Πάπας Λέων: Αντιμέτωπος με μία από τις σοβαρότερες δοκιμασίες της θητείας του – Το φάσμα ενός νέου σχίσματος
Το φάσμα ενός νέου σχίσματος πλανάται και πάλι πάνω από την Καθολική Εκκλησία, επαναφέροντας στο προσκήνιο μνήμες ιστορικών ρήξεων που σημάδεψαν την πορεία της εδώ και αιώνες. Αφορμή αποτελεί η πρόθεση της παραδοσιοκρατικής Αδελφότητας Αγίου Πίου Ι΄ να προχωρήσει, την 1η Ιουλίου, σε χειροτονία επισκόπων χωρίς παπική έγκριση — μια πράξη που, αν πραγματοποιηθεί, θα συνιστά ανοιχτή πρόκληση προς την Αγία Έδρα και ενδέχεται να οδηγήσει σε νέα κανονική ρήξη.
Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ βρίσκεται αντιμέτωπος με μία από τις σοβαρότερες δοκιμασίες της θητείας του. Το Βατικανό επιδιώκει να αποτρέψει την κλιμάκωση, προκρίνοντας τον δρόμο του διαλόγου και της διαπραγμάτευσης. Στόχος είναι να «παγώσει» η διαδικασία των χειροτονιών και να ανοίξει εκ νέου ένας θεολογικός και κανονικός δίαυλος επικοινωνίας με την Αδελφότητα, πριν οι εξελίξεις λάβουν μη αναστρέψιμο χαρακτήρα.
Το υπόβαθρο της κρίσης έχει βαθιές ιστορικές ρίζες. Η Fraternidad Sacerdotal San Pío X ιδρύθηκε το 1970 από τον Γάλλο αρχιεπίσκοπο Marcel Lefebvre, ως αντίδραση στις μεταρρυθμίσεις της Β΄ Συνόδου του Βατικανού, τις οποίες ο ίδιος και οι οπαδοί του θεώρησαν απόκλιση από την παραδοσιακή διδασκαλία και λειτουργική πρακτική. Το 1988, η μονομερής χειροτονία τεσσάρων επισκόπων χωρίς παπική έγκριση οδήγησε στον αφορισμό του Λεφέβρ και των χειροτονηθέντων, δημιουργώντας μια βαθιά πληγή στις σχέσεις της Αδελφότητας με το Βατικανό.
Μια πρώτη προσπάθεια γεφύρωσης του χάσματος έγινε το 2009, όταν ο Βενέδικτος ΙΣΤ΄ ήρε τον αφορισμό των επισκόπων, σε μια κίνηση καλής θέλησης που στόχευε στην επαναπροσέγγιση. Αργότερα, ο Πάπας Φραγκίσκος επέτρεψε στους ιερείς της Αδελφότητας να εξομολογούν και να τελούν γάμους με έγκυρο τρόπο, χωρίς ωστόσο να επιλυθεί οριστικά το κανονικό τους καθεστώς. Έτσι, η Αδελφότητα εξακολουθεί να λειτουργεί στο περιθώριο της επίσημης εκκλησιαστικής δομής, χωρίς πλήρη νομική αναγνώριση.
Καθοριστικό ρόλο στις τρέχουσες εξελίξεις διαδραματίζει ο Αργεντινός καρδινάλιος Βίκτορ Φερνάντες, επικεφαλής του Δικαστηρίου για το Δόγμα της Πίστεως. Ο Φερνάντες έχει αναλάβει πρωτοβουλία διαμεσολάβησης, προτείνοντας στον ανώτερο της Αδελφότητας, μονσινιόρ Νταβίντε Παλιγιαρίνι, έναν νέο κύκλο θεολογικών συνομιλιών με στόχο τη ρύθμιση του καθεστώτος της. Η πρόταση συνοδεύεται, ωστόσο, από σαφή προϋπόθεση: την ακύρωση των προγραμματισμένων χειροτονιών. Χωρίς αυτή την κίνηση καλής θέλησης, το Βατικανό θεωρεί ότι κάθε διάλογος θα στερείται ουσιαστικής βάσης.
Η υπόθεση αναζωπυρώνει ευρύτερα ερωτήματα γύρω από την έννοια του «σχίσματος» στην ιστορία της Καθολικής Εκκλησίας. Το πλέον καθοριστικό σχίσμα υπήρξε εκείνο του 1054, όταν η Εκκλησία της Ρώμης και η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία διέκοψαν την εκκλησιαστική κοινωνία τους, δημιουργώντας δύο διακριτές εκκλησιαστικές πραγματικότητες που παραμένουν χωριστές μέχρι σήμερα. Διαφορετικής φύσεως ήταν το Δυτικό Σχίσμα (1378–1417), μια κρίση νομιμότητας και εξουσίας, με δύο και για ένα διάστημα τρεις αντίπαλους πάπες, χωρίς όμως δογματική ρήξη με άλλη Εκκλησία.
Στη σύγχρονη εποχή, η κρίση του 1988 με τον Λεφέβρ θεωρείται η σοβαρότερη εσωτερική δοκιμασία της ενότητας, χωρίς ωστόσο να εξελιχθεί σε πλήρες σχίσμα με την ιστορική έννοια του όρου. Και σήμερα, δεν υφίσταται κάποιο νέο παγκόσμιο σχίσμα. Το «φάσμα» στο οποίο αναφέρονται εκκλησιαστικοί και αναλυτές αφορά το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής ρήξης, εφόσον επαναληφθούν μονομερείς πράξεις που αμφισβητούν ευθέως την παπική εξουσία.
Η ιστορία δείχνει ότι τα σχίσματα δεν γεννιούνται από μια μόνο πράξη, αλλά από τη συσσώρευση θεολογικών, εκκλησιολογικών και συχνά πολιτισμικών εντάσεων. Οι επόμενοι μήνες θα αποδειχθούν κρίσιμοι. Αν επικρατήσει η λογική του διαλόγου, η Εκκλησία ίσως καταφέρει να αποσοβήσει μια νέα ρήξη. Αν όχι, το φάντασμα του σχίσματος κινδυνεύει να αποκτήσει σάρκα και οστά, προσθέτοντας ένα ακόμη τραύμα σε μια μακρά και συχνά επώδυνη ιστορική διαδρομή.