«Έχασα τη μητέρα και τον αδερφό μου στις πλημμύρες» – Η κλιματική αλλαγή πίσω από νέα κύματα μετανάστευσης
«Πολλές πλημμύρες κατέστρεψαν τα σπίτια – τα πράγματα έχουν χειροτερέψει τους τελευταίους πέντε μήνες. Πρόσβαση σε καθαρό νερό δεν έχουμε. Πρέπει να το μεταφέρουμε με γαϊδούρια από την πόλη. Ολα έχουν καταστραφεί. Εχασα τη δουλειά μου στα χωράφια και έμεινα άνεργος λόγω των πλημμυρών… Πέρυσι, σε μια πλημμύρα που σάρωσε το χωριό νωρίς το πρωί, έχασα τη μητέρα μου και τον αδερφό μου». Ο 19χρονος από το Αφγανιστάν ξεσπά σε κλάματα στο ΚΥΤ της Λέσβου, καθώς αφηγείται στους ερευνητές την προσωπική του ιστορία στις καταστροφικές πλημμύρες του 2023 στο Μπαγκλάν.
Πρόκειται για τη μαρτυρία ενός από τους 70 μετανάστες και πρόσφυγες που συμμετείχαν σε μια νέα έρευνα, την οποία υπογράφουν η Θεοδότα Νάντσου (WWF Ελλάς), η Εμμανουέλα Δούση (ΕΚΠΑ), ο Κωνσταντίνος Βλαχόπουλος και ο Nasruddin Nizami (Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες – ΕΣΠ). «Η έρευνα αυτή», λέει στα «ΝΕΑ» η καθηγήτρια Διεθνών Θεσμών, κάτοχος της έδρας UNESCO για την Κλιματική Διπλωματία ΕΚΠΑ Εμμανουέλα Δούση, «αναδεικνύει ότι η κλιματική αλλαγή είναι ένας λόγος για τη μετανάστευση, ιδιαίτερα από χώρες που αυτή τη στιγμή είναι πολύ ευάλωτες. Μέχρι τώρα είχαμε μόνο επιστημονικές προβλέψεις και εκτιμήσεις. Με αυτή την έρευνα πλέον αρχίζουμε να έχουμε και εμπειρικά δεδομένα. Μπορεί το δείγμα να είναι μικρό, αλλά θα συνεχιστεί η έρευνα, που μας φέρνει και ένα καινούργιο στοιχείο: δεν πρόκειται για μια συζήτηση του μέλλοντος, είναι κάτι που ήδη συμβαίνει».
Συμμετείχαν 70 άτομα που έφυγαν από 17 χώρες (Αφγανιστάν, Ανγκόλα, Μπανγκλαντές, Καμερούν, Κονγκό, Αίγυπτος, Ερυθραία, Γκαμπόν, Ιράκ, Ιράν, Μαρόκο, Πακιστάν, Φιλιππίνες, Σιέρα Λεόνε, Σομαλία, Σουδάν, Συρία) και ένας ανιθαγενής, οι οποίοι, την περίοδο που διεξήχθη η έρευνα (ξεκίνησε πέρυσι τον Μάρτιο), βρίσκονταν σε δομές στη Λέσβο, την Αμυγδαλέζα ή ήταν εργάτες γης στην Πελοπόννησο ή βρίσκονταν στο Βέλγιο.
Κλιματική αλλαγή: προκαλεί ή επιταχύνει
Οι 35 από τους 70 ερωτηθέντες (50%) δήλωσαν ότι κλιματικοί παράγοντες επηρέασαν την απόφασή τους να μεταναστεύσουν. Φυσικά, πολλοί από τους ερωτηθέντες δεν γνώριζαν τον όρο «κλιματική αλλαγή», θεωρούσαν τον εαυτό τους οικονομικό μετανάστη. Καθώς, όμως, προχωρούσε η συνέντευξη περιέγραφαν στοιχεία περιβαλλοντικής υποβάθμισης που τους οδήγησαν στη μετανάστευση. Το κλίμα αποτέλεσε τον κύριο ή τον μοναδικό λόγο μετανάστευσης για το 26%, δηλαδή 18 άτομα, ενώ το 24% των ερωτηθέντων (17 άτομα) ανέφερε τα ακραία καιρικά φαινόμενα ως δευτερεύοντα παράγοντα. «Η κλιματική αλλαγή συνυπάρχει με άλλους λόγους, όπως πολεμικές συγκρούσεις, καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, φτώχεια κ.λπ.», επισημαίνει ο ερευνητής του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες Κωνσταντίνος Βλαχόπουλος. «Οχι μόνο συνυπάρχει, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις επιταχύνει κιόλας τη μετανάστευση».
Οπως αναφέρεται στην έρευνα, 8 από τους 10 ερωτωμένους που δήλωσαν «κλιματικό προφίλ» προέρχονται από κράτη που περιλαμβάνονται στη λίστα των Ηνωμένων Εθνών με τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες. Η σοβαρή οικονομική δυσχέρεια που αντιμετωπίζουν αυτά τα κράτη, τα οποία παράλληλα είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε καταστροφικές καιρικές ακραίες συνθήκες, καθιστά τις κοινότητές τους τις λιγότερο ανθεκτικές στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Ενα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο συνδέεται με τις προσπάθειες όσων δήλωσαν «κλιματικό προφίλ» να μην εγκαταλείψουν τις χώρες τους. Συγκεκριμένα, οι 18 από τους 35 δήλωσαν ότι δεν ήθελαν να φύγουν, γι’ αυτό και αρχικά μετακόμισαν εντός, σε άλλη περιοχή. «Κάθε χρόνο, το χωριό μας πλημμυρίζει και το νερό φτάνει μέχρι τη μέση του σπιτιού. Αλλά το θεωρούμε φυσιολογικό», λέει ένας μετανάστης από το Σιαλκότ του Πακιστάν. «Οι περισσότεροι φεύγουν. Κάποιοι πηγαίνουν σε συγγενείς στην πόλη. Αλλοι μένουν σε σχολεία που δεν πλημμυρίζουν. Ημουν στο Πακιστάν πριν από περίπου 10 χρόνια, το 2014. Τότε έγινε μια μεγάλη καταστροφή. Πολλοί άνθρωποι από το χωριό μου σκοτώθηκαν, όπως ο γείτονάς μου».
Διασταύρωση με επιστημονικές μελέτες
«Διασταυρώσαμε τα γεγονότα που μας ανέφεραν ως καθοριστικά για τον εκτοπισμό τους, με δημοσιευμένες και έγκριτες μελέτες κλιματικών επιστημόνων», επισημαίνει η επικεφαλής πολιτικής του WWF Ελλάς Θεοδότα Νάντσου. «Για παράδειγμα, οι πλημμύρες στο Σιλέτ του Μπανγκλαντές το 2022 και το 2024, στις οποίες αρκετοί αναφέρθηκαν, ήταν κλιματικές καταστροφές, σύμφωνα με δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες, και όχι απλές πλημμύρες οι οποίες συμβαίνουν παραδοσιακά την εποχή των μουσώνων».