Εχει μέλλον ο φιλελευθερισμός;
Πολλοί από εμάς έχουν πολεμήσει πολύ στο παρελθόν για την υπεράσπιση της φιλελεύθερης ιδεολογίας. Που όμως τώρα τελευταία αντιμετωπίζει σοβαρά σκοτεινές προοπτικές. Ετσι πολλοί συνειδητοποιούν σήμερα πως ο φιλελευθερισμός υφίσταται πολιτικές πιέσεις και είναι ουσιαστικά υπό διωγμό. Από τη Δεξιά έως την Αριστερά ελάχιστοι πλέον νοιάζονται για τις τύχες του. Στα δεξιά, πολλοί τον θεωρούν υπεύθυνο για την υπονόμευση των παραδοσιακών οικογενειακών αξιών, την αύξηση της εγκληματικότητας, την αμφισβήτηση της κοινωνικής ιεραρχίας και τη διάδοση της διαφθοράς και της ανηθικότητας. Στα αριστερά, του καταλογίζουν αδυναμία συγκράτησης του χάσματος ανάμεσα σε λίγους πλούσιους και πολλούς φτωχούς. Στην ουσία όμως ο φιλελευθερισμός, κυρίως ο «νεο-», κατηγορείται για γεγονότα που δεν ευθύνεται για την εκδήλωση και επιβολή τους.
Οπως έγραψε ο Cass R. Sunstein στο «On Liberalism: In Defense of Freedom» (MOT Press, 2025), ο φιλελευθερισμός θα έπρεπε να είναι ελκυστικός για τη Δεξιά αλλά και για την Αριστερά. Πέραν του ότι προσφέρει μια αποδεκτή γενικά συνταγματική βάση ζωής, με αφορμή τις διδασκαλίες του John Stuart Mill και του Friedrich Hayek, αποκαθίσταται ένα κράτος νόμου, επιβάλλεται η ελευθερία του λόγου (κάτι ανύπαρκτο πριν εμπεδωθούν οι φιλελεύθερες αρχές – που όλοι τείνουν να λησμονούν), ο σεβασμός κάθε προσπάθειας του πολίτη μέσα από τις ελεύθερες αγορές και την προστασία του ανταγωνισμού, αλλά και με τις Χάρτες Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (με τις σχετικές κοινωνικές και ιδιοκτησιακές τους εγγυήσεις) και την ελευθερία επιλογών και ευκαιριών.
Τα άλλα που του καταμαρτυρούν (ακρίβεια, δυσπραγία, διάβρωση κοινωνικών αξιών, woke κουλτούρα, αυθαιρεσίες, εγκληματικότητα, διαφθορά) αποτελούν προϊόντα μιας παρανοϊκής αριστερής επέλασης δικαιωματιστών, κρατικού επεκτατισμού, κλιματικής υπερβολής και υστερίας (κυρίως η αντιλαϊκή ακρίβεια) και θεσμοποίησης της ρεμούλας μέσω κρατικών παροχών και ευνοιών.
Από την άλλη, η νεοσυντηρική πολεμική τύπου Ανατολικής Ευρώπης εκφράζεται από τον Philip Pilkington (σύμβουλο του ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Ορμπαν) στο «The Collapse of Global Liberalism» (Polity, 2025). Με κεντρικό στόχο την παγκοσμιοποίηση, η παραδοσιακή Δεξιά χρεώνει στον οικονομισμό και την αφοσίωση στην τεχνολογία όλα τα σύγχρονα κοινωνικά δεινά. Αλλά αυτός είναι απλά καταγγελτικός λόγος, δίχως λύσεις και εφικτές προοπτικές για το μέλλον. Εκτός ίσως της συνεργασίας όλων των αυταρχισμών του κόσμου σε μια ενότητα πυγμής κι αδιαφορίας για δικαιώματα κοινωνιών και ανθρώπων.