Επαναπατρισμός των κλοπιμαίων στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιά

Πλουσιότερο είναι από την Παρασκευή το Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιά, καθώς πέντε αρχαιότητες προστέθηκαν στις συλλογές του – ένα αττικό μαρμάρινο αναθηματικό ανάγλυφο του 4ου αι. π.Χ. και πέντε χάλκινα ανθρωπόμορφα ειδώλια –, οι οποίες και επαναπατρίστηκαν χθες από το Λονδίνο.

Πολύτιμες ψηφίδες της ιστορίας του Πειραιά, οι εν λόγω αρχαιότητες ανήκαν στην εταιρεία του εμπόρου αρχαιοτήτων, γνωστού από την υπόθεση της Σχοινούσας, Ρόμπιν Σάιμς, Robin Symes Limited. Και ουσιαστικά αποτελούν συνέχεια της προσπάθειας των ελληνικών αρχών, η οποία ξεκίνησε το 2006 και το 2023 είχε ως αποτέλεσμα να επιστραφούν στη χώρα μας περισσότερες από 350 αρχαιότητες, και «της συστηματικής και καλά οργανωμένης προσπάθειας του υπουργείου Πολιτισμού για την προστασία και επιστροφή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς», όπως επισήμανε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη.

Δύο πολαρόιντ είναι εκείνες που άρχισαν να ξετυλίγουν τον μίτο της επίλυσης της τρέχουσας υπόθεσης το 2002. Απεικόνιζαν το ανάγλυφο – ολόκληρο και μια λεπτομέρειά του – με ημερομηνία 8/6/88 και τα αρχικά του έλληνα διακινητή (ΖΕ/VIT). Ανήκαν στο αρχείο του ιταλού εμπόρου γνωστού για την εμπλοκή του με κυκλώματα αρχαιοκαπηλίας Τζιανφράνκο Μπεκίνα, το οποίο και κατασχέθηκε στην γκαλερί του, στη Βασιλεία, έπειτα από κοινή επιχείρηση των ιταλικών και ελβετικών διωκτικών αρχών. Και ήταν αρκετές για να αποδείξουν πως το συγκεκριμένο αντικείμενο ήταν προϊόν λαθρανασκαφής.

Αφιερωμένο στον ναό-καταφύγιο των πολιτών που διώκονταν από την πολιτεία, στη θέση του σημερινού Ναυτικού Ομίλου Ελλάδος στο Μικρολίμανο, σε εκείνον της Αρτέμιδος Μουνιχίας, το ανάγλυφο διαστάσεων 52×92 εκ. με τη μορφή ναΐσκου είναι το πρώτο που γίνεται γνωστό από αυτό το συγκεκριμένο ιερό.

Στην παράσταση εικονίζεται η Αρτεμις· όρθια και επιβλητική, ταυτίζεται από τη φαρέτρα που προβάλλει πίσω από την πλάτη της. Με το αριστερό χέρι κρατά όρθιες δύο αναμμένες δάδες και το δεξί είναι τοποθετημένο στη μέση της. Φορά αττικό πέπλο, ζωσμένο κάτω από το στήθος, και ιμάτιο. Τα μαλλιά της είναι μαζεμένα σε κοντή αλογοουρά, συνήθης κόμμωση για τη νεαρή θεά. Μπροστά της εικονίζεται χαμηλός βωμός που αποτελεί το διαχωριστικό στοιχείο ανάμεσα σε εκείνη και τους θνητούς λατρευτές που προσέρχονται, σε πομπή, από τα δεξιά. Πίσω από τον βωμό εικονίζεται η κεφαλή ενός κατσικιού που προορίζεται να θυσιαστεί – υπόμνηση του γεγονότος ότι ο ιερέας της θεάς, Εμβαρος, αν και προσέφερε στην Αρτεμι την κόρη του ως θυσία την αντικατέστησε την τελευταία στιγμή με μια γίδα.

Ακολουθεί ένα μικρός δούλος που κρατάει έναν ρηχό δίσκο με τα απαραίτητα για τη θυσία. Οι λατρευτές, στα δεξιά – τρεις άνδρες, πέντε γυναίκες και έξι παιδιά και μία θεραπαινίδα –, συμπληρώνουν τη σύνθεση.

Το ανάγλυφο δεν είναι σημαντικό μόνο επειδή φέρει επιγραφή που μαρτυρά την ταυτότητά του (Αρτέμιδι Μουνιχίαι), αλλά και επειδή από το συγκεκριμένο ιερό προέρχεται ένας εξαιρετικά περιορισμένος αριθμός γλυπτών, γεγονός που έχει αποδοθεί στις αλλεπάλληλες λεηλασίες που έχει υποστεί ο χώρος ήδη κατά την αρχαιότητα.

Τα χάλκινα ειδώλια, τρία ανδρικά και δύο γυναικεία, έχουν ύψος περίπου 6 εκ. και κάνουν τη χαρακτηριστική χειρονομία της δέησης απέναντι στη θεότητα.