Από την ανοχή στη λογοδοσία: Ενα νέο μοντέλο ελέγχου για τα καταφύγια αδέσποτων
Για χρόνια, οι έλεγχοι σε χώρους φιλοξενίας αδέσποτων ζώων γίνονταν με τρόπο προβλέψιμο. Προαναγγελμένοι, αποσπασματικοί, συχνά χωρίς ουσιαστική διαλειτουργικότητα των αρμόδιων φορέων.
Στη Σπάρτη η Κτηνιατρική Υπηρεσία προ τετραετίας διαβεβαίωνε ότι τα ζώα διαβιούν σε καλή φυσική κατάσταση, χωρίς καν να έχει η ίδια διαβεί την είσοδο του καταφυγίου… Το αποτέλεσμα ήταν γνωστό: εικόνες που έβγαιναν στο φως μόνο όταν πλέον η κατάσταση είχε φτάσει στο απροχώρητο και κάποιος έκανε καταγγελία και επέμενε σθεναρά.
Η απροειδοποίητη αυτοψία που ξεκίνησε τη Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026 στον Δήμο Αλεξάνδρειας (φωτογραφίες) δείχνει ότι κάτι αλλάζει στη μεθοδολογία του ελέγχου.
Αυτοψία χωρίς προειδοποίηση
Κλιμάκιο της Ειδικής Γραμματείας για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς του υπουργείου Εσωτερικών πραγματοποίησε απροειδοποίητη αυτοψία σε δύο άτυπους χώρους που χρησιμοποιούνται ως καταφύγια προσωρινής φιλοξενίας αδέσποτων ζώων, στον οικισμό Παλαιοχώρι και στην περιοχή Παλιά Σφαγεία, κατόπιν καταγγελίας της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας «Νέμεσις».
Για πρώτη φορά συμμετείχαν ταυτόχρονα η Ελληνική Αστυνομία, οι αρμόδιες κτηνιατρικές, υγειονομικές και περιβαλλοντικές υπηρεσίες της ΠΕ Ημαθίας, ενώ παρών ήταν και ο Συνήγορος του Πολίτη. Η διαδικασία τελούσε υπό τη γνώση και εποπτεία της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Βέροιας.
Τι εξετάστηκε επί τόπου
Ο έλεγχος αφορούσε τη συνολική εικόνα λειτουργίας των χώρων και, κυρίως, τις συνθήκες ευζωίας των φιλοξενούμενων ζώων. Καταγράφηκαν οι συνθήκες διαβίωσης, η προστασία από τις καιρικές συνθήκες, η επάρκεια τροφής και νερού, η παροχή κτηνιατροφαρμακευτικής φροντίδας, η ύπαρξη ή μη ηλεκτρονικής σήμανσης και καταγραφής στο ΕΜΖΣ, καθώς και η παρουσία προσωπικού και επίβλεψης.
Οι διαπιστώσεις αξιολογήθηκαν με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και όχι με ελαστικές ερμηνείες ή «καλή πρόθεση».
Παραβάσεις και άμεσες ενέργειες
Κατά τη διάρκεια της αυτοψίας διαπιστώθηκαν παραβάσεις μη τήρησης των κανόνων ευζωίας και ορθής λειτουργίας των καταφυγίων. Οι παραβάσεις καταγράφηκαν επισήμως και ενεργοποιήθηκαν άμεσα οι προβλεπόμενες ποινικοδιοικητικές διαδικασίες.
Σχηματίστηκε ποινική δικογραφία, επιβλήθηκαν διοικητικά πρόστιμα και συνελήφθησαν, στο πλαίσιο του αυτοφώρου, ο αρμόδιος αντιδήμαρχος και ο οριζόμενος φροντιστής του καταφυγίου. Παράλληλα, προτάθηκε και εφαρμόστηκε η άμεση αφαίρεση 30 ζώων, ενώ ζητήθηκαν κτηνιατρική πραγματογνωμοσύνη και πλήρης εργαστηριακός έλεγχος για το σύνολο των 58 ζώων που διέμεναν στους χώρους.
Χρηματοδοτήσεις και ερωτήματα
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά το γεγονός ότι στον Δήμο Αλεξάνδρειας έχει εγκριθεί χρηματοδότηση ύψους 372.000 ευρώ μέσω του προγράμματος «Φιλόδημος ΙΙ» για διαμόρφωση και επισκευή καταφυγίου, προμήθεια εξοπλισμού και οχήματος. Η αντίφαση ανάμεσα στις διαθέσιμες χρηματοδοτήσεις και στην εικόνα που καταγράφηκε επί τόπου εγείρει ερωτήματα για τη διαχείριση των πόρων και για το αν οι ανάγκες των ζώων αποτέλεσαν πράγματι προτεραιότητα.
Ο Συνήγορος του Πολίτη
Ο Συνήγορος του Πολίτη έχει θεσμική αρμοδιότητά στον τομέα της προστασίας των ζώων, συντροφιάς (οικόσιτων και αδέσποτων), ημιάγριων και άγριων. Σχετικές ήταν οι παρεμβάσεις του για τη λήψη μέτρων προστασίας αδέσποτων ιπποειδών στον Υμηττό αλλά και στην Κεφαλλονιά.
Ο Συνήγορος του Πολίτη, Ανδρέας Ποττάκης, που συμμετείχε στην αυτοψία, δηλώνει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο»: «Η Αρχή εκπονεί φέτος, για πρώτη χρονιά, ειδικό σχεδιασμό και προγραμματισμό αυτοψιών σε καταφύγια, συναντήσεων με αρμόδιους φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης και της κοινωνίας των πολιτών, με πρωταρχικό στόχο την καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης, των διοικητικών, διαχειριστικών και οικονομικών προβλημάτων και των αναγκαίων θεσμικών πρωτοβουλιών».
Το μήνυμα της πολιτείας
Η νομική σύμβουλος της Ειδικής Γραμματείας, Ελενα Αρβανίτη, υπογραμμίζει ότι «δεν πρόκειται για απλή μη τήρηση κανόνων, αλλά για κακή και βάναυση μεταχείριση των ζώων». Ο ειδικός γραμματέας, Νικόλαος Χρυσάκης, σημειώνει ότι η κρατική στήριξη προς τους δήμους δεν συνεπάγεται ασυλία, αλλά ευθύνη και έλεγχο. «Κάποιοι δήμοι βρίσκονται διαρκώς σε μια γκρίζα ζώνη απραξίας και αδράνειας» επισημαίνει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο».
Ο απροειδοποίητος, διαλειτουργικός έλεγχος δείχνει ότι η προστασία των ζώων περνά πλέον από πράξεις και όχι από εξαγγελίες. Και ότι η εποχή των «άτυπων» χώρων χωρίς λογοδοσία αρχίζει – έστω καθυστερημένα – να τελειώνει.