Καισαριανή: Η άλλη πλευρά της συλλογής

Σε ένα ασπρόμαυρο και ταλαιπωρημένο από τον χρόνο καρέ διακρίνονται κορίτσια συνωστισμένα σε ένα πανηγύρι στην Κόρινθο. Σε ένα άλλο ένα ζευγάρι περπατά στην οδό Σταδίου, στο ύψος των Χαυτείων, ενώ πίσω τους διακρίνεται το ξενοδοχείο «Γαλλία». Σε ένα τρίτο μια παρέα ανδρών απολαμβάνει το μπάνιο της στον Πειραιά παίζοντας στην ακροθαλασσιά.

Στιγμιότυπα που όταν δεν αποπνέουν ανεμελιά, αποτελούν συνηθισμένες σκηνές της καθημερινότητας, στις οποίες ίσως κανείς δεν θα έδινε ιδιαίτερη σημασία, παρά μόνο για να παρατηρήσει τα ρούχα και τα κτίρια της εποχής, καθώς όλα τα καρέ έχουν τραβηχτεί τη διετία 1943 – 1944.

Και δύσκολα θα μπορούσε να υποθέσει ο θεατής ότι αυτές οι φωτογραφίες – σχεδόν 150 στο σύνολό τους – ανήκουν στην ίδια συλλογή με εκείνες που βρίσκονται από το Σάββατο στην κορυφή της επικαιρότητας, καθώς αποτελούν άγνωστα τεκμήρια των τελευταίων στιγμών των 200 εκτελεσθέντων Ελλήνων από τις γερμανικές δυνάμεις Κατοχής, την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο Καισαριανής.

Πίσω από την κάμερα – στις περισσότερες τουλάχιστον – βρισκόταν ο γερμανός υπολοχαγός Χέρμαν Χόγερ, ο οποίος υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας. Και ο οποίος ακολουθώντας πιστά τις εντολές του υπουργού Διαφώτισης του Λαού και Προπαγάνδας του Γ’ Ράιχ Γιόζεφ Γκέμπελς, εκτελούσε το «αδιαπραγμάτευτο καθήκον κάθε στρατιώτη, να θέτει τη φωτογραφική μηχανή του σε δράση».

Οι φωτογραφίες αυτές δεν έχουν αποσυρθεί από τον ιστότοπο διαδικτυακών δημοπρασιών, όπως οι 12 που συνδέονται άμεσα με την εκτέλεση στην Καισαριανή. Διατίθενται μέσω της εταιρείας «Crain’s Militaria» (ιδιοκτησίας του βέλγου συλλέκτη Τιμ ντε Κρέινε) και ανήκουν στο σύνολο των 163 ντοκουμέντων που κηρύχθηκαν το απόγευμα της Τετάρτης ως μνημεία με ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού.

Η αυθεντικότητα όλων των φωτογραφιών, σύμφωνα με αξιόπιστες πηγές του ΥΠΠΟ, δεν αμφισβητείται, καθώς εκτός των άλλων ο εν λόγω συλλέκτης έχει πωλήσει περισσότερα από 1.350 αντικείμενα στον ίδιο ιστότοπο, γεγονός που τον καθιστά αξιόπιστο.

Σήμερα στο Βέλγιο

Η εξαμελής επιτροπή που αποτελείται κατά κύριο λόγο από στελέχη του ΥΠΠΟ και εκπρόσωπο του υπουργείου Εξωτερικών και η οποία μεταβαίνει σήμερα στην έδρα του συλλέκτη, στο Εβεργκεμ του Βελγίου, θα έχει ως προτεραιότητα τη διαπραγμάτευση σχετικά με την τύχη του υλικού και όχι την πιστοποίηση της αυθεντικότητάς του, διαδικασία που σε κάθε περίπτωση απαιτεί και εργαστηριακή εξέταση.

Το ενδιαφέρον που προκύπτει από το ελληνικού περιεχομένου φωτογραφικό σύνολο είναι μεγάλο. Οχι μόνο επειδή «πλαισιώνει το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας μέσα από το μισαλλόδοξο και ρατσιστικό βλέμμα του κατακτητή», όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά κατά τη συζήτηση για την κήρυξή τους ως μνημείων στο τραπέζι του ΚΣΝΜ.

Αλλά και επειδή δεν ακολουθεί κατά γράμμα της οδηγίες του Γκέμπελς, ο οποίος ζητούσε από τους στρατιωτικούς να αποφεύγουν να φωτογραφίζουν τον ντόπιο πληθυσμό των κατακτημένων χωρών, ειδικά αν δεν ανήκε στο πρότυπο της αρίας φυλής. Και ενώ οι κάτοικοι των σλαβικών χωρών δεν έχουν φωτογραφισθεί για αυτόν ακριβώς τον λόγο, σε αντίθεση με εκείνους βορείων χωρών, όπως οι Ολλανδοί, οι Ελληνες, αν και δεν θεωρούνταν γνήσιοι απόγονοι των αρχαίων, εν τέλει βρέθηκαν κάπου στη μέση.

Με αποτέλεσμα να απαθανατιστούν σκηνές από την καθημερινότητά τους, όπως μαρτυρά η συλλογή του Χόγερ, ο οποίος ενδεχομένως είχε στην κατοχή του όχι μόνο δικές του φωτογραφίες, αλλά και άλλων, αρκετές από τις οποίες αφορούσαν είτε τη ζωή των γερμανών στρατιωτών όπως μαρτυρούν τα καρέ που τους απεικονίζουν να ξεναγούνται στην Ακρόπολη, σε παρέλαση στο Παναθηναϊκό Στάδιο, ή αποτυπώνουν τον γερμανικό οπλισμό στον Ολυμπο, είτε την καθημερινότητα του ντόπιου πληθυσμού, όπως φαίνεται στα καρέ με τις Ελληνίδες που φορούν παραδοσιακές φορεσιές και σε εκείνα με τους ζητιάνους.