Η σημασία του Μεγάλου Βραβείου Γραμμάτων
Ανάμεσα στις βραβεύσεις των Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων, που δημοσιοποιήθηκαν την περασμένη εβδομάδα, τις εντυπώσεις στη βιβλιοφιλική κοινότητα και τον μικρόκοσμο των ίδιων των ερευνητών έκλεψε η απονομή του Μεγάλου Βραβείου Γραμμάτων ταυτόχρονα σε τέσσερις νεοελληνιστές εγνωσμένου κύρους.
Πρόκειται για τους Ρόντρικ Μπίτον, ο οποίος κατείχε την έδρα Κοραή του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών στο King’s College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου από το 1988 μέχρι το 2018, Ζακ Μπουσάρ, πρώην καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ και διευθυντή τού εκεί Διαπανεπιστημιακού Κέντρου Νεοελληνικών Σπουδών (2001-2007), Βιτσέντζο Ρότολο, πρώην πρόεδρο του Σικελικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών «Bruno Lavagnini» από το 1993 έως το 2021, καθώς και τον Μόσχο Μορφακίδη – Φυλακτό, νυν καθηγητή Βυζαντινής και Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Γρανάδας. Απευθυνθήκαμε σε όλους για τη σημασία της βράβευσης και πήραμε τις εξής απαντήσεις (ο κ. Φυλακτός έλειπε σε επαγγελματικό ταξίδι):
Ρόντρικ Μπίτον: «Σισύφειο έργο η προβολή των νεοελληνικών γραμμάτων»
Τι σημαίνει η βράβευση αυτή; Οταν κοιτάξεις τα ονόματα των βραβευθέντων σε προηγούμενες χρονιές, καταλαβαίνεις αμέσως ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη τιμή και αναγνώριση που μπορεί να απονεμηθεί σε έναν συγγραφέα από το ελληνικό κράτος (γιατί αλλιώς να ονομάζονται «κρατικά» βραβεία, και μάλιστα, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ακόμα και «Μεγάλο»;). Καινοτόμησαν οι κριτές φέτος, αφού βραβεύονται από κοινού τέσσερις άνθρωποι των γραμμάτων, ο καθένας με ποικίλη δράση στον χώρο της παιδείας, της μετάφρασης και της προβολής των ελληνικών γραμμάτων στο εξωτερικό, μαζί με το αντίστοιχο συγγραφικό έργο. Οσο για μένα, χαίρομαι ιδιαίτερα που βρίσκομαι «παρέα» με τους κυρίους Ρότολο, Μπουσάρ και Μορφακίδη, τους οποίους από καιρό εκτιμώ πάρα πολύ για το έργο και τη δραστηριότητά τους. (Απορώ μόνο: γιατί να είμαστε όλοι άρρενες; Αλλά για αυτό φταίει μάλλον η γενιά – όχι κανένας από μας!) Και επιτρέψτε μου να προσθέσω κάτι προσωπικό: κατά σύμπτωση ανακοινώθηκε η βράβευση την ίδια μέρα που κυκλοφόρησε, από τις εκδόσεις Πατάκη, η δεύτερη, αναθεωρημένη έκδοση του βιβλίου μου «Γιώργος Σεφέρης, περιμένοντας τον άγγελο», το οποίο κυκλοφόρησε το 2003 και έμεινε για πολλά χρόνια εξαντλημένη. Οσο και να φανεί σαν σισύφειο έργο η προβολή των νεοελληνικών γραμμάτων στο εξωτερικό, πάντα μου δίνει θάρρος η γενναιόδωρη πρόσληψη των προσπαθειών μου εκ μέρους του ελληνικού αναγνωστικού κοινού.
Ζακ Μπουσάρ: «Ευχαριστώ τις γενιές φοιτητών και φοιτητριών»
Με βαθιά συγκίνηση ευχαριστώ την πνευματική μου πατρίδα, την Ελλάδα, που με τιμά με το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων 2025. Η απονομή αυτή μου δίνει την ευκαιρία να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου στους ανθρώπους που μου ενέπνευσαν την αγάπη της ελληνικής γλώσσας και του Ελληνισμού: για τα αρχαία ελληνικά τούς Jean-Marc Denommé, Maurice Lebel και Bernard Moreux· για τα νέα ελληνικά τούς Κωνσταντίνο Δημαρά, Γεώργιο Μπαμπινιώτη, Μανόλη Χατζηγιακουμή και Δημήτρη Κεσανόπουλο. Θέλω να τιμήσω επίσης τη μνήμη του εφοπλιστή Φρίξου Παπαχρηστίδη που δώρισε στο Πανεπιστήμιο του Μοντρεάλ μια ερευνητική βιβλιοθήκη στις νεοελληνικές σπουδές. Το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων που μου απονέμει η Ελληνική Δημοκρατία επικυρώνει την έμμονη αφοσίωση του νεοελληνιστή στη διδασκαλία, έρευνα και προβολή των ελληνικών γραμμάτων. Είμαι ευγνώμων απέναντι στους συγγραφείς και ποιητές που μου ανέθεσαν με εμπιστοσύνη τα έργα τους για να τα μεταφράσω, μεταξύ άλλων τον Παύλο Μάτεσι, την Ειρήνη Παπά και την οικογένεια Εμπειρίκου. Ευγνωμονώ και τους εκδότες Σ. Πετσόπουλο, Γ. Δαρδανό και Α. Λασκαράτο. Και τέλος, περισσότερο από όλους, ευχαριστώ τις γενιές φοιτητών και φοιτητριών που καλλιέργησαν τις νεοελληνικές σπουδές στα προγράμματα που ίδρυσα και υπηρέτησα για πάνω από μισό αιώνα. Η συνέχιση του Προγράμματος Νεοελληνικών Σπουδών στο γαλλόφωνο Πανεπιστήμιο του Μοντρεάλ εξαρτάται στο εξής από τις Αρχές του ελληνικού κράτους και της Ελληνικής Κοινότητας Μείζονος Μοντρεάλ.
Βιτσέντζο Ρότολο: «Το βάθος της αγάπης μου στον ελληνικό πολιτισμό»
Με μεγάλη έκπληξη και συγκίνηση έμαθα για την απονομή σ’ εμένα του έγκυρου και τιμητικού βραβείου από το ελληνικό κράτος. Βέβαια η αρμόδια επιτροπή θέλησε να βραβεύσει όχι τόσο την όποια προσφορά μου στα ελληνικά γράμματα όσο το βάθος της αγάπης μου στον ελληνικό πολιτισμό στο σύνολό του. Η αλήθεια είναι ότι τα εφηβικά μου χρόνια είχα την ευτυχία να τα περάσω βυθισμένος στη λατρεία της ασύγκριτης αρχαίας κουλτούρας ενώ στην ώριμη ηλικία επιδόθηκα με ενθουσιασμό στη μελέτη και τη διάδοση των νεοελληνικών γραμμάτων, που είναι πλούσια σε πρόσωπα και έργα μεγάλης σημασίας.