Το «πανηγυράκι» της Eurovision
Συμπληρώνονται φέτος 70 χρόνια από τη σύναξη επτά χωρών στο Λουγκάνο της Ελβετίας την άνοιξη του 1956 για την πρώτη εκδοχή του Διαγωνισμού Τραγουδιού της Eurovision. Το «σόου», μια εντελώς καταχρηστική λέξη για να περιγράψει εκείνον τον νεότευκτο τότε θεσμό, απάρτιζαν μια κουρτίνα για σκηνικό, επτά διαγωνιζόμενες χώρες διά των εθνικών τους ραδιοτηλεοπτικών φορέων και ένας καμέραμαν.
Εκτοτε ο Διαγωνισμός έχει επεκταθεί πολύ καθώς θεωρητικά μπορούν να λάβουν μέρος όλες οι χώρες με εθνικό ραδιοτηλεοπτικό φορέα ενεργό μέλος στην Πανευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ενωση. Η Eurovision επεκτάθηκε σημαντικά μετά την πτώση του αΑνατολικού μπλοκ και την είσοδο πολλών νέων κρατών στην EBU, ενώ ο διαγωνισμός έχει διοργανωθεί σε πόλεις ανά την ήπειρο, από το Δουβλίνο και τη Λισαβόνα μέχρι τη Μόσχα, το Μπακού, το Τελ Αβίβ και την Κωνσταντινούπολη. Από το 2015 και έπειτα, κάθε χρόνο, τον Μάιο που διεξάγεται ο Διαγωνισμός η Γηραιά Ηπειρος υπερδιογκώνεται σε έκταση και από 10.180.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα φτάνει τα 17.872.000 για να χωρέσει και την Αυστραλία, καθώς η χώρα της Ωκεανίας ύστερα από διακαή πόθο και απανωτά αιτήματα ετών συμμετέχει κι αυτή στο λαμπερό «πανηγύρι» της Ευρώπης.
Είναι εντυπωσιακή η αμφιθυμία του κόσμου απέναντι στον Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision. Οι φαν τη λατρεύουν. Οι ινστρούχτορες της «υψηλής αισθητικής» λατρεύουν να τη μισούν, ασχολούμενοι εμμονικά μαζί της. Τα κράτη – και δη τα ανελεύθερα όταν συμμετέχουν – τη βλέπουν και τη μεταχειρίζονται ως μια πλατφόρμα ήπιας ισχύος. Πολλοί τη λένε πανηγυράκι. Η Eurovision όμως είναι πολλά πράγματα. Οπως κάθε ζωντανός, εν κινήσει, θεσμός που μετρά εβδομήντα χρόνια ζωής, είναι κάτι που δεν μπορείς να το ορίσεις ευσύνοπτα. Είναι ένας διαγωνισμός ελαφρού τραγουδιού. Είναι μια πλατφόρμα ήπιας ισχύος και πολιτισμικής επιρροής.
Είναι το μεγαλύτερο τηλεοπτικό γεγονός του πλανήτη μετά τους Ολυμπιακούς, που στη σκηνή της δοκιμάζονται πρώτα όλα τα νέα πράγματα τεχνικά σε ό,τι αφορά τη μικρή οθόνη. Είναι πανηγυράκι. Είναι το αγαπημένο αντικείμενο κάθε φορά που συζητούνται οι λέξεις «μποϊκοτάζ» και «ουδετερότητα». Είναι όμως πρωτίστως η ετήσια υπόμνηση πως η πολιτισμική ώσμωση της Ευρώπης έχει όντως επιτευχθεί. Είναι μια ντε φάκτο οριοθέτηση των συνόρων της ιδέας της Ευρώπης ή μάλλον καλύτερα είναι μια ντε φάκτο ενάσκηση επί σκηνής μετά γκλίτερ και ποπ μουσικής όσων η Ευρώπη αντιπροσωπεύει και προστατεύει: του ριζοσπαστισμού στην αισθητική, της ανοιχτότητας και της σεξουαλικής απελευθέρωσης, της εναντίωσης στους φονταμενταλισμούς, του έμπρακτου εορτασμού εννοιών όπως η διαφορετικότητα και η συμπερίληψη και τόσων άλλων πραγμάτων.
Είναι μια σκηνή στην οποία εμφανίστηκαν δημόσια, μπροστά στα εκατοντάδες εκατομμύρια θεατές – σε μια δηλαδή τόσο διευρυμένη έννοια του δημόσιου χώρου –, μας κοίταξαν κατάματα, ερμήνευσαν και κέρδισαν την πρώτη θέση τραγουδώντας, ίσως για πρώτη φορά παγκοσμίως, τρανς, γκέι, λεσβίες, μη δυαδικά άτομα, drag περσόνες, τόσα διαφορετικά και πολύχρωμα υποκείμενα. Αν δεν είναι αυτό ριζοσπαστισμός και ελευθεριότητα, δεν ξέρω τι είναι. Ειδικά όταν τριγύρω, στις παρυφές των συνόρων της Ευρώπης, οι απανταχού δικτάτορες όλα αυτά που συμβαίνουν στη σκηνή της Eurovision και γιορτάζουν τη ζωή τα κατονομάζουν ως αίτια του «ηθικού ξεπεσμού της Δύσης» (sic).
Ναι, η Eurovision είναι πανηγυράκι. Είναι το πανηγυράκι που γιορτάζει πανηγυρικά, ετησίως, την κοινή μας κουλτούρα, όπως λένε και οι Σουηδοί που παίρνουν τον Διαγωνισμό πιο σοβαρά από τον καθένα. Είναι επίσης ο άτυπος σφυγμομέτρης της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης σε ό,τι αφορά τα γεωπολιτικά και την εξωτερική πολιτική. Μήπως τελικά δεν είναι απλώς πανηγυράκι; Ξεπερνώντας τους προβληματικούς χειρισμούς της EBU τα τελευταία χρόνια αναφορικά με το «no politica» και υπενθυμίζοντας πως καλώς ή κακώς η ΕΈνωση πάντοτε ενδιαφερόταν για την κατάσταση που επικρατούσε εντός του ραδιοτηλεοπτικού φορέα μιας χώρας-μέλους της και όχι για την εσωτερική ή εξωτερική πολιτική μιας χώρας (για να την αφήσει να συμμετάσχει) (σ.σ.: Ρωσία και Λευκορωσία απεβλήθησαν όταν οι εθνικοί τους φορείς λειτουργούσαν πια περισσότερο πια ως ενεργούμενα των κυβερνήσεών τους), η Eurovision είναι εδώ για να μας θυμίζει ότι επτά χώρες σκέφτηκαν να διοργανώσουν έναν Διαγωνισμό για να ενώσουν με το τραγούδι μια καθημαγμένη από τον πόλεμο ήπειρο.