Πώς ο πόλεμος δημιουργεί σούπερ μάρκετ «θησαυροφυλάκια»
Η καθημερινή επίσκεψη στο σούπερ μάρκετ έχει μετατραπεί σε πραγματικό εφιάλτη για εκατομμύρια Ρώσους, καθώς οι τιμές βασικών ειδών διατροφής εκτοξεύονται σε επίπεδα που θεωρούνται πλέον απαγορευτικά για τον μέσο πολίτη. Τέσσερα χρόνια πολέμου με την Ουκρανία, διαδοχικές κυρώσεις, προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες και μια οικονομία που πιέζεται ολοένα και περισσότερο, έχουν δημιουργήσει ένα εκρηκτικό μείγμα που αποτυπώνεται με τον πιο ωμό τρόπο στα ράφια των καταστημάτων.
«Στη Ρωσία, ο απλός κόσμος πάντα πληρώνει τα σπασμένα», λέει με πικρία κάτοικος της Μόσχας, περιγράφοντας μια πραγματικότητα που γίνεται όλο και πιο ασφυκτική. Από την 1η Ιανουαρίου, η αύξηση του ΦΠΑ κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες λειτούργησε ως καταλύτης για ένα νέο κύμα ανατιμήσεων, την ώρα που οι μισθοί δεν ακολουθούν τον ίδιο ρυθμό και ο κατώτατος μισθός παραμένει κάτω από τα 300 ευρώ. Το αποτέλεσμα είναι μια «μεσαία» εβδομαδιαία αγορά που ξεπερνά πλέον τα 8.000 ρούβλια, δηλαδή πάνω από 100 ευρώ, σχεδόν διπλάσια σε σύγκριση με την προπολεμική περίοδο και τα χρόνια της πανδημίας.
Η λεγόμενη «κουτσουρεμένη» μεταπολεμική κανονικότητα έγινε ακόμη πιο σκληρή το 2026. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, οι τιμές έχουν αυξηθεί κατά περίπου 45% από τον Φεβρουάριο του 2022, ωστόσο η πραγματική αίσθηση στην αγορά είναι πως οι ανατιμήσεις είναι ακόμη μεγαλύτερες. Αν τα προηγούμενα χρόνια οι καταναλωτές είχαν σοκαριστεί από την άνοδο σε βούτυρο και αυγά, σήμερα σχεδόν όλα τα τρόφιμα ακολουθούν ανοδική πορεία: από το γάλα μέχρι τις πατάτες, οι οποίες έχουν αυξηθεί κατά 167% μέσα σε μόλις δύο χρόνια.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η κατάσταση στα φρούτα. Τα αχλάδια έχουν μετατραπεί σε… είδος πολυτελείας, καθώς εισάγονται πλέον από χώρες όπως η Κίνα, η Αργεντινή και η Χιλή, με αποτέλεσμα η τιμή τους να φτάνει τα 3 ευρώ το κιλό. Ακόμη και η μπανάνα, κάποτε το πιο «φθηνό» φρούτο για τα ρωσικά νοικοκυριά, ξεπερνά πλέον το 1,20 ευρώ το κιλό. «Ευτυχώς που υπάρχουν εκπτώσεις», σχολιάζει μια ηλικιωμένη γυναίκα σε κατάστημα της αλυσίδας Magnit, γνωστής για τις χαμηλότερες τιμές της, αποτυπώνοντας τη νέα ψυχολογία των καταναλωτών.
Τα γαλακτοκομικά αποτελούν έναν ακόμη μεγάλο πονοκέφαλο. Μέσα σε δύο χρόνια, οι τιμές τους έχουν αυξηθεί κατά 41%, με το γάλα, το τυρί και ιδιαίτερα το τυρόπηγμα – βασικό στοιχείο της ρωσικής διατροφής – να καταγράφουν αυξήσεις έως και 50%. Σύμφωνα με μελέτη του BBC, το sirok, η δημοφιλής μπάρα τυροπήγματος με επικάλυψη σοκολάτας, έχει ακριβύνει κατά 67% την τελευταία πενταετία, μετατρεπόμενη από καθημερινό σνακ σε μικρή πολυτέλεια.
Ακόμη πιο δραματική είναι η εικόνα στα λαχανικά. Η σαλάτα, παραδοσιακή συνοδεία του ρωσικού τραπεζιού, μοιάζει πλέον «φαγητό για πλούσιους». Τα αγγούρια πωλούνται σε τιμές που φτάνουν ή ξεπερνούν τα 3,5 ευρώ το κιλό, όσο δηλαδή και το χοιρινό κρέας, ενώ σε ορισμένα καταστήματα πωλούνται ακόμη και με το τεμάχιο, περίπου 1,7 ευρώ το ένα. Η τιμή τους έχει αυξηθεί πάνω από 110% μέσα σε μόλις τρεις μήνες. Αντίστοιχη πορεία ακολουθεί και το μαρούλι, καθιστώντας την απλή σαλάτα απλησίαστη για πολλά νοικοκυριά.
Οι ειδικοί αποδίδουν το φαινόμενο σε συνδυασμό παραγόντων: εισαγωγές, κακές σοδειές, έναν βαρύτερο χειμώνα που αύξησε το κόστος παραγωγής στα θερμοκήπια, αλλά και τις διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού λόγω του πολέμου και των διακυμάνσεων του ρουβλίου. Συνολικά, τα λαχανικά έχουν ακριβύνει κατά περίπου 75% τα τελευταία χρόνια.
Το κρέας και το ψάρι συμπληρώνουν το σκηνικό της ακρίβειας. Πολλοί Ρώσοι έχουν ήδη εγκαταλείψει το κόκκινο κρέας, περιοριζόμενοι – όταν μπορούν – στο κοτόπουλο. Το μοσχάρι δύσκολα πέφτει κάτω από τα 8-9 ευρώ το κιλό, ενώ ακόμη και ο κιμάς έχει φτάσει τα 4,5 ευρώ. Τα σούπερ μάρκετ παρατηρούν μείωση στην κατανάλωση και αποσύρουν προϊόντα που λήγουν στα ράφια. Παραδοσιακά τρόφιμα, όπως τα pelmeni, δεν είναι πλέον δεδομένα για όλους, ενώ το φρέσκο ψάρι θεωρείται προνόμιο των ευπορότερων. Ο σολομός αγγίζει τα 30 ευρώ το κιλό και ακόμη και τα κατεψυγμένα ή καπνιστά ψάρια έχουν γίνει απλησίαστα.
Η ακρίβεια έχει επεκταθεί και σε προϊόντα που άλλοτε θεωρούνταν μικρές καθημερινές απολαύσεις: σοκολάτες, γλυκά και μπίρα έχουν αυξηθεί έως και 70% μέσα σε δύο χρόνια. Σε μια κοινωνία που έχει μάθει να προσαρμόζεται και να βρίσκει υποκατάστατα, η συνεχής άνοδος των τιμών διαβρώνει πλέον όχι μόνο το βιοτικό επίπεδο, αλλά και την αίσθηση σταθερότητας. Για πολλούς Ρώσους, το σούπερ μάρκετ δεν είναι πια απλώς ένας χώρος αγορών, αλλά ο πιο καθαρός καθρέφτης μιας οικονομίας υπό διαρκή πίεση.