Αδελφομοίρια: Πώς το νέο δίκαιο βάζει τέλος στις δικαστικές διαμάχες των κληρονόμων

Μετά από περίπου 80 χρόνια ακινησίας, το κληρονομικό δίκαιο στην Ελλάδα περνά σε νέα εποχή, με ριζικές αλλαγές που φιλοδοξούν να λύσουν χρόνιες παθογένειες. Στο επίκεντρο των νέων ρυθμίσεων βρίσκεται η κατάργηση του «εξ αδιαιρέτου», η ενίσχυση των δικαιωμάτων συζύγων και συντρόφων και η αποτροπή της εγκατάλειψης χιλιάδων ακινήτων που σήμερα παραμένουν εγκλωβισμένα σε νομικά αδιέξοδα. Το νέο πλαίσιο προσαρμόζεται στις σύγχρονες κοινωνικές συνθήκες και επιχειρεί να δώσει πρακτικές λύσεις εκεί όπου μέχρι σήμερα κυριαρχούσε η σύγκρουση και η ακινησία.

Με ριζικές αλλαγές προχωρά το κληρονομικό δίκαιο στην Ελλάδα, ύστερα από οκτώ δεκαετίες χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Οι νέες διατάξεις προσαρμόζονται στις σημερινές κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, επιδιώκοντας να περιορίσουν την απαξίωση περιουσιών που παραμένουν ανεκμετάλλευτες και να αποτρέψουν περιπτώσεις όπου οι κληρονόμοι αδυνατούν ή δεν επιθυμούν να τις διαχειριστούν.

Κομβική θεωρείται η ρύθμιση που καταργεί στην πράξη το «εξ αδιαιρέτου» ή τα γνωστά «αδελφομοίρια». Πρόκειται για περιπτώσεις όπου οι συγκληρονόμοι δεν μπορούν να συμφωνήσουν στην αξιοποίηση της κοινής περιουσίας, με αποτέλεσμα πολλά ακίνητα να μένουν αναξιοποίητα επί χρόνια.

Με τη νέα νομοθεσία, αντί να κατανέμεται ποσοστό συγκυριότητας σε κάθε κληρονόμο, ένας αποκτά το ακίνητο και οι υπόλοιποι λαμβάνουν χρηματική αποζημίωση ή άλλο περιουσιακό στοιχείο ίσης αξίας. Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγεται η πολυδιάσπαση των περιουσιών και ενισχύεται η ορθολογική αξιοποίησή τους.

Για παράδειγμα, όταν ένας γονιός αφήνει ένα ακίνητο σε ένα από τα παιδιά του, το άλλο παιδί δεν θα καθίσταται πλέον συγκύριος βάσει της νόμιμης μοίρας. Αντί αυτού, θα αποζημιώνεται ή θα αποκτά άλλο περιουσιακό στοιχείο ίσης αξίας. Σε περίπτωση διαφωνίας, ο ενδιαφερόμενος κληρονόμος θα μπορεί να προσφύγει στο δικαστήριο, το οποίο θα καθορίζει το ύψος της αποζημίωσης και θα επιλύει τη συγκυριότητα.

Στόχος των αλλαγών είναι να αποτραπεί ο κατακερματισμός των περιουσιών σε μικρά μερίδια, φαινόμενο που έχει οδηγήσει χιλιάδες ακίνητα σε αδράνεια και εγκατάλειψη. Παράλληλα, επανακαθορίζονται τα ποσοστά που κληρονομούν σύζυγοι και παιδιά.

Αλλαγές στα ποσοστά και στα δικαιώματα των συζύγων

Όταν κληρονομούν από κοινού παιδιά και ο επιζών σύζυγος, το ποσοστό του συζύγου αυξάνεται από 25% σε 33%, εφόσον υπάρχει ένα παιδί. Αν τα παιδιά είναι δύο ή περισσότερα, παραμένει η υφιστάμενη αναλογία 25% για τον επιζώντα γονέα και 75% για τα παιδιά.

Παράλληλα, θεσπίζεται δικαίωμα παραμονής στην κοινή κατοικία για τον ή τη σύντροφο που μένει πίσω μετά τον θάνατο του άλλου, ακόμη και χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης. Ο/η σύντροφος θα μπορεί να παραμείνει στο σπίτι για τουλάχιστον τρία χρόνια, εκτός αν υπάρξει διαφορετική συμφωνία με τους κληρονόμους.

Νέες προβλέψεις για τους συντρόφους και τη διαχείριση περιουσίας

Μία ακόμη καινοτομία αφορά τα ζευγάρια που ζουν μαζί χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης. Εφόσον δεν υπάρχουν παιδιά ή άλλοι συγγενείς, ο επιζών σύντροφος θα μπορεί να κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία, αποτρέποντας τη μεταβίβασή της στο Δημόσιο, όπως ισχύει σήμερα.

Τέλος, εισάγεται ρύθμιση που επιτρέπει σε ιδιοκτήτη να πουλήσει όσο ζει το σπίτι ή το εξοχικό του, να εισπράξει τα χρήματα και να συμφωνήσει με τον αγοραστή να παραμείνει στο ακίνητο για το υπόλοιπο της ζωής του. Εναλλακτικά, μπορεί να επιλέξει να συνεχίσει να κατοικεί στο ίδιο ακίνητο καταβάλλοντας ενοίκιο, αποφεύγοντας έτσι τη μετακόμιση και την αναστάτωση της καθημερινότητας.