Η αλήθεια για τον «πολύνεκρο» σεισμό της Χάλκης
Τον μύθο ενός από τους πιο πολύνεκρους σεισμούς στην Ελλάδα, του σεισμού της Χάλκης το 1843, κατέρριψε πρόσφατα μια νέα ελληνική επιστημονική μελέτη. Ο σεισμός της Χάλκης θεωρείτο μέχρι σήμερα ένας από τους 10 πιο πολύνεκρους σεισμούς των τελευταίων αιώνων στην Ελλάδα, με 600 θύματα, με τσουνάμι που ανέτρεψε πλοία και με μέγεθος τουλάχιστον 6,5 ρίχτερ. Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο έγκυρο περιοδικό «Seismological Research Letters» ανατρέπει πλήρως αυτή την εικόνα, η οποία βασιζόταν σε λανθασμένα δευτερογενή ιστορικά στοιχεία, και επαναπροσδιορίζει το μέγεθος του σεισμού, τον μήνα εκδήλωσής του αλλά και τις ζημιές που προκάλεσε με βάση πρωτογενή ιστορικά ντοκουμέντα. Η μελέτη έχει προκαλέσει παγκόσμιο ενδιαφέρον καθώς οι επαναπροσδιορισμοί ιστορικών σεισμών δεν αποτελούν απλώς ένα πολύτιμο στοιχείο για την αρχειακή έρευνα, αλλά θέτουν νέα δεδομένα για τον σχεδιασμό της αντισεισμικής προστασίας σε ολόκληρες περιοχές, γεγονός που αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία σε σεισμογενείς χώρες όπως η Ελλάδα.
Νέα στοιχεία
Σύμφωνα με τα πρωτογενή ιστορικά στοιχεία που εντόπισε η σεισμολόγος δρ Ιωάννα Τριανταφύλλου, ο σεισμός της Χάλκης στην πραγματικότητα δεν προκάλεσε θύματα ούτε τσουνάμι, παρά μόνο βλάβες μεσαίας κατηγορίας σε ορισμένα κτίσματα. Το μέγεθός του επαναπροσδιορίστηκε στα 5,9 ρίχτερ, ενώ η ημερομηνία του σεισμού βρέθηκε ότι ήταν η 17η Σεπτεμβρίου 1843.
Ολα ξεκίνησαν στο πλαίσιο μιας διδακτορικής διατριβής, κατά τη διάρκεια της οποίας η ερευνήτρια ανέλυε παλαιούς ιστορικούς σεισμούς στον ελλαδικό χώρο και τις επιπτώσεις που είχαν από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, όταν «έπεσε» πάνω στην περίπτωση της Χάλκης. «Τι γνωρίζαμε για αυτόν τον σεισμό; Γνωρίζαμε ότι συνέβη το 1843, μήνα Σεπτέμβριο, με το μέγεθός του να υπολογίζεται από παλαιούς σεισμολόγους στα 6,5 ρίχτερ, ενώ κάποιοι “εκτίνασσαν” το μέγεθος στα 6,7 ρίχτερ. Η εκτίμηση αυτή ήταν βασισμένη στις αναφορές για 600 θύματα και στις περιορισμένες περιγραφές που υπήρχαν για τις βλάβες και την πρόκληση τσουνάμι εξαιτίας του σεισμού. Ολα αυτά σε μια περιοχή στην οποία τα ιστορικά στοιχεία δεν έδειχναν άλλους σεισμούς τέτοιου μεγέθους», εξηγεί η Ιωάννα Τριανταφύλλου. «Ο αριθμός των 600 νεκρών ήταν από μόνος του προβληματικός. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συλλέξαμε, ο πληθυσμός της Χάλκης την εποχή εκείνη δεν ξεπερνούσε τους 400 κατοίκους», προσθέτει.
«Αυτό δεν σημαίνει ότι οι παλαιότεροι σεισμολόγοι δεν έκαναν σωστά τη δουλειά τους», διευκρινίζει η σεισμολόγος. «Απλώς σήμερα, αν κάποιος ψάξει, μπορεί να έχει πρόσβαση σε περισσότερες πρωτογενείς πηγές. Σκεφτείτε ότι τα στοιχεία στα οποία βασίστηκαν οι παλαιότεροι για τις εκτιμήσεις τους προέρχονταν σε μεγάλο βαθμό από τις καταγραφές ενός ξένου φιλέλληνα καθηγητή αρχαιολογίας που είχε επισκεφθεί την περιοχή. Την εποχή εκείνη, κατά την οποία είχε αναπτυχθεί έντονη τάση επιστροφής στο αρχαίο παρελθόν και υπήρχε άνοδος του φιλελληνισμού στην Ευρώπη, επικρατούσαν έντονα συναισθήματα τα οποία ενδεχομένως να επηρέασαν και τις αντίστοιχες καταγραφές», αναφέρει.
Δεν αποκλείεται η έρευνα να φέρει στο φως και άλλες αναθεωρήσεις σεισμικών φαινομένων, όπως ενός σεισμού που σημειώθηκε στη Μήλο τον 18ο αιώνα και ο οποίος ενδέχεται να μην ήταν σεισμός αλλά… μεταδοτική νόσος που χτύπησε το νησί.
Ενδεικτικό του διεθνούς ενδιαφέροντος που έχει προκαλέσει η εργασία είναι το γεγονός ότι η Seismological Society of America, η οποία εκδίδει το «SRL», εξέδωσε δελτίο Τύπου, ενώ σχετικές αναφορές έκαναν επίσης το επιστημονικό site EurekΑlert! και η American Association for the Advancement of Science, η οποία μεταξύ των άλλων εκδίδει το περιοδικό «Science». Αρθρο για τη συγκεκριμένη έρευνα δημοσιεύτηκε και στο επιστημονικό site Discover Magazine.