώς θα υπερασπιστεί τον εαυτό της.
Η διακυβέρνηση Τραμπ ακολουθεί καθαρή πολιτική ισχύος και απομακρύνεται από μια τάξη που βασίζεται σε κανόνες.
Ο Τραμπ θέλει μια Ευρώπη διαιρεμένη που θα αγοράζει αμερικανική τεχνολογία. Μια Ευρώπη, όπου τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα είναι εκτός ελέγχου και στα οποία οι ακροδεξιές θεωρίες συνωμοσίας θα κυριαρχούν.
Σε αυτόν τον δύσκολο κόσμο αλλά και επικίνδυνο, η Ευρώπη είναι αδύναμη γιατί είναι προβλέψιμη καθώς όλοι γνωρίζουν πώς λειτουργεί και πώς αντιδρά. Είναι αργή με πολλές διαδικασίες και γραφειοκρατία και γι’ αυτό αδύναμη.
Πρόκειται για την αγωνία της ευρωπαϊκής δημοκρατίας μπροστά στην ευαλωτότητά της. Αν θέλει να υπερασπιστεί τον εαυτό της, δηλαδή την ελευθερία μας, δεν μπορεί να επιτρέψει να ανακατεύονται στα πόδια της άνθρωποι που τη βρίζουν και την υπονομεύουν. Σήμερα και μόνο με την απειλή Τραμπ για τη Γροιλανδία, το ΝΑΤΟ έχει πολιτικά ακυρωθεί.
Γιατί τι είναι το ΝΑΤΟ; Το ΝΑΤΟ μέχρι σήμερα ήταν για τους Ευρωπαίους, η βεβαιότητα πως οι ΗΠΑ θα έλθουν. Για τους Ευρωπαίους οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον προστατευτικές, αντιθέτως τις νιώθουν εχθρικές προς τις αξίες τους και τα συμφέροντά τους.
Αυτό το ερώτημα τέθηκε σε μια πιο ήπια μορφή και κατά την περίοδο Τραμπ I. Τώρα με τον Τραμπ II, απαιτεί απάντηση και η Ευρώπη πρέπει να διασφαλίσει την ασφάλειά της στέλνοντας ένα μήνυμα αποφασιστικότητας, αποφεύγοντας την ταπείνωση της αδράνειας.
Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ ειρήνευσης και πολέμου έχει προ πολλού γίνει θολή και πλέον εργαλειοποιούνται τα πάντα.
Μια αχτίδα φωτός για τη Δύση, θα μπορούσε να προέλθει από την Ευρώπη.
Πριν από 75 χρόνια, η Διακήρυξη Σουμάν, το ιστορικό κείμενο ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Ενωσης, υπογράμμιζε ότι «η παγκόσμια ειρήνη δεν μπορεί να διασφαλιστεί χωρίς δημιουργικές προσπάθειες ανάλογες με τους κινδύνους που την απειλούν».
Σήμερα, η Ευρώπη, ίσως να έχει περισσότερους εχθρούς από κάθε άλλη φορά.
Μπροστά στις δύσκολες προκλήσεις το ευρωπαϊκό Σχέδιο πρέπει να προχωρήσει με μια νέα αλληλεγγύη συμφερόντων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, που θα συμπληρώνει και δεν θα ακυρώνει το εθνικό συμφέρον.
Να αντιμετωπίσουμε με υπευθυνότητα και στρατηγική ψυχραιμία τη νέα πραγματικότητα και τη δομική μεταβολή του διεθνούς συστήματος.
Πρέπει να γίνουμε πιο ισχυροί στρατιωτικά, οικονομικά και πολιτικά. Η Ευρώπη, ως κοινότητα δυτικών αξιών πρέπει να παραμείνει ένας τόπος όπου οι άνθρωποι νιώθουν και είναι ελεύθεροι και ασφαλείς.
Ο Σωτήρης Ντάλης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, πρόεδρος του Τμήματος Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου.