Wagner: Ο μυστικός στρατός από «αναλώσιμους» για επιχειρήσεις κατά του ΝΑΤΟ και πόλεις της Ευρώπης

Η Βάγκνερ αλλάζει ρόλο και στρατολογεί οικονομικά ευάλωτους Ευρωπαίους για εμπρησμούς και δολιοφθορές σε χώρες του ΝΑΤΟ, μεταφέροντας τον υβριδικό πόλεμο στην καρδιά της Ευρώπης. Η οργάνωση επανεμφανίζεται όχι ως μισθοφορικός στρατός στην Ουκρανία ή την Αφρική, αλλά ως εργαλείο χαμηλού κόστους για επιχειρήσεις αποσταθεροποίησης, σύμφωνα με Ευρωπαίους και δυτικούς αξιωματούχους πληροφοριών.

Το δίκτυο στρατολόγων και προπαγανδιστών της «Βάγκνερ» έχει εξελιχθεί σε βασικό αγωγό των μυστικών ρωσικών υπηρεσιών για επιθέσεις σε ευρωπαϊκό έδαφος, με στόχο τη φθορά της δυτικής στήριξης προς την Ουκρανία. Μετά την αποτυχημένη ανταρσία του Ιουνίου 2023 και τον θάνατο του Γεβγκένι Πριγκόζιν, η οργάνωση δεν διαλύθηκε, αλλά αναπροσανατόλισε τους μηχανισμούς στρατολόγησης προς νέους, ευάλωτους Ευρωπαίους, τους οποίους δελεάζει με μικρά χρηματικά ποσά για επικίνδυνες αποστολές.

Η GRU, η στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών της Ρωσίας, αξιοποιεί το «ταλέντο που έχει διαθέσιμο», μετατρέποντας το brand «Βάγκνερ» σε ευέλικτο εργαλείο υβριδικού πολέμου. Παράλληλα, η Μόσχα προσπαθεί να καλύψει το κενό που άφησε η απέλαση Ρώσων διπλωματών-κατασκόπων από ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, χρησιμοποιώντας πράκτορες «μιας χρήσης» με περιορισμένη εκπαίδευση αλλά υψηλή επιχειρησιακή αξία.

Οι εντολές που λαμβάνουν περιλαμβάνουν εμπρησμούς σε οχήματα πολιτικών, επιθέσεις σε αποθήκες με ανθρωπιστική βοήθεια προς την Ουκρανία, αλλά και ψευδοναζιστική προπαγάνδα με στόχο την κοινωνική ένταση. Η τακτική είναι απλή: χαμηλό κόστος, υψηλός αντίκτυπος και επαρκής αποσταθεροποίηση, με αρκετά ενδιάμεσα επίπεδα ώστε το Κρεμλίνο να διατηρεί την άρνηση εμπλοκής.

Ο στρατός των «αναλώσιμων» πρακτόρων

Στην καρδιά της νέας στρατηγικής βρίσκεται η έννοια του disposable agent – ενός αναλώσιμου πράκτορα που μπορεί εύκολα να αντικατασταθεί. Πρόκειται κυρίως για νεαρούς άνδρες χωρίς σταθερή εργασία ή με ποινικό παρελθόν, οι οποίοι προσεγγίζονται μέσω ανώνυμων λογαριασμών σε κρυπτογραφημένες πλατφόρμες και παρασύρονται με υποσχέσεις για γρήγορο χρήμα.

Το δίκτυο της «Βάγκνερ» διαθέτει ισχυρή επικοινωνιακή ταυτότητα, με εικόνες και αφηγήματα που απευθύνονται στο κοινό αυτό, από βίαια βίντεο στα Telegram κανάλια έως την ψευδορομαντική εικόνα του «πολεμιστή» που εκδικείται το σύστημα. Ενδεικτική είναι η υπόθεση του 21χρονου Ντάιλαν Έρλ στο Λονδίνο, ο οποίος στρατολογήθηκε μέσω social media από λογαριασμούς συνδεδεμένους με τη «Βάγκνερ».

Αφού στρατολόγησε τέσσερις ακόμη νεαρούς, έλαβε εντολή να βάλει φωτιά σε αποθήκη με υλικό βοήθειας για την Ουκρανία. Η επίθεση σημειώθηκε τον Μάρτιο του 2024, και ο Έρλ καταδικάστηκε σε 23 χρόνια φυλάκιση. Η δικαστής τόνισε ότι «το κρυφό χέρι του ίντερνετ» κατάφερε να εντοπίσει Βρετανούς πρόθυμους να προδώσουν τη χώρα τους για χρήματα.

Για τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας, η υπόθεση αυτή αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου φαινομένου. Σταδιακά αποκαλύπτεται ένα δίκτυο «αναλώσιμων» πρακτόρων της «Βάγκνερ» σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, με κοινά χαρακτηριστικά όπως οικονομική δυσπραγία, διαδικτυακή ριζοσπαστικοποίηση και ανώνυμη καθοδήγηση μέσω κρυπτογραφημένων συνομιλιών.

Από τα μέτωπα της Ουκρανίας στις πόλεις της Ευρώπης

Η μετατόπιση της «Βάγκνερ» από τα πεδία μάχης στην Ουκρανία και την Αφρική προς τις ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις εντάσσεται στη ρωσική στρατηγική αποσταθεροποίησης. Η Μόσχα επιδιώκει να δοκιμάσει τα όρια της ευρωπαϊκής αντοχής, πλήττοντας όχι μόνο υποδομές και logistics, αλλά και την ψυχολογία των κοινωνιών μέσω εμπρησμών και στοχευμένης προπαγάνδας.

Το αποτέλεσμα είναι μια μορφή υβριδικής πολιτοφυλακής εντός της Ευρώπης, όπου οι πράξεις βίας εκτελούνται από απλούς πολίτες που θεωρούν ότι απλώς κάνουν μια «δουλειά», χωρίς να αντιλαμβάνονται τη γεωπολιτική διάσταση των ενεργειών τους. Η FSB, η εσωτερική υπηρεσία ασφαλείας της Ρωσίας, φέρεται να επενδύει σε εγκληματικά και διασπορικά δίκτυα, χωρίς ωστόσο να πετυχαίνει την ίδια αποτελεσματικότητα στρατολόγησης με τη «Βάγκνερ».

Τα κανάλια της οργάνωσης στο Telegram θεωρούνται «ανησυχητικά αποτελεσματικά», αξιοποιώντας την εμπειρία του Πριγκόζιν από το περίφημο «εργοστάσιο τρολ» της Αγίας Πετρούπολης, το Internet Research Agency, που εδώ και χρόνια στοχεύει δυτικά ακροατήρια με παραπληροφόρηση.

Απειλή και αδυναμία για την Ευρώπη

Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η «Βάγκνερ» αποτελεί ταυτόχρονα απειλή και αδύναμο κρίκο της ρωσικής στρατηγικής. Οι επιθέσεις που της αποδίδονται μπορούν να προκαλέσουν ζημιές και πολιτικό θόρυβο, αλλά η χρήση ερασιτεχνών δημιουργεί ρήγματα στη μυστικότητα των επιχειρήσεων.

Όπως αναφέρουν αξιωματούχοι ασφαλείας, περισσότερα σχέδια έχουν αποτραπεί παρά υλοποιηθεί, λόγω λαθών, ασυνέπειας στις επικοινωνίες και χαμηλού επαγγελματισμού των στρατολογημένων. Παρ’ όλα αυτά, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα πραγματικότητα, όπου η «Βάγκνερ» λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος για τις ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών.

Ο πόλεμος φθοράς μεταφέρεται από τα χαρακώματα της Ανατολικής Ευρώπης στα προάστια του Λονδίνου και τις ευρωπαϊκές βιομηχανικές ζώνες. Το ερώτημα για τις κυβερνήσεις είναι πλέον πόσο γρήγορα μπορούν να θωρακίσουν τις κοινωνίες τους απέναντι σε έναν εχθρό που στρατολογεί μέσα από chat rooms και υπόσχεται «εύκολα λεφτά» σε όσους δεν έχουν τίποτα να χάσουν.