Ανθρωπιστικές Επιστήμες: Επιστρέφουν δυναμικά, χρησιμότερες από ποτέ
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει ριζικά την αγορά εργασίας, καθιστώντας τη μελέτη των ανθρωπιστικών επιστημών «πιο κρίσιμη από ποτέ», σύμφωνα με τη Daniela Amodei, πρόεδρο και συνιδρύτρια της Anthropic. Σε συνέντευξή της στο ABC News, επισήμανε ότι τα χαρακτηριστικά που ορίζουν τον άνθρωπο —συναισθηματική νοημοσύνη, επικοινωνία και ενσυναίσθηση— όχι μόνο δεν υποχωρούν μπροστά στην AI, αλλά αποκτούν μεγαλύτερη αξία.
«Τα πράγματα που μας κάνουν ανθρώπους θα γίνουν πολύ πιο σημαντικά, όχι λιγότερο», ανέφερε η Amodei, περιγράφοντας μια αγορά όπου οι ήπιες δεξιότητες αποτελούν προϋπόθεση για τη λειτουργία της τεχνολογίας. Όπως είπε, στην Anthropic δίνεται προτεραιότητα σε ανθρώπους που επικοινωνούν καθαρά, διαθέτουν υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη και δείχνουν περιέργεια και διάθεση προσφοράς, όχι αποκλειστικά σε υποψηφίους με τεχνικό υπόβαθρο.
Οι δηλώσεις της Amodei εντάσσονται σε μια ευρύτερη συζήτηση για τις επιπτώσεις της AI στην απασχόληση. Παρότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης υπερέχουν στους τομείς STEM, εκείνη τόνισε ότι οι αυθεντικά ανθρώπινες ικανότητες —όπως η αυτογνωσία, η ιστορική κατανόηση και η κριτική σκέψη— παραμένουν θεμελιώδεις. Αυτές οι δεξιότητες δεν αυτοματοποιούνται εύκολα και γι’ αυτό γίνονται ολοένα πιο περιζήτητες.
Η Amodei σημείωσε ότι το φάσμα εργασιών που μπορεί να ολοκληρώσει αυτόνομα η τεχνητή νοημοσύνη παραμένει «εξαιρετικά περιορισμένο». Η πραγματική αξία, όπως υπογράμμισε, προκύπτει από τη συνεργασία ανθρώπου και μηχανής —μια συνεργασία που οδηγεί σε εργασία πιο απαιτητική αλλά και πιο ουσιαστική. Το ζητούμενο, πρόσθεσε, δεν είναι η αντικατάσταση, αλλά η συμπληρωματικότητα.
Η προσέγγιση αυτή δεν αποτελεί μεμονωμένη άποψη. Ο Jamie Dimon, CEO της JPMorgan Chase, έχει καλέσει τους εργαζομένους να επενδύσουν σε επικοινωνιακές και κριτικές δεξιότητες, καθώς οι ρόλοι μεταβάλλονται. Παρόμοια, ο Satya Nadella της Microsoft έχει επισημάνει ότι το IQ από μόνο του δεν αρκεί· χωρίς EQ, η ηγεσία χάνει την αποτελεσματικότητά της.
Το πλαίσιο της συζήτησης
Οι δηλώσεις της Amodei έγιναν μετά την πρώτη διαφημιστική καμπάνια της Anthropic στο Super Bowl, η οποία ανέδειξε την επιλογή της εταιρείας να διατηρήσει το chatbot Claude χωρίς διαφημίσεις. Η κίνηση αυτή προκάλεσε δημόσια αντιπαράθεση με τον Sam Altman της OpenAI. Την ίδια περίοδο, ο Dario Amodei προειδοποίησε ότι η AI θα μπορούσε να αντικαταστήσει έως και το 50% των εισαγωγικών θέσεων «λευκού κολάρου» μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια, καθώς οι επιχειρήσεις επιταχύνουν την αυτοματοποίηση.
Παρά τις προκλήσεις, η Daniela Amodei διατηρεί έναν συγκρατημένο τόνο αισιοδοξίας. Όχι γιατί η τεχνητή νοημοσύνη δεν αλλάζει την εργασία, αλλά γιατί, όπως υποστηρίζει, τη μετατρέπει σε κάτι που απαιτεί περισσότερο από ποτέ ό,τι δεν μπορεί να αντιγραφεί: την ανθρώπινη κρίση, την κατανόηση και τη σχέση.
Η θέση της Ελλάδας στην εκπαίδευση
Στην Ελλάδα, το 24% των αποφοίτων προπτυχιακού επιπέδου προέρχονται από τα πεδία των τεχνών και ανθρωπιστικών επιστημών, σύμφωνα με δεδομένα του OECD για το 2022. Το ποσοστό αυτό είναι υψηλότερο από τα STEM (30%) και τις επιχειρήσεις/δίκαιο (19%).
Για το ακαδημαϊκό έτος 2023/2024, ο συνολικός αριθμός προπτυχιακών φοιτητών αυξήθηκε κατά 1,3%, φτάνοντας τους 743.892. Οι απόφοιτοι προπτυχιακών προγραμμάτων ήταν 57.273, σημειώνοντας αύξηση 0,1%. Αν και δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία αποφοίτων ειδικά για τις ανθρωπιστικές επιστήμες από την ELSTAT, το ποσοστό 24% αντιστοιχεί σε περίπου 13.700 αποφοίτους ετησίως.
Πανευρωπαϊκά και διεθνή στοιχεία
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι φοιτητές σε πολιτιστικά και συγγενή πεδία —όπως γλώσσες και τέχνες— ανέρχονται σε 2,6 εκατομμύρια, δηλαδή το 14,3% όλων των φοιτητών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης το 2022. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι πτυχιούχοι ανθρωπιστικών επιστημών μειώθηκαν σε λιγότερους από 200.000 το 2020, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 8,8% όλων των πτυχίων το 2022.