Πού και πώς συναντήθηκαν Homo Sapiens και Νεάντερταλ – Γιατί έμεινε μόνιμο αποτύπωμα στο ανθρώπινο γονιδίωμα
Όταν οι πρώτοι σύγχρονοι άνθρωποι εγκατέλειψαν την Αφρική και άρχισαν να εξαπλώνονται στην Ευρασία, δεν βρήκαν μια άδεια ή αφιλόξενη ήπειρο.
Αντίθετα, ήρθαν αντιμέτωποι με έναν στενό συγγενή τους: Τους Νεάντερταλ. Και, όπως δείχνουν όλο και περισσότερα γενετικά δεδομένα, οι συναντήσεις αυτές δεν περιορίστηκαν σε συγκρούσεις ή ανταγωνισμό για πόρους, αλλά περιλάμβαναν και στενές βιολογικές σχέσεις που άφησαν μόνιμο αποτύπωμα στο ανθρώπινο γονιδίωμα.
Σήμερα, όλοι οι σύγχρονοι πληθυσμοί εκτός Αφρικής φέρουν περίπου 2% DNA Νεάντερταλ, γεγονός που αποδεικνύει ότι η επιμειξία ανάμεσα στα δύο ανθρώπινα είδη ήταν πραγματική και γενετικά σημαντική. Εκείνο που παρέμενε ασαφές, ωστόσο, ήταν το πού ακριβώς και σε ποια κλίμακα συνέβη αυτή η συνάντηση. Η κυρίαρχη θεωρία υποστήριζε ότι το βασικό «σημείο επαφής» βρισκόταν στη Μέση Ανατολή, κοντά στο Λεβάντε, όπου οι Homo Sapiens φέρεται να συνάντησαν για πρώτη φορά τους Νεάντερταλ.
Μια νέα, εκτεταμένη γενετική ανάλυση έρχεται τώρα να αμφισβητήσει αυτή την εικόνα. Οι ερευνητές ανέλυσαν περισσότερα από 4.000 αρχαία ανθρώπινα γενετικά δείγματα από 1.200 διαφορετικές τοποθεσίες σε όλη την Ευρασία, με ηλικία από 44.000 έως 6.000 χρόνια. Μελετώντας πώς μεταβάλλεται η παρουσία γονιδίων Νεάντερταλ στους σύγχρονους ανθρώπους όσο απομακρύνεται κανείς γεωγραφικά από τον Λεβάντε, διαπίστωσαν κάτι απρόσμενο: το ποσοστό της νεαντερταλικής γενετικής κληρονομιάς αυξάνεται όσο προχωρά κανείς ανατολικά προς την Ασία και δυτικά προς την Ευρώπη.
Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι η επιμειξία δεν ήταν ένα τοπικό γεγονός, αλλά εκτεινόταν σχεδόν σε ολόκληρη τη γεωγραφική επικράτεια των Νεάντερταλ. Η λεγόμενη «ζώνη υβριδισμού» φαίνεται να κάλυπτε αποστάσεις έως και 4.000 χιλιομέτρων προς κάθε κατεύθυνση, φτάνοντας μέχρι τη Βαλτική Θάλασσα. Ουσιαστικά, οι δύο πληθυσμοί φαίνεται να ήρθαν σε επαφή και να αναμίχθηκαν σχεδόν παντού όπου συνυπήρξαν, με λίγες εξαιρέσεις, όπως η Ιβηρική Χερσόνησος και η περιοχή των Αλτάι στη Σιβηρία.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτή η γενετική ανταλλαγή δεν προέκυψε από ένα μεμονωμένο «κύμα» επαφών, αλλά από μια συνεχή διαδικασία, καθώς οι Homo sapiens εξαπλώνονταν σταδιακά εκτός Αφρικής πριν από περίπου 60.000 χρόνια. Καθώς προχωρούσαν σε νέες περιοχές, συναντούσαν τοπικούς πληθυσμούς Νεάντερταλ και, σε περιορισμένο αλλά επαναλαμβανόμενο βαθμό, δημιουργούσαν απογόνους μαζί τους.
Παρά τη γεωγραφική έκταση του φαινομένου, οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα μεμονωμένα περιστατικά επιμειξίας ήταν πιθανότατα σπάνια. Η σχετικά μικρή ποσότητα νεαντερταλικού DNA στους σύγχρονους ανθρώπους δείχνει ότι οι περισσότερες ομάδες διατηρούσαν τη βιολογική τους αυτονομία και ότι μόνο λίγα άτομα από κάθε πλευρά προχώρησαν σε διασταυρώσεις. Ωστόσο, ακόμη και αυτές οι περιορισμένες επαφές αποδείχθηκαν αρκετές για να αφήσουν ένα μόνιμο γενετικό ίχνος, το οποίο επιβιώνει μέχρι σήμερα.
Το πότε ακριβώς συνέβη αυτή η επιμειξία παραμένει ανοιχτό ερώτημα, αν και άλλες μελέτες υποδεικνύουν ότι ξεκίνησε πριν από περίπου 50.000 χρόνια και μπορεί να διήρκεσε αρκετές χιλιάδες χρόνια. Το βέβαιο είναι ότι η ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη και «διαπροσωπική» απ’ ό,τι πιστευόταν παλαιότερα, με τους σύγχρονους ανθρώπους και τους Νεάντερταλ να μοιράζονται όχι μόνο τοπία και πόρους, αλλά και απογόνους.