ΑΣΕΠ: Διαγωνισμός χωρίς απαντήσεις – Σκιές στη βαθμολόγηση των δοκιμασιών δεξιοτήτων
Και ενώ στο ΑΣΕΠ επικρατεί κλίμα ευφορίας για την ολοκλήρωση του γραπτού διαγωνισμού, συνεχώς πληθαίνουν τα ερωτήματα των υποψηφίων σχετικά με τον τρόπο που αξιολογήθηκαν και βαθμολογήθηκαν οι δοκιμασίες δεξιοτήτων (επαγωγικός συλλογισμός και δοκιμασία εργασιακής αποτελεσματικότητας). Θυμίζουμε ότι το ΑΣΕΠ δεν ανακοινώνει ούτε τα θέματα των εξετάσεων ούτε τις ορθές απαντήσεις τους. Αυτό, βεβαίως, δεν αποτελεί ιδιοτροπία ή αυθαίρετη ενέργεια, αλλά υποχρέωση ερειδόμενη στις τροποποιημένες διατάξεις περί διαγωνισμού. Συγκεκριμένα, το άρθρο 46 του ν. 5099/2024 τροποποίησε την αρχική ρύθμιση του άρθρου 11 του ν. 4765/2021 ορίζοντας ότι «οι ερωτήσεις, τα θέματα και οι απαντήσεις της δοκιμασίας δεξιοτήτων και εργασιακής αποτελεσματικότητας δεν δημοσιοποιούνται», ενώ «παραδείγματα ερωτήσεων που περιλαμβάνονται στην εν λόγω γραπτή εξέταση αναρτώνται στην ιστοσελίδα του ΑΣΕΠ».
Στην αιτιολογική έκθεση της τροποποίησης αυτής γίνεται επίκληση της «αρχής της μυστικότητας» της εξεταστικής διαδικασίας. Παραβλέπεται, όμως, ότι η διοικητική δράση διέπεται πρωτίστως από τις αρχές της διαφάνειας και της αξιοκρατίας, οι οποίες επιτάσσουν να επιλέγεται ο αξιότερος και καταλληλότερος υποψήφιος για τη θέση που προκηρύσσεται μέσω διαγωνισμού. Τούτου δοθέντος, η τροποποίηση μοιάζει προβληματική και από συνταγματική και από λογική άποψη. Αλήθεια, από πού προκύπτει και πώς τεκμηριώνεται ότι έχει όντως επιλεγεί ο αξιότερος και καταλληλότερος στη δοκιμασία δεξιοτήτων, όταν δεν δημοσιοποιείται κανένα στοιχείο ούτε για τα θέματα και τις «ορθές» απαντήσεις τους ούτε για το πώς αξιολογούνται τα γραπτά των υποψηφίων;
Πώς γίνεται γνωστό και σαφές στους διαγωνιζόμενους αλλά και σε κάθε πολίτη που βλέπει τον τελικό πίνακα κατάταξης των υποψηφίων, με ποιο τρόπον κάποιοι αναδείχθηκαν στην κορυφή ως οι καταλληλότεροι, ενώ κάποιοι άλλοι υστέρησαν στη σύγκριση και αποκλείστηκαν; Το αίσθημα ανασφάλειας και αβεβαιότητας, μάλιστα, επιτείνεται εάν αναλογιστούμε ότι ο νόμος (άρθρο 22, ν. 4765/2021) δεν επιτρέπει να υποβληθούν ενστάσεις κατά της βαθμολογίας για καμία διαγωνιστική δοκιμασία (εξέταση γνώσεων, δοκιμασία δεξιοτήτων, πρόσθετες διαγωνιστικές διαδικασίες, συνέντευξη). Γίνεται, έτσι, ορατό το σημαντικό έλλειμμα διαδικαστικών εγγυήσεων για τη διασφάλιση συνθηκών διαφάνειας και αξιοκρατίας του διαγωνισμού, το οποίο δεν καλύπτεται παρά μόνο με μια -έστω λακωνική- αιτιολόγηση της βαθμολόγησης στη δοκιμασία δεξιοτήτων. Το δε γεγονός ότι οι εξεταστικές δοκιμασίες διεξάγονται ηλεκτρονικά, με βάση προκαθορισμένες παραμέτρους ή τη χρήση αλγορίθμου, προδήλως δεν απαλλάσσει την διοίκηση από τη συνταγματική υποχρέωσή της να αιτιολογεί τις πράξεις της. Η βαθμολόγηση της δοκιμασίας δεξιοτήτων αποτελεί τέτοια διοικητική πράξη, η οποία εν προκειμένω στερείται κάθε αιτιολογίας.
Η νομολογία του ΣτΕ
Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας η σημαντική νομολογία του ΣτΕ σχετικά με την αιτιολόγηση πράξεων που εκδίδονται με αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων. Συγκεκριμένα, η υπ’ αριθ. 1206/2024 απόφαση (Δ’ Τμήμα ΣτΕ) ακύρωσε τέτοια πράξη με το εξής επιχείρημα: «Ισχυρισμός της Διοικήσεως ότι δεν νοείται αιτιολόγηση των ατομικών διοικητικών πράξεων, οι οποίες εκδίδονται βάσει ηλεκτρονικής αυτοματοποιημένης επεξεργασίας δεδομένων, διότι δεν είναι δυνατή η αμφισβήτηση της επιστημονικής αξιοπιστίας της όλης διαδικασίας, δεν μπορεί να γίνει δεκτός. Και τούτο διότι, το ζήτημα (…) δεν συνάπτεται με την τεχνολογική αρτιότητα του οικείου λογισμικού ή του υλικού εξοπλισμού που χρησιμοποιήθηκε στην σχετική διαδικασία, αλλά με την εν γένει νομιμότητα της διοικητικής πράξης, δηλαδή, με την ορθή ερμηνεία και εφαρμογή των νομίμων προϋποθέσεων του κανόνα δικαίου που διέπει την έκδοσή της».
Η ίδια απόφαση υπενθυμίζει μια βασική συνταγματική αρχή: ότι η υποχρέωση της διοίκησης να αιτιολογεί τις ατομικές αποφάσεις της αποτελεί συστατικό στοιχείο του κράτους δικαίου, που συνδέεται με τις αρχές της διαφάνειας και της νομιμότητας της διοικητικής δράσης. Αυτό σημαίνει ότι όταν αμφισβητείται η νομιμότητα διοικητικής πράξης με αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων, όπως είναι η βαθμολογία στη δοκιμασία δεξιοτήτων, πρέπει να γίνονται γνωστά τα πραγματικά στοιχεία που ελήφθησαν υπόψη για την έκδοση της πράξης (κριτήρια βαθμολόγησης, ορθές απαντήσεις), ώστε να διαπιστώνεται εάν τηρήθηκαν οι νόμιμες προϋποθέσεις της βαθμολόγησης και να διευκολύνεται ο δικαστικός έλεγχός τους.
Μαζικά αιτήματα
Καθώς η πλήρης απουσία αιτιολόγησης και διαδικαστικών εγγυήσεων διαφάνειας και αξιοκρατίας της βαθμολόγησης προσβάλλει τον πυρήνα της νομιμότητας της γραπτής δοκιμασίας δεξιοτήτων, θα είχε ενδιαφέρον να δούμε τι θα συνέβαινε στην περίπτωση που οι απορριφθέντες υποψήφιοι, επικαλούμενοι τη νομολογία του ΣτΕ περί υποχρέωσης της διοίκησης να αιτιολογεί πράξεις με αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων, υποβάλλουν μαζικά αιτήσεις θεραπείας στο ΑΣΕΠ, ζητώντας αιτιολόγηση της χαμηλής τους βαθμολογίας. Διότι ναι μεν το ΑΣΕΠ έχει ατυχώς αποφανθεί (2020) ότι δεν ελέγχει θέματα συνταγματικότητας, πλην όμως υποχρεούται από το Σύνταγμα να εφαρμόζει πιστά τις αποφάσεις των δικαστηρίων και δη των ανώτατων.